Châu Âu đang phải đối mặt với đợt nắng nóng kỷ lục. Điều gì khiến nó trở nên nghiêm trọng đến vậy?

Nhiệt độ oi ả đang phá vỡ các kỷ lục trên khắp châu Âu, khi lục địa này phải đối mặt với một đợt nắng nóng nguy hiểm.

Vào thứ Ba và thứ Tư, Pháp đã trải qua những ngày nóng nhất trong lịch sử, với các khu vực phía tây đạt nhiệt độ từ 39°C đến 43°C. Thứ Tư là ngày tháng Sáu ấm nhất kỷ lục của Vương quốc Anh, khi nhiệt độ tăng lên 36,1°C. Và theo dữ liệu ban đầu, Tây Ban Nha, Đức, Áo, Hà Lan và Thụy Sĩ đều đã phá vỡ các kỷ lục nhiệt độ tháng Sáu tại nhiều địa điểm. Sự kiện này vẫn chưa kết thúc.

Đáng buồn thay, tính mạng đã bị mất, bao gồm hàng chục người chết đuối ở Pháp trong tuần qua khi cố gắng làm mát cơ thể khỏi cái nóng khắc nghiệt.

Nhưng đợt nắng nóng lịch sử này không xảy ra một cách cô lập. Nó đến vài ngày sau khi nhiệt độ bề mặt biển toàn cầu lại đạt mức kỷ lục. Trong khi đó, cơ quan khí tượng Úc đã tuyên bố El Niño hoạt động, khiến khả năng năm nóng hơn và khô hơn ở Úc, châu Á và Nam Thái Bình Dương trở nên cao hơn nhiều. Và kể từ tháng Tư, Ấn Độ và Pakistan đã phải vật lộn với một đợt nắng nóng kéo dài và cuối cùng gây chết người.

Vậy điều gì đang thúc đẩy đợt nắng nóng mới nhất này? Và tại sao nó lại nghiêm trọng đến vậy?

Sóng nhiệt bất thường

Sóng nhiệt xảy ra khi nhiệt độ trung bình cao bất thường trong ba ngày trở lên liên tiếp. Đây là so sánh với dữ liệu thời tiết trong quá khứ được ghi nhận tại cùng một địa điểm.

Nhưng các nhà khoa học đang mất ngủ vì đợt sóng nhiệt châu Âu hiện nay, vì hai lý do chính.

1. Thời điểm

Ở Châu Âu, thời điểm nóng nhất trong năm rơi vào giữa đến cuối tháng Bảy, khoảng một tháng sau điểm chí hạ chí. Tuy nhiên, nghiên cứu gần đây cho thấy những ngày căng thẳng nhiệt độ cao đang bắt đầu xuất hiện vào tháng Sáu. Kể từ năm 1950, chỉ có một đợt sóng nhiệt lớn khác đến sớm hơn đợt sóng nhiệt hiện tại, vốn diễn ra nhiều tuần trước đỉnh điểm mùa hè châu Âu.

Bằng chứng hiện tại cho thấy biến đổi khí hậu đang khiến các đợt sóng nhiệt trở nên thường xuyên và dữ dội hơn. Một nghiên cứu đã kiểm tra đợt sóng nhiệt đổ bộ vào đông nam nước Anh vào tháng 6 năm 2025. Nghiên cứu phát hiện rằng nếu không có tác động của khí thải nhà kính do con người gây ra, một đợt sóng nhiệt như vậy chỉ xảy ra khoảng 50 năm một lần. Nhưng khi các nhà nghiên cứu tính đến mức tăng nhiệt độ 1,3°C do biến đổi khí hậu do con người gây ra, tần suất này đã giảm xuống còn ít nhất là cứ năm năm một lần.

2. Mức độ nghiêm trọng

Trong một thế giới không có biến đổi khí hậu, đợt sóng nhiệt cực đoan này hiếm khi xảy ra sớm như vậy trong năm. Và nó cũng sẽ không phá vỡ các kỷ lục nhiệt độ, và với mức độ đáng kinh ngạc như vậy.

Thứ Ba và thứ Tư là những ngày nóng nhất của Pháp kể từ khi ghi nhận kỷ lục vào năm 1947, với nhiệt độ trung bình 29,9°C trên toàn quốc. Vào thứ Ba, 147 thị trấn ở Pháp đạt mức cao kỷ lục cho tháng Sáu, với 41 trạm thời tiết địa phương ghi nhận các chỉ số trên 43°C.

