Từ việc tìm kiếm hóa thạch đến người bảo vệ sự sống trên Trái Đất: Sir David Attenborough ở tuổi 100
From fossicking for fossils to a champion for life on Earth: Sir David Attenborough at 100
David Attenborough has captured and told the stories of nature to millions of people – and inspired scientists and conservationists the world over.
David Attenborough đã ghi lại và kể những câu chuyện về thiên nhiên cho hàng triệu người – đồng thời truyền cảm hứng cho các nhà khoa học và nhà bảo tồn trên toàn thế giới.
Sir David Attenborough turns 100 this week.
Ngài David Attenborough tròn 100 tuổi trong tuần này.
Very few people have the good fortune to live for a century. Fewer still achieve so much and touch so many lives.
Rất ít người may mắn sống đến một thế kỷ. Ít hơn nữa là những người đạt được nhiều thành tựu và chạm đến cuộc sống của nhiều người như vậy.
Across his seven decade career with the BBC, Attenborough ushered in the transition from black and white to colour television. He gave the now legendary comedy troupe Monty Python their lucky break, greenlighting their Flying Circus. His keen eye and care for viewers is in part why tennis balls are yellow, not white – they’re much easier to see on screen.
Trong suốt sự nghiệp bảy thập kỷ với BBC, Attenborough đã khởi xướng quá trình chuyển đổi từ truyền hình đen trắng sang màu sắc. Ông đã mang đến cơ hội may mắn cho nhóm hài kịch huyền thoại Monty Python, bằng cách cho phép họ thực hiện vở kịch Flying Circus. Con mắt tinh tường và sự quan tâm của ông dành cho khán giả cũng là một phần lý do tại sao bóng tennis có màu vàng chứ không phải màu trắng – chúng dễ nhìn hơn nhiều trên màn ảnh.
But Attenborough is, of course, most famous for his nature documentaries. For decades, he has fronted the camera to educate, entertain and inspire billions of people about the complexity, wonder and majesty of the natural world, and the many threats it faces. It wasn’t a given – Attenborough was told early in his career his teeth were too big for television!
Nhưng tất nhiên, Attenborough nổi tiếng nhất với các bộ phim tài liệu về thiên nhiên. Trong nhiều thập kỷ, ông đã đứng trước ống kính để giáo dục, giải trí và truyền cảm hứng cho hàng tỷ người về sự phức tạp, kỳ diệu và hùng vĩ của thế giới tự nhiên, cũng như những mối đe dọa mà nó phải đối mặt. Điều này không hề dễ dàng – khi mới bắt đầu sự nghiệp, Attenborough còn bị nói rằng răng của ông quá to để lên truyền hình!
For ecologists like myself, Attenborough’s work has been a source of deep inspiration. It was instrumental in my decision to pursue a life and a career dedicated to understanding, caring and fighting for the protection of nature. For this gift, I am eternally grateful.
Đối với các nhà sinh thái học như tôi, tác phẩm của Attenborough là nguồn cảm hứng sâu sắc. Nó đóng vai trò quan trọng trong quyết định theo đuổi một cuộc đời và sự nghiệp cống hiến cho việc tìm hiểu, chăm sóc và đấu tranh bảo vệ thiên nhiên. Tôi vô cùng biết ơn món quà này.
A career driven by curiosity
Sự nghiệp được thúc đẩy bởi trí tò mò
Attenborough’s connection with nature came early, forged in no small part through an insatiable fascination with fossils – including his childhood joy at discovering an ammonite in the Leicestershire countryside.
Mối liên hệ của Attenborough với thiên nhiên đã hình thành từ sớm, một phần lớn nhờ sự say mê không ngừng đối với hóa thạch – bao gồm niềm vui thời thơ ấu của ông khi phát hiện một mẫu ammonite ở vùng nông thôn Leicestershire.
He went on to study geology and zoology at Cambridge University, graduating in 1947. He served in the navy and worked in an educational publishing house. Notably, the BBC rejected his first job application as a radio producer in 1950. But he tried again, and joined the BBC as a trainee producer in 1952.
