Chấn thương tâm lý là gì? Chúng ta càng nói về nó, nó càng mang nhiều nghĩa

Đây là từ khóa của thập kỷ. “Một dấu hiệu lớn của thời đại chúng ta.” “Lực lượng vô hình định hình cuộc sống của chúng ta.”

Nhưng “chấn thương tâm lý” (trauma) là gì? Mặc dù nó chiếm vị trí nổi bật trong văn hóa, ý nghĩa của nó chưa bao giờ mơ hồ đến thế. Liệu chúng ta có thể làm rõ nó không?

“Trauma” bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp cổ có nghĩa là vết thương. Theo Từ điển tiếng Anh Oxford, ý nghĩa về chấn thương cơ thể bên ngoài này có từ năm 1684.

Cuối thế kỷ 19, “trauma” có thêm ý nghĩa thứ hai là chấn thương tâm lý. Ví dụ, năm 1894, triết gia và nhà tâm lý học người Mỹ William James đã viết về “các ‘traumata tâm lý’ vĩnh viễn”, ví chúng như “những gai nhọn trong tinh thần”.

Một ý nghĩa thứ ba, mang tính ẩn dụ, đã xuất hiện vào những năm 1970. “Trauma” lúc này dùng để chỉ sự đau khổ hoặc các sự kiện bất lợi nói chung. Giống như “schizophrenia” (tâm thần phân liệt) và “hysteria” (histeria) ban đầu là các chẩn đoán lâm sàng và sau đó mang thêm các ý nghĩa mới, rộng hơn, trauma đã mở rộng và trở thành một phép ẩn dụ.

Dường như mọi người đều đang nói về trauma. Liệu chúng ta có biết nhiều hơn về nó không? Hay ý nghĩa của nó đã thay đổi? Trong loạt bài năm phần này, chúng ta sẽ khám phá định nghĩa thay đổi của trauma, lý do tại sao việc nói về nó không phải lúc nào cũng giúp ích, và những điều gì khác có thể hiệu quả.

Chấn thương trong tâm lý học và tâm thần học

Trong các lĩnh vực sức khỏe tâm thần, định nghĩa về chấn thương đã trải qua một quá trình phức tạp. Trong ấn bản đầu tiên năm 1952 của Sổ tay Chẩn đoán và Thống kê các Rối loạn Tâm thần (DSM) , thuật ngữ này chỉ đề cập đến chấn thương thể chất.

Không có chẩn đoán nào tương ứng với ý nghĩa tâm lý của từ “chấn thương” cho đến năm 1980, khi DSM-III giới thiệu rối loạn căng thẳng sau chấn thương (PTSD) .

DSM-III liệt kê một loạt các triệu chứng PTSD và định nghĩa về loại sự kiện chấn thương gây ra chúng. Để đưa ra chẩn đoán, sự kiện đó phải gây ra sự đau khổ đáng kể cho hầu hết mọi người và phải “nằm ngoài phạm vi trải nghiệm thông thường của con người”.

Một cách gây tranh cãi, các ấn bản sau của DSM đã nới lỏng tiêu chí này. Ví dụ, các sự kiện được chứng kiến gián tiếp – thay vì được trải nghiệm trực tiếp – đã được đưa vào. Trọng tâm đã chuyển từ mức độ nghiêm trọng khách quan của sự kiện sang sự đau khổ chủ quan mà nó gây ra. Do đó, một phạm vi trải nghiệm rộng hơn đã trở thành chấn thương.

Những quy tắc thay đổi này trong việc chẩn đoán PTSD cho thấy một sự mơ hồ cơ bản trong ý nghĩa tâm thần học của từ “chấn thương”. Nó có thể đề cập đến một sự kiện có hại, như khi một thảm họa được mô tả là chấn thương. Nhưng nó cũng có thể gọi tên tác động tâm lý của sự kiện, như khi một người được cho là bị chấn thương.