Pháp cũng trải qua đêm ấm nhất từ trước đến nay vào tối thứ Ba sang thứ Tư, với nhiệt độ trung bình toàn quốc là 21,6°C. Cái nóng ban đêm đủ khiến một số con sông trở nên quá ấm và không thể được sử dụng an toàn để làm mát các nhà máy điện hạt nhân.

Trong cùng tuần đó, Tây Ban Nha cũng thiết lập nhiều kỷ lục cả ngày lẫn đêm, với một địa điểm trải qua ba đêm liên tiếp ở mức 30°C trở lên. Một số khu vực của Tây Ban Nha đã ghi nhận nhiệt độ vượt quá 45°C.

Ở Tây Âu, đợt sóng nhiệt được dự đoán sẽ đạt đỉnh vào giữa tuần này trước khi dịch chuyển về phía đông, với các dự báo cho thấy Ba Lan và Đức sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất vào cuối tuần.

Nguyên nhân là gì?

Ở quy mô địa phương, sóng nhiệt xảy ra khi một hệ thống áp cao ổn định trên một khu vực. Các hệ thống này hoạt động như “nắp đậy” giữ lại nhiệt và đẩy nó gần bề mặt hơn. Chúng cũng làm tán các đám mây để cho phép nhiều ánh sáng mặt trời chiếu vào.

Ở quy mô rộng hơn, biến đổi khí hậu do đốt dầu mỏ, than đá và khí gas đang định hình lại cách thức và thời điểm xảy ra sóng nhiệt. Điều này là do lượng nhiệt bổ sung bị giữ lại trong khí quyển cũng làm thay đổi các kiểu thời tiết quy mô lớn, vốn thường di chuyển từ đông sang tây, cho phép nhiều hệ thống áp cao di chuyển chậm hơn hình thành. Điều này lần lượt làm tăng nguy cơ xảy ra sóng nhiệt.

Nghiên cứu cho thấy trong năm thập kỷ từ năm 1950 đến năm 1999, châu Âu đã trải qua năm đợt sóng nhiệt dữ dội. Trong khoảng thời gian từ năm 2000 đến năm 2021, có 18 đợt sóng nhiệt như vậy. Cộng thêm các đợt sóng nhiệt cực đoan của năm 2022, 2023 và 2025, con số này tăng lên hơn 20 đợt sóng nhiệt nghiêm trọng chỉ trong vòng 25 năm. Vì vậy, bằng chứng rất rõ ràng – sóng nhiệt ở châu Âu đang xảy ra thường xuyên hơn nhiều.

Mọi người đang đối phó thế nào?

Đợt nắng nóng này đã gây ra cái chết bi thảm của hàng chục người ở Pháp, nơi nhiều người đã bị chết đuối.

Theo Đánh giá Rủi ro Khí hậu Châu Âu, các đợt nắng nóng đã gây ra rủi ro sức khỏe nghiêm trọng cho người dân khắp miền nam châu Âu. Và trong những năm tới, các cộng đồng ở miền nam và tây trung châu Âu sẽ có nguy cơ cao nhất mắc bệnh và tử vong do nhiệt độ cao.

Điều khiến đợt nắng nóng này trở nên nghiêm trọng là sự kết hợp giữa nhiệt độ cực cao và độ ẩm lớn, điều hoàn toàn khác biệt so với những mùa hè khô điển hình ở miền nam Úc.

Trẻ em và người cao tuổi là những nhóm có nguy cơ mắc bệnh do nhiệt độ cao nhất. Cơ thể họ kém khả năng đổ mồ hôi và điều chỉnh nhiệt độ bên trong. Đối với các nhóm dân số này, cái nóng cực độ kết hợp với độ ẩm có thể gây nguy hiểm đến tính mạng.

Mùa hè bán cầu nam tiếp theo thì sao?

Về mặt lịch sử, các đợt sóng nhiệt ở châu Âu không liên quan đến các đợt sóng nhiệt vào mùa hè bán cầu nam tiếp theo.

Tuy nhiên, biến đổi khí hậu đang làm tăng nguy cơ nóng cực đoan trong bất kỳ năm nào. Kết hợp điều này với ảnh hưởng của El Niño, nhiệt độ trung bình toàn cầu sẽ ở mức gần kỷ lục cho cả năm 2026 và 2027.

Trong khí hậu đang thay đổi của chúng ta, nguy cơ nóng cực đoan – mối nguy tự nhiên gây tử vong nhất ở Úc – hiện là một thực tế toàn cầu.

Andrew B. Watkins là Cố vấn Khí hậu của Hội đồng Khí hậu.