Sau đó, ông theo học địa chất học và động vật học tại Đại học Cambridge, tốt nghiệp năm 1947. Ông đã phục vụ trong hải quân và làm việc tại một nhà xuất bản giáo dục. Đáng chú ý, BBC đã từ chối đơn xin việc đầu tiên của ông với vai trò nhà sản xuất radio vào năm 1950. Nhưng ông đã thử lại và gia nhập BBC với tư cách là nhà sản xuất tập sự vào năm 1952.
His career in nature documentaries began to bud almost immediately, with his Zoo Quest series beginning in 1954. But it burst into full bloom with the landmark Life on Earth series in 1979, which brought distant locations, extraordinary wildlife and evolution and ecology to TV. It instilled a sense of wonder and awe in audiences, while maintaining and respecting scientific accuracy.
Sự nghiệp làm phim tài liệu về thiên nhiên của ông bắt đầu nảy nở gần như ngay lập tức, với loạt phim Zoo Quest ra mắt từ năm 1954. Nhưng nó thực sự bùng nổ với loạt phim mang tính bước ngoặt Life on Earth vào năm 1979, đưa các địa điểm xa xôi, động vật hoang dã phi thường cùng với sự tiến hóa và sinh thái học lên truyền hình. Bộ phim đã gieo vào lòng khán giả cảm giác kinh ngạc và ngưỡng mộ, đồng thời vẫn duy trì và tôn trọng tính chính xác khoa học.
The master storyteller
Người kể chuyện bậc thầy
One reason Attenborough has had such success as a communicator is his understated, calm but authoritative demeanour. When you sit down to watch an Attenborough documentary, you feel in safe hands.
Một lý do khiến Attenborough thành công lớn với vai trò người truyền đạt là phong thái điềm tĩnh, tự nhiên nhưng đầy uy quyền của ông. Khi bạn ngồi xem một bộ phim tài liệu của Attenborough, bạn cảm thấy mình đang ở trong vòng tay an toàn.
His approach isn’t the norm. In other nature documentaries, wildlife can often seem secondary, as props for the presenter.
Cách tiếp cận của ông không phải là điều bình thường. Trong các bộ phim tài liệu về thiên nhiên khác, động vật hoang dã thường có vẻ thứ yếu, chỉ như đạo cụ cho người dẫn chương trình.
In series such as The Living Planet, The Trials of Life, The Blue Planet, The Planet Earth, and scores of others, Attenborough took us across the globe, revealing nature’s beauty, oddities and extraordinary complexity, as well as its macabre and brutal aspects. The habitats home to the world’s species are brought to life in extraordinary detail. We watch with laughter, trepidation, sadness, anger, excitement and awe, ebbing and flowing as nature’s stories unfold.
Trong các loạt phim như The Living Planet, The Trials of Life, The Blue Planet, The Planet Earth, và vô số bộ phim khác, Attenborough đã đưa chúng ta đi khắp thế giới, hé lộ vẻ đẹp, những điều kỳ lạ và sự phức tạp phi thường của thiên nhiên, cũng như những khía cạnh tàn khốc và man rợ của nó. Những môi trường sống của các loài trên thế giới được tái hiện sống động với chi tiết đáng kinh ngạc. Chúng ta xem với tiếng cười, sự lo lắng, nỗi buồn, cơn giận, sự phấn khích và sự kinh ngạc, lúc dâng trào lúc lắng xuống cùng với những câu chuyện của thiên nhiên.
Who can forget the first time they saw and heard the extraordinary vocal repertoire and mimicry of a lyrebird, or a curious mountain gorilla’s desire to connect with a fellow great ape? The epic battle for survival between a hatchling iguana and hungry hordes of racer snakes? Or the breathtaking explosion of colour and complexity of a coral reef? Each of these was captured by master cinematographers and the story told to us by Attenborough.
Ai có thể quên lần đầu tiên họ nhìn thấy và nghe được kho tàng giọng hát và khả năng bắt chước phi thường của một con chim lyrebird, hay khao khát kết nối với đồng loại của một con gorilla núi tò mò? Cuộc chiến sinh tồn sử thi giữa một con thằn lằn con và bầy rắn đua đói? Hay sự bùng nổ màu sắc và phức tạp ngoạn mục của một rạn san hô? Mỗi điều này đều được các nhà quay phim bậc thầy ghi lại và Attenborough kể lại cho chúng ta.