Kết quả là, từ “chấn thương” một cách vụng về nằm giữa tính khách quan và chủ quan, giữa nguyên nhân và kết quả.

Sự lan rộng khái niệm

Việc nới lỏng định nghĩa về sự kiện chấn thương của DSM là một ví dụ về “sự lan rộng khái niệm” – sự mở rộng dần dần của các khái niệm liên quan đến tổn hại. Các nghiên cứu đã chứng minh xu hướng này trong các bộ dữ liệu lịch sử lớn.

Ví dụ, một nghiên cứu của nhóm nghiên cứu của tôi cho thấy rằng từ “chấn thương” đã được sử dụng trong phạm vi ngữ cảnh ngữ nghĩa rộng hơn từ năm 1970 đến cuối những năm 2010. Sự mở rộng này được tìm thấy trong văn bản chung, chẳng hạn như truyền thông tin tức và tiểu thuyết, cũng như các bài báo học thuật.

Từ “chấn thương” cũng ngày càng được sử dụng trong các ngữ cảnh ít căng thẳng về mặt cảm xúc hơn, ngụ ý rằng các hàm ý của nó đã trở nên nhẹ nhàng và được bình thường hóa.

Điều thú vị là, một trong những động lực khiến khái niệm chấn thương mở rộng dường như là sự nổi bật văn hóa ngày càng tăng của khái niệm này. Sách báo hiện nay đề cập đến nó nhiều gấp sáu lần so với nửa thế kỷ trước, và trong các bài báo tâm lý học, con số này là 25. Chúng ta càng nói về chấn thương, thì nó càng có ý nghĩa.

Những ứng dụng hàng ngày của ‘chấn thương’

Công chúng đã đón nhận và sử dụng từ “chấn thương” một cách rộng rãi. Như một bài đánh giá gần đây đã nhận xét, “định nghĩa về chấn thương bị giới hạn hơn trong tâm lý học và tâm thần học lâm sàng so với cách dùng thông thường.”

Các nghiên cứu cho thấy mọi người định nghĩa một phạm vi nghịch cảnh rộng hơn là chấn thương so với DSM, mở rộng khái niệm từ những chấn thương được gọi là “big-T” (chấn thương lớn) sang những chấn thương tương đối “small-t” (chấn thương nhỏ) . Ví dụ, họ mở rộng nó đến việc trải qua điều kiện nhà ở kém và bị quấy rối trên đường phố.

Mạng xã hội có liên quan đến những định nghĩa mở rộng này. Các video trên TikTok thường mô tả những sự bối rối nhỏ nhặt là chấn thương (ví dụ: “Tôi ngồi trong sô cô la mà không nhận ra”) và những trải nghiệm vô hại, như lang thang trong suy nghĩ, là dấu hiệu của nó.

Một số cách sử dụng này mang tính châm biếm và có chủ đích. Chúng chế giễu các định nghĩa rộng (ví dụ: “chấn thương là khi bạn mở hộp bánh quy ra và thấy đồ may vá”) . Với tinh thần tương tự, những người tham gia một nghiên cứu gần đây ở Ireland đã có thái độ lưỡng lự về những định nghĩa này, “hoan nghênh việc giảm kỳ thị chấn thương nhưng lại lo ngại về khả năng bị coi là chuyện vặt vãnh”.

Lợi ích và chi phí của các định nghĩa rộng

Sự mâu thuẫn này chỉ ra một sự phản kháng lại các định nghĩa mở rộng, nhưng sự phản kháng đó cũng mang rủi ro. Việc coi nhẹ chấn thương có thể là sai, nhưng con người cũng có thể bị tổn hại bởi những sự kiện không phải là chấn thương “lớn-T”. Những người đã trải qua nghịch cảnh xứng đáng nhận được sự cảm thông bất kể trải nghiệm của họ có đáp ứng các tiêu chuẩn chẩn đoán hay không.

