Tại sao một dự án phát triển liên quan đến con rể của Donald Trump đã làm rung chuyển Albania

Hàng nghìn người Albania đã xuống đường tại thủ đô Tirana hơn ba tuần nay để phản đối dự án khu nghỉ dưỡng ven biển xa xỉ do Jared Kushner, con rể của tổng thống Mỹ Donald Trump, hậu thuệ. Dự án trị giá 4 tỷ Euro (3,5 tỷ bảng Anh) này sẽ được xây dựng trên bờ biển Zvërnec hoang sơ và các vùng đất ngập nước xung quanh ở miền nam Albania.

Thủ tướng lâu năm của Albania, Edi Rama, người nắm quyền từ năm 2013, đã ca ngợi dự án này là yếu tố mang tính chuyển đổi cho nền kinh tế và ngành du lịch Albania. Nhưng cư dân địa phương và các tổ chức môi trường đã kịch liệt phản đối kế hoạch này, viện dẫn các tranh chấp sở hữu đất đai chưa được giải quyết và mối đe dọa mà nó gây ra cho các hệ sinh thái mong manh.

Sự giận dữ của công chúng bùng nổ vào cuối tháng 5 khi đoạn phim ghi lại cảnh một người biểu tình bị lính an ninh kéo qua vách đá tại khu nghỉ dưỡng xuất hiện. Video này lan truyền chóng mặt, châm ngòi cho cuộc biểu tình dân sự lớn nhất Albania trong nhiều thập kỷ và thúc đẩy một xã hội vốn đã chia rẽ bởi chính trị đảng phái và di sản của chủ nghĩa cộng sản.

Các cuộc biểu tình đã leo thang thành phong trào chống chính phủ rộng lớn được biết đến là “cuộc cách mạng hồng hạc”, đặt tên theo loài chim quý hiếm sinh sống tại các vùng đất ngập nước bị đe dọa bởi sự phát triển ở Zvërnec. Những người biểu tình ở Tirana, cũng như tại các cuộc tuần hành do cộng đồng hải ngoại tổ chức trên khắp châu Âu, đang yêu cầu Rama từ chức.

Sự tức giận thể hiện này đã tích tụ trong nhiều năm tại một quốc gia bị ám ảnh bởi tham nhũng mang tính hệ thống. Một loạt bộ trưởng chính phủ đã bị bỏ tù trong những năm gần đây vì cáo buộc lạm dụng chức vụ và tham nhũng.

Và mặc dù việc giải quyết vấn đề tham nhũng và tội phạm có tổ chức vẫn là điều kiện trung tâm để Albania gia nhập EU, nơi các cuộc đàm phán đã mở vào năm 2024, chính phủ của Rama đã nhiều lần làm suy yếu trách nhiệm giải trình.

Đảng Xã hội chủ nghĩa cầm quyền gần đây đã từ chối yêu cầu của cơ quan truy tố đặc biệt được EU tài trợ của Albania nhằm dỡ bỏ quyền miễn trừ nghị viện của cựu phó thủ tướng Belinda Balluku. Bà bị buộc tội tham nhũng, mặc dù bà phủ nhận mọi hành vi sai trái. Những động thái như thế này đe dọa làm chậm hơn nữa việc Albania gia nhập EU.

Chi phí sinh hoạt ở Albania cũng tăng vọt. Giá nhiên liệu ở đây thuộc hàng cao nhất khu vực Balkan, ngay cả trước các cú sốc năng lượng liên quan đến chiến tranh ở Ukraine và Iran. Các cá nhân có mối liên hệ chính trị thống trị thị trường năng lượng của Albania và kìm hãm cạnh tranh.

Các nhà đầu tư nước ngoài từ lâu đã phải đối mặt với những thách thức đáng kể khi kinh doanh tại Albania do sự cạnh tranh bị bóp méo, cũng như tham nhũng trong mua sắm và việc thực thi hợp đồng yếu kém.