Over his long career, Attenborough has become an icon. He was voted the UK’s best TV presenter of all time. But his prodigious output has come at a personal cost too. One of his regrets is how much time he has spent away from his family.
Trong suốt sự nghiệp dài của mình, Attenborough đã trở thành một biểu tượng. Ông từng được bình chọn là người dẫn chương trình truyền hình tốt nhất lịch sử Vương quốc Anh. Nhưng sản lượng đồ sộ của ông cũng phải trả giá bằng cả mặt cá nhân. Một trong những điều ông hối tiếc là khoảng thời gian ông đã xa gia đình.
He is also not off limits to criticism. For a long time, Attenborough focused on the glory of nature, largely omitting the damage humans do through overfishing, deforestation, pollution, spreading exotic species, and other threats. He has also shied away from assigning blame to those most responsible for the harms inflicted on nature.
Ông cũng không tránh khỏi những lời chỉ trích. Trong một thời gian dài, Attenborough tập trung vào vinh quang của thiên nhiên, phần lớn bỏ qua những thiệt hại do con người gây ra thông qua đánh bắt quá mức, phá rừng, ô nhiễm, lan truyền các loài ngoại lai và các mối đe dọa khác. Ông cũng né tránh việc đổ lỗi cho những người chịu trách nhiệm lớn nhất về những tổn hại gây ra cho thiên nhiên.
In 2018, he said too much focus on why so much wildlife is threatened was a “turn-off” for some viewers. Ecologists and conservation scientists can sympathise. We know bombarding people with doom and gloom invites apathy and despair, not a desire to act. It’s a hard line to walk between harsh realities and hope.
Năm 2018, ông cho rằng việc quá tập trung vào lý do tại sao nhiều loài động vật hoang dã bị đe dọa là một điều “làm người xem mất hứng.” Các nhà sinh thái học và nhà khoa học bảo tồn có thể đồng cảm. Chúng ta biết rằng việc liên tục dội bom những tin tức bi quan và u ám sẽ mời gọi sự thờ ơ và tuyệt vọng, chứ không phải mong muốn hành động. Đó là một ranh giới khó đi giữa thực tế khắc nghiệt và hy vọng.
To his credit, Attenborough has belatedly focused on these issues in recent years. Footage of plastic pollution in Blue Planet II and the ravages of industrial fishing in Ocean have brought a sharp focus on these issues.
Phải công nhận rằng, trong những năm gần đây, Attenborough đã tập trung vào những vấn đề này một cách muộn màng. Các cảnh quay về ô nhiễm nhựa trong Blue Planet II và sự tàn phá của nghề đánh bắt công nghiệp trong Ocean đã mang lại sự tập trung sắc bén vào những vấn đề này.
In 2020, he released A Life On Our Planet, which he describes as a “witness statement” to the startling losses of biodiversity he has seen over his lifetime. Rather than just spell out the problems, Attenborough laid out how to solve them – and the role we can all play in fixing the two biggest and deeply interwoven problems nature faces: climate change and biodiversity declines and extinctions.
Năm 2020, ông phát hành cuốn A Life On Our Planet, mà ông mô tả là một “lời khai nhân chứng” về những mất mát đáng kinh ngạc về đa dạng sinh học mà ông đã chứng kiến trong suốt cuộc đời mình. Thay vì chỉ nêu ra các vấn đề, Attenborough đã trình bày cách giải quyết chúng – và vai trò mà tất cả chúng ta có thể đóng góp vào việc khắc phục hai vấn đề lớn nhất và liên kết sâu sắc nhất mà thiên nhiên đang đối mặt: biến đổi khí hậu và suy giảm đa dạng sinh học và tuyệt chủng.
While Attenborough’s earlier work largely avoided these difficult conversations, they succeeded in bringing nature’s wonder to millions of people. This shouldn’t be overlooked. At a time when more and more of us are cut off from nature, Attenborough’s documentaries forged a new connection. For people to care about losing nature, they first have to know and love it.