Những người đặt câu hỏi về sự lan rộng khái niệm của “chấn thương” đôi khi bị cáo buộc là thiếu sự đồng cảm, xem nhẹ nghịch cảnh và kiểm soát ngôn ngữ. Nếu ai đó muốn mô tả trải nghiệm của họ là chấn thương, bạn có quyền gì để phủ nhận họ?

Tuy nhiên, một số phản đối đối với việc thổi phồng khái niệm “chấn thương” là chính đáng và bắt nguồn từ sự quan tâm đầy lòng trắc ẩn. Việc giữ một định nghĩa rộng có thể gây hại cho mọi người.

Một nghiên cứu cho thấy những người được yêu cầu giữ định nghĩa như vậy trải qua mức độ đau khổ và suy nghĩ xâm nhập cao hơn sau khi xem một đoạn video gây sốc so với những người được yêu cầu giữ định nghĩa hẹp. Một nghiên cứu khác cho thấy những người giữ các khái niệm chấn thương rộng hơn bị kích động hơn bởi một đoạn clip gây buồn.

Việc nhận thức một điều gì đó là chấn thương có thể góp phần khiến nó trở thành như vậy. Việc quy kết sự đau khổ cho chấn thương ngụ ý rằng vết thương chúng ta phải chịu đựng là dai dẳng, không thể xóa nhòa, quá sức chịu đựng và định hình bản sắc.

Đối với nhà văn Will Self, chấn thương đã trở thành:

ý tưởng rằng một số loại trải nghiệm có khả năng làm tổn thương chúng ta theo những cách lâu dài, đến mức chúng ta mang vết thương – và thực sự là chính trải nghiệm đó – mãi mãi bên mình, thường mà chúng ta không hề hay biết.

Việc hiểu nguyên nhân của sự đau khổ của chúng ta theo cách này – nằm ngoài tầm kiểm soát, vĩnh viễn và tác động sâu sắc – là điều ngược lại với những gì có khả năng thúc đẩy sự hồi phục. Đó là một mô hình liên quan đến trầm cảm và sự tuyệt vọng.

Một lý do khác để chống lại sự mở rộng của “chấn thương” là sự rõ ràng về khái niệm. Nếu mọi nghịch cảnh đều trở thành chấn thương, và mọi đau khổ đều được quy cho nó, thì khái niệm đó sẽ trở thành một công cụ thô thiển. Chấn thương “lớn-T” đã phổ biến – ba phần tư người trưởng thành Úc đã trải qua sự kiện như tai nạn xe hơi đe dọa tính mạng hoặc cái chết bất ngờ của người thân – mà không cần làm loãng nó bằng những rắc rối nhỏ-t.

Quan điểm mở rộng về chấn thương thúc đẩy quan điểm ngày càng phổ biến rằng sự đau khổ có thể được giải thích chỉ bằng những trải nghiệm sống tiêu cực. Ý tưởng rằng chúng ta nên chuyển từ việc hỏi điều gì sai với người ta sang việc hỏi điều gì đã xảy ra với họ nghe có vẻ nhân văn, nhưng nó có thể dẫn đến thuyết định mệnh chấn thương đơn giản hóa.

Kinh nghiệm sống rất quan trọng, nhưng chúng không phải là tất cả những gì quan trọng. Ví dụ, chỉ 4% những người trải qua sự kiện chấn thương theo DSM mới phát triển PTSD. Nhiều yếu tố sinh học, tâm lý và văn hóa đóng vai trò trong bệnh tâm thần, chứ không chỉ là trải nghiệm chấn thương.

Đặt câu hỏi về sự mở rộng của “chấn thương” là điều cần thiết nếu chúng ta muốn tránh làm loãng và lạm dụng khái niệm này. Sự mở rộng này được thúc đẩy bởi các xu hướng xã hội nhân từ nhưng nó có mặt trái. Trong thời điểm văn hóa này, khi “chấn thương” ở khắp mọi nơi, chúng ta cần suy nghĩ rõ ràng và phê phán về nó.

Nick Haslam nhận tài trợ từ Hội đồng Nghiên cứu Úc.