129.000 năm của cá sấu: những gì chúng ta biết về những loài săn mồi đỉnh cao cổ đại của Australasia
129,000 years of crocodiles: what we know about Australasia’s ancient apex predators
A host of unique crocodylian species ruled the roost in Australia and surrounds for millions of years – until humans came along.
Một loạt các loài cá sấu độc đáo đã thống trị ở Úc và các khu vực xung quanh trong hàng triệu năm – cho đến khi con người xuất hiện.
The sight of a saltwater crocodile basking on a mudbank is one of the most iconic and intimidating images of northern Australia. Yet the crocodiles that inhabit the region today are just the survivors of a much richer and stranger lost world.
Cảnh tượng một con cá sấu nước mặn phơi nắng trên bờ bùn là một trong những hình ảnh mang tính biểu tượng và đáng sợ nhất của miền bắc Úc. Tuy nhiên, những con cá sấu sinh sống trong khu vực ngày nay chỉ là những người sống sót từ một thế giới đã mất phong phú và kỳ lạ hơn nhiều.
Until recently, Australasia was home not just to the familiar crocodiles found in tropical waterways, but also to a unique cast of crocs unlike any living species.
Cho đến gần đây, vùng Australasia không chỉ là nơi sinh sống của những con cá sấu quen thuộc ở các tuyến đường thủy nhiệt đới, mà còn là nơi có một bộ sưu tập các loài cá sấu độc đáo không giống bất kỳ loài nào còn sống.
Our recent review of evidence from the past 129,000 years reveals a dramatic story of extinctions, human encounters, and survival against the odds.
Cuộc xem xét gần đây của chúng tôi về bằng chứng từ 129.000 năm qua đã tiết lộ một câu chuyện đầy kịch tính về sự tuyệt chủng, những cuộc chạm trán của con người và sự sinh tồn trước nghịch cảnh.
Mekosuchines – the lost rulers of Australasia
Mekosuchines – những kẻ thống trị đã mất của Australasia
Modern crocodiles are members of the genus Crocodyls, but an entirely different group of crocodylians known as mekosuchines once dominated the region.
Cá sấu hiện đại thuộc chi Crocodyls, nhưng một nhóm cá sấu hoàn toàn khác được gọi là mekosuchines từng thống trị khu vực này.
For more than 50 million years, mekosuchines were the apex predators of Australasia. Some even survived to meet humans.
Trong hơn 50 triệu năm, mekosuchines là loài săn mồi đỉnh cao của Australasia. Một số thậm chí còn sống sót đến khi gặp con người.
These remarkable animals came in an astonishing variety of shapes and sizes, inhabiting many different environments.
Những loài động vật đáng chú ý này có vô số hình dạng và kích cỡ đáng kinh ngạc, sinh sống ở nhiều môi trường khác nhau.
Some were giant semi-aquatic ambush predators, much like the saltwater crocodiles that still patrol northern rivers today. Others were much smaller “dwarf” species that inhabited islands such as New Caledonia. Most terrifyingly, some species possessed blade-like serrated teeth and probably hunted their prey on land.
Một số là những kẻ săn mồi phục kích bán thủy sinh khổng lồ, rất giống với những con cá sấu nước mặn vẫn tuần tra ở các con sông phía bắc ngày nay. Những loài khác thì nhỏ hơn nhiều, là các loài “lùn” sống trên các hòn đảo như New Caledonia. Đáng sợ nhất, một số loài sở hữu những chiếc răng lượn sóng như lưỡi dao và có lẽ đã săn mồi trên cạn.
A fragmentary puzzle
Một câu đố rời rạc
We pieced together a record of crocodylians over the past 129,000 years from scattered and highly fragmentary remains recovered from more than 20 archaeological and palaeontological sites.
Chúng tôi đã ghép lại một hồ sơ về các loài cá sấu trong suốt 129.000 năm qua từ những bộ xương và di tích cực kỳ rời rạc được thu hồi từ hơn 20 địa điểm khảo cổ và cổ sinh vật học.
Most are located in Australia, though some are found in New Guinea, and a handful more across the southwest Pacific. At archaeological sites on the Australian mainland, as well as in the Torres Strait and New Guinea, researchers have uncovered the broken bones and teeth of modern crocodile species, showing that these formidable reptiles have shared landscapes with people for thousands of years.