Trong khi tác phẩm trước đây của Attenborough phần lớn tránh né những cuộc trò chuyện khó khăn này, chúng đã thành công trong việc mang vẻ đẹp kỳ diệu của thiên nhiên đến hàng triệu người. Điều này không thể bị bỏ qua. Trong thời điểm ngày càng nhiều người trong chúng ta bị cắt đứt khỏi thiên nhiên, các bộ phim tài liệu của Attenborough đã tạo ra một sự kết nối mới. Để mọi người quan tâm đến việc mất đi thiên nhiên, trước hết họ phải biết và yêu nó.
Conservation relies on stories
Bảo tồn dựa vào những câu chuyện
Scientific research rarely leads to the behavioural changes we might hope for. Accumulating facts and evidence is vital. But it’s not enough. What humans respond to is stories.
Nghiên cứu khoa học hiếm khi dẫn đến những thay đổi hành vi mà chúng ta mong đợi. Việc tích lũy các sự kiện và bằng chứng là rất quan trọng. Nhưng điều đó là chưa đủ. Điều mà con người phản ứng lại chính là những câu chuyện.
Alongside other globally renowned voices such as the late, great Jane Goodall, Attenborough’s work telling the stories of nature has shaped public opinion. In turn, it has galvanised conservation efforts such as the push to protect 30% of the world’s oceans by 2030.
Bên cạnh những giọng nói nổi tiếng toàn cầu khác như cố nhà khoa học Jane Goodall, công trình của Attenborough kể những câu chuyện về thiên nhiên đã định hình dư luận. Đến lượt nó, nó đã thúc đẩy các nỗ lực bảo tồn như nỗ lực bảo vệ 30% đại dương thế giới vào năm 2030.
As he celebrates his centenary, it’s encouraging to see a new generation and diversity of voices in the media and science communication, advocacy, and scientific community. They speak and share their messages with great clarity, confidence, and passion.
Khi ông kỷ niệm trăm tuổi, thật đáng khích lệ khi thấy một thế hệ mới và sự đa dạng của các giọng nói trong truyền thông, truyền thông khoa học, vận động và cộng đồng khoa học. Họ nói và chia sẻ thông điệp của mình với sự rõ ràng, tự tin và đam mê lớn.
Attenborough is just one person. He can’t replace the vital role of scientists, community leaders, conservationists and policymakers in conserving nature. But no one will ever replace David’s distinctive voice. As he has said:
Attenborough chỉ là một người. Ông không thể thay thế vai trò quan trọng của các nhà khoa học, các nhà lãnh đạo cộng đồng, các nhà bảo tồn và các nhà hoạch định chính sách trong việc bảo tồn thiên nhiên. Nhưng không ai có thể thay thế giọng nói đặc trưng của David. Như ông đã nói:
it seems to me that the natural world is the greatest source of excitement; the greatest source of visual beauty; the greatest source of intellectual interest. It is the greatest source of so much in life that makes life worth living
đối với tôi, thế giới tự nhiên là nguồn gốc lớn nhất của sự hứng khởi; nguồn gốc lớn nhất của vẻ đẹp thị giác; nguồn gốc lớn nhất của sự quan tâm trí tuệ. Nó là nguồn gốc lớn nhất của rất nhiều điều trong cuộc sống khiến cuộc sống đáng sống.
Hear, hear. Happy birthday for May 8th, David Attenborough.
Hoan hô. Chúc mừng sinh nhật ngày 8 tháng 5, David Attenborough.
Euan Ritchie receives funding from the Australian Research Council and the Department of Energy, Environment and Climate Action. Euan is a Councillor with the Biodiversity Council.
Euan Ritchie nhận tài trợ từ Hội đồng Nghiên cứu Úc và Bộ Năng lượng, Môi trường và Hành động Khí hậu. Euan là một Ủy viên của Hội đồng Đa dạng Sinh học.
Read more
-
Các cô gái trong ban nhạc: hai biểu tượng rock thập niên 90 về lãng mạn, sự tàn nhẫn và những người đàn ông nhàm chán
Girls in bands: two 90s rock icons on romance, ruthlessness and boring men
-
Hành động phá hoại của Israel tại Lebanon đang bình thường hóa chiến tranh không luật lệ
Israel’s destructive actions in Lebanon are normalising war without rules