Đồng thời, một cuộc khủng hoảng khả năng chi trả nhà ở đã đẩy nhiều người đến bờ vực. Lĩnh vực bất động sản của Albania đã chứng kiến sự tăng trưởng nhanh chóng trong những năm gần đây, được tạo điều kiện bởi sự giám sát giao dịch lỏng lẻo. Một báo cáo của Liên Hợp Quốc từ năm 2021 cho rằng rửa tiền đã trở thành yếu tố chính làm tăng giá cả ở Tirana và các khu vực ven biển.

Du lịch là động lực tăng trưởng chủ chốt của Albania, với hàng triệu người đến thăm đất nước này mỗi năm. Tuy nhiên, một ngành công nghiệp thực phẩm trong nước chưa phát triển cũng như kết nối đường bộ và đường sắt kém khiến người dân Albania bình thường hiếm khi có thể tận dụng thành công của lĩnh vực này.

Người trẻ đặc biệt cảm thấy bị loại trừ khỏi các quy trình chính trị và cơ hội kinh tế, bị cô lập bởi việc ra quyết định thiếu minh bạch và giới tinh hoa đã ăn sâu. Hơn nửa triệu người Albania đã di cư đến các nước EU trong thập kỷ qua để tìm kiếm những cơ hội tốt hơn.

Tiếp theo là gì?

Với các cuộc biểu tình đã bước vào tuần thứ tư, vấn đề đang được đặt ra là kết cục cuối cùng có thể sẽ như thế nào. Người biểu tình không chỉ đòi chính phủ phải từ chức mà còn yêu cầu những cải cách cấu trúc sâu rộng, bắt đầu bằng việc cải tổ hệ thống bầu cử của đất nước.

Nhiều người đang kêu gọi một chính phủ lâm thời được giao nhiệm vụ sửa đổi hiến pháp và tiếp tục cuộc chiến chống tội phạm có tổ chức cùng tham nhũng.

Nhưng Đảng Xã hội chủ nghĩa nắm giữ một đa số nghị viện vững chắc và cho đến nay, Rama đã bác bỏ các lời kêu gọi từ chức. Ông ta đã công kích người biểu tình bằng những lời lẽ miệt thị và gợi ý – mà không cung cấp bằng chứng nào – rằng các tác nhân nước ngoài độc hại đang đứng sau phong trào này.

Tuy nhiên, áp lực đang gia tăng. Vào ngày 17 tháng 6, nghị viện châu Âu đã kêu gọi Albania đình chỉ xây dựng ở các khu vực được bảo vệ. Ngoài ra, công tố đặc biệt đã buộc tội nhiều người bị cáo buộc liên quan đến rửa tiền trong ngành xây dựng, một lĩnh vực từ lâu được coi là trụ cột quyền lực của chính phủ.

Các dấu hiệu bất đồng cũng đang xuất hiện trong hàng ngũ Đảng Xã hội Chủ nghĩa. Marjana Koçeku, một nghị viên trẻ của đảng cầm quyền, gần đây đã rời bỏ để trở thành người độc lập. Và trong tình trạng bất ổn hiện tại, một số bộ trưởng cũ đã công khai chỉ trích những gì họ coi là sự cai trị quá mạnh mẽ của Rama đối với đất nước.

Phong trào biểu tình đa dạng về mặt ý thức hệ, khiến việc hợp nhất thành một đảng chính trị duy nhất rất khó khăn. Tuy nhiên, nó vẫn đặt ra thách thức thực sự đối với quyền lực của Rama. Quy mô lớn của việc huy động quần chúng báo hiệu một cuộc khủng hoảng tính chính danh sâu sắc và khát vọng của người Albania về một tương lai không có giới tinh hoa hiện tại nắm quyền điều hành đất nước họ.

Từ chối từ chức, Rama hy vọng phong trào sẽ mất đà. Tuy nhiên, các cuộc biểu tình đã trao quyền cho người Albania, những người hiện tin rằng thay đổi chính trị sâu sắc là điều khả thi.

Altin Gjeta không làm việc cho, tư vấn, sở hữu cổ phần trong hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hay tổ chức nào được hưởng lợi từ bài báo này, và đã không tiết lộ bất kỳ mối liên hệ thích hợp nào ngoài vị trí học thuật của họ.