Hầu hết các địa điểm nằm ở Úc, mặc dù một số được tìm thấy ở New Guinea, và một số ít hơn nữa ở khu vực Tây Nam Thái Bình Dương. Tại các địa điểm khảo cổ trên đất liền Úc, cũng như ở Eo biển Torres và New Guinea, các nhà nghiên cứu đã khai quật được xương và răng vỡ của các loài cá sấu hiện đại, cho thấy những loài bò sát đáng gờm này đã cùng chung sống với con người trong hàng nghìn năm.
Ancient rock art, some dating back around 20,000 years, reveals that Indigenous Australians were closely observing and depicting these animals for millennia. The distribution of archaeological remains and rock art closely mirrors the modern ranges of crocodiles today. This points to a long and relatively stable coexistence between humans and these powerful predators.
Nghệ thuật đá cổ, một số có niên đại khoảng 20.000 năm, cho thấy người Thổ dân Úc đã quan sát và mô tả những loài động vật này trong hàng thiên niên kỷ. Sự phân bố của các di tích khảo cổ và nghệ thuật đá phản ánh rất sát phạm vi phân bố hiện đại của cá sấu ngày nay. Điều này chỉ ra sự chung sống lâu dài và tương đối ổn định giữa con người và những loài săn mồi mạnh mẽ này.
Archaeological evidence shows that humans did occasionally eat crocodiles, and sometimes even crafted pendants from their teeth. Yet such discoveries are quite rare. When ancient archaeological sites do yield crocodile bones, there are usually only a handful of them.
Bằng chứng khảo cổ cho thấy con người thỉnh thoảng có ăn cá sấu, và đôi khi còn chế tác mặt dây chuyền từ răng của chúng. Tuy nhiên, những khám phá như vậy khá hiếm. Khi các địa điểm khảo cổ cổ đại tìm thấy xương cá sấu, thường chỉ là một số ít.
The evidence suggests crocodiles were hunted only rarely. This is not surprising.
Bằng chứng cho thấy cá sấu chỉ bị săn bắt rất hiếm. Điều này không có gì đáng ngạc nhiên.
Adult saltwater crocodiles are enormous, immensely powerful, and highly lethal to humans. For ancient communities, engaging with these apex predators would have been a hazardous undertaking, and something mostly avoided.
Cá sấu nước mặn trưởng thành rất to lớn, cực kỳ mạnh mẽ và cực kỳ nguy hiểm đối với con người. Đối với các cộng đồng cổ đại, việc tiếp xúc với những loài săn mồi đỉnh cao này sẽ là một việc đầy rủi ro, và là điều phần lớn được tránh né.
But modern crocodiles weren’t alone in these ancient landscapes. Fossils show they shared them with the mekosuchines.
Nhưng cá sấu hiện đại không phải là loài duy nhất ở những cảnh quan cổ đại này. Hóa thạch cho thấy chúng đã cùng chung sống với các loài mekosuchines.
On mainland Australia, mekosuchines are currently only known from fossils. Most remains date from more than 40,000 years ago. We currently have no evidence of these extinct crocs from archaeological sites or in ancient rock art.
Tại đất liền Úc, mekosuchines hiện chỉ được biết đến từ hóa thạch. Hầu hết các di tích có niên đại từ hơn 40.000 năm trước. Hiện tại chúng ta không có bằng chứng nào về những loài cá sấu đã tuyệt chủng này từ các địa điểm khảo cổ hay trong nghệ thuật đá cổ.
We don’t know if humans and mekosuchines ever directly interacted in Australia. Their disappearance occurred around the same time as the extinction of other Australian megafauna, potentially after a long period of coexistence with humans. The exact cause of their demise in Australia remains a mystery.
Chúng ta không biết liệu con người và mekosuchines có bao giờ tương tác trực tiếp ở Úc hay không. Sự biến mất của chúng xảy ra cùng thời điểm với sự tuyệt chủng của các loài động vật lớn khác của Úc, có khả năng là sau một thời gian dài chung sống với con người. Nguyên nhân chính xác dẫn đến sự suy vong của chúng ở Úc vẫn còn là một bí ẩn.
Island extinctions
Sự tuyệt chủng trên các đảo
However, the story is different on the islands of New Caledonia, Vanuatu and Fiji. There, some mekosuchine species managed to survive into much more recent times. And humans almost certainly encountered them directly.
Tuy nhiên, câu chuyện lại khác ở các đảo New Caledonia, Vanuatu và Fiji. Ở đó, một số loài mekosuchine đã sống sót đến những thời điểm gần đây hơn nhiều. Và con người gần như chắc chắn đã tiếp xúc trực tiếp với chúng.
The extinct crocs of New Caledonia and Vanuatu were small, reaching less than two metres in length as adults. They also likely lived more on land than today’s semi-aquatic crocodiles. Their small statures and terrestrial lives would have made them far more accessible for human hunters.
Những loài cá sấu đã tuyệt chủng ở New Caledonia và Vanuatu có kích thước nhỏ, trưởng thành chỉ dài chưa đến hai mét. Chúng cũng có khả năng sống trên cạn nhiều hơn những loài cá sấu bán thủy sinh ngày nay. Kích thước nhỏ và cuộc sống trên cạn của chúng sẽ khiến chúng dễ tiếp cận hơn nhiều đối với thợ săn loài người.
Tragically, the known record of these island mekosuchines ends within a few centuries of human settlement. In several cases, their remains were found in association with human artefacts and middens.
Đáng buồn thay, hồ sơ đã biết về các loài mekosuchine trên đảo này kết thúc trong vòng vài thế kỷ sau khi con người định cư. Trong nhiều trường hợp, hài cốt của chúng được tìm thấy cùng với các đồ tạo tác và bãi rác của con người.
In one example from Vanuatu, a mekosuchine limb bone appears to bear the gnaw marks of a rat, an invasive species introduced to the island by humans. While definitive proof is elusive, it seems likely that direct or indirect human involvement may be the reason for the disappearance of these “dwarf” island crocodylians.
Trong một ví dụ từ Vanuatu, một chiếc xương chi của mekosuchine dường như mang dấu răng của chuột, một loài xâm lấn do con người đưa đến hòn đảo. Mặc dù bằng chứng xác thực vẫn còn khó tìm, nhưng có vẻ khả năng cao rằng sự can thiệp trực tiếp hoặc gián tiếp của con người có thể là lý do khiến những loài cá sấu “lùn” trên đảo này biến mất.
Lessons for the Anthropocene
Bài học cho Kỷ Nhân Sinh
We are now living through the Anthropocene, an age when humans are profoundly influencing the planet and extinctions are accelerating, as is particularly evident in Australia.
Chúng ta đang sống trong Kỷ Nhân Sinh (Anthropocene) , một kỷ nguyên mà con người đang tác động sâu sắc đến hành tinh và sự tuyệt chủng đang tăng tốc, điều này đặc biệt rõ ràng ở Úc.
The prehistoric past is not just a record of vanished worlds, but a warning for the future. Understanding how apex predators like crocodiles responded to past climatic changes, environmental upheaval, and human impacts provides important clues for their conservation in the future.
Quá khứ tiền sử không chỉ là hồ sơ về những thế giới đã biến mất, mà còn là lời cảnh báo cho tương lai. Việc hiểu cách các loài săn mồi đỉnh cao như cá sấu đã phản ứng với những thay đổi khí hậu, biến động môi trường và tác động của con người trong quá khứ cung cấp những manh mối quan trọng cho việc bảo tồn chúng trong tương lai.
To truly unravel these questions will take the combined work of palaeontologists, archaeologists, ecologists and conservationists. Just as crucial will be deep engagement with Indigenous knowledges and land managers, whose long histories of observing and living alongside these animals offer clues for protecting the world’s remaining crocodiles, and the threatened ecosystems they inhabit.
Để thực sự giải đáp những câu hỏi này cần sự hợp tác của các nhà cổ sinh vật học, khảo cổ học, sinh thái học và các nhà bảo tồn. Việc tương tác sâu sắc với kiến thức bản địa và các nhà quản lý đất đai cũng quan trọng không kém, bởi lịch sử lâu dài quan sát và sống cùng những loài động vật này đã cung cấp manh mối để bảo vệ những đàn cá sấu còn sót lại trên thế giới, cùng với các hệ sinh thái bị đe dọa mà chúng sinh sống.
The authors do not work for, consult, own shares in or receive funding from any company or organisation that would benefit from this article, and have disclosed no relevant affiliations beyond their academic appointment.
Các tác giả không làm việc cho, tư vấn, sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hay tổ chức nào được hưởng lợi từ bài viết này, và đã không tiết lộ bất kỳ mối liên hệ nào ngoài vị trí học thuật của họ.
Read more
-
‘Lịch xét xử bóng’ của Tòa án Tối cao mang đến các quyết định vội vàng với những hệ quả lâu dài, nằm ngoài quá trình cân nhắc cẩn thận thông thường của tòa án.
Supreme Court’s ‘shadow docket’ brings hasty decisions with long-lasting implications, outside of its usual careful deliberation
-
Sáu bản chuyển thể Shakespeare hay nhất không bằng tiếng Anh
The six best Shakespeare adaptations that aren’t in English