Thiết bị hiện nay không bền như chúng vốn có. Đây là lý do tại sao

Devices aren’t lasting as long as they should. Here’s why

Thiết bị hiện nay không bền như chúng vốn có. Đây là lý do tại sao
Margherita Feleppa, Lecturer, School of Law, University of Wollongong
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

Is your new phone already slowing down or your expensive earphones acting up?

Chiếc điện thoại mới của bạn đã bắt đầu chậm đi hay chiếc tai nghe đắt tiền của bạn đang gặp trục trặc rồi chứ?

You’re not imagining it. Our products are no longer designed to last, with some barely working a few years before ending up in landfill.

Bạn không tưởng tượng ra đâu. Các sản phẩm của chúng ta không còn được thiết kế để sử dụng lâu bền nữa, với một số thiết bị chỉ vừa kịp hoạt động trong vài năm trước khi kết thúc vòng đời ở các bãi rác.

Shortening the lifespan of a product is a strategy known as planned obsolescence.

Việc rút ngắn tuổi thọ của sản phẩm là một chiến lược được gọi là sự lỗi thời được lập trình sẵn.

My new research takes a closer look at this concept and argues that, by strengthening existing laws, it is possible to make products that last while reducing costs for consumers and the environment.

Nghiên cứu mới của tôi xem xét kỹ hơn khái niệm này và lập luận rằng, bằng cách thắt chặt các luật hiện hành, chúng ta hoàn toàn có thể tạo ra những sản phẩm bền bỉ hơn đồng thời giảm chi phí cho người tiêu dùng và bảo vệ môi trường.

Figure
The global population is on track to produce 82 million tonnes of e-waste by 2030. Ladislav Kubeš/Getty
Dân số toàn cầu đang trên đà tạo ra 82 triệu tấn rác thải điện tử vào năm 2030. Ảnh: Ladislav Kubeš/Getty

Mountains of e-waste

Những núi rác thải điện tử

Modern devices like laptops and smartwatches are made of a combination of rare materials, toxic substances and flammable batteries, such as mercury and arsenic. When released into the environment, these toxic chemicals can pollute the soil and waterways.

Các thiết bị hiện đại như máy tính xách tay và đồng hồ thông minh được làm từ sự kết hợp của các vật liệu hiếm, chất độc hại và pin dễ cháy, chẳng hạn như thủy ngân và asen. Khi thải ra môi trường, các chất hóa học độc hại này có thể làm ô nhiễm đất và nguồn nước.

This should make us think twice about throwing out broken devices. Yet, Australians produce almost three times the global average of electronic waste, known as e-waste. Globally, we generated 62 million tonnes of e-waste by 2022. That amount could fill more than one million trucks, about enough to wrap around the earth’s equator. E-waste worldwide is set to rise by another 32%, reaching 82 million tonnes by 2030.

Điều này lẽ ra phải khiến chúng ta cân nhắc kỹ trước khi vứt bỏ các thiết bị bị hỏng. Thế nhưng, người Úc lại thải ra lượng rác thải điện tử, hay còn gọi là rác thải e-waste, cao gấp gần ba lần mức trung bình toàn cầu. Trên toàn cầu, chúng ta đã tạo ra 62 triệu tấn rác thải điện tử vào năm 2022. Lượng rác đó có thể lấp đầy hơn một triệu chiếc xe tải, đủ để xếp vòng quanh đường xích đạo của Trái Đất. Rác thải điện tử trên toàn thế giới chuẩn bị tăng thêm 32%, đạt 82 triệu tấn vào năm 2030.

In Australia, reducing waste must be a priority if we’re to meet our net zero goal and transition to a circular economy, where our belongings are reused, repaired or recycled instead of piling up in landfill.

Tại Úc, việc giảm thiểu rác thải phải là ưu tiên hàng đầu nếu chúng ta muốn đạt được mục tiêu phát thải ròng bằng không và chuyển đổi sang nền kinh tế tuần hoàn, nơi các vật dụng của chúng ta được tái sử dụng, sửa chữa hoặc tái chế thay vì chất đống ở các bãi rác.

Faulty by design

Lỗi do thiết kế

Planned obsolescence is one way technology companies pull people into a loop of constant consumption. When our new device quickly breaks, we simply buy a new one.

Sự lỗi thời được lập trình sẵn là một trong những cách mà các công ty công nghệ lôi kéo con người vào vòng xoáy tiêu dùng liên tục. Khi thiết bị mới của chúng ta nhanh chóng bị hỏng, chúng ta đơn giản là sẽ mua một cái mới.

But planned obsolescence is one problem with many facets.

Nhưng sự lỗi thời được lập trình sẵn là một vấn đề có nhiều khía cạnh.

For starters, companies can design products that aren’t sustainable. Think wireless earphones with batteries that quickly break down. Their design can make it very difficult to replace the battery, making them “disposable gadgets” once they’re unable to hold a charge.

Trước hết, các công ty có thể thiết kế ra những sản phẩm không bền vững. Hãy nghĩ đến tai nghe không dây có pin nhanh bị hỏng. Thiết kế của chúng có thể khiến việc thay pin trở nên cực kỳ khó khăn, biến chúng thành những “gadget dùng một lần” (thiết bị dùng một lần) ngay khi chúng không còn khả năng giữ điện.

Manufacturers may also make it harder to repair their products. For instance, parts of a device can be glued together so it can’t be taken apart and repaired. What’s more, some companies require a repairer to be “authorised” to get access to the parts, software locks or information needed to repair a specific product. You can try and fix a device yourself, but repair manuals can be subject to copyright and manufacturers may prevent third parties from sharing them online.

Các nhà sản xuất cũng có thể làm cho việc sửa chữa sản phẩm của họ trở nên khó khăn hơn. Ví dụ, các bộ phận của thiết bị có thể được dán chặt lại với nhau để không thể tháo rời và sửa chữa. Hơn nữa, một công ty yêu cầu thợ sửa chữa phải được “ủy quyền” mới được tiếp cận các linh kiện, khóa phần mềm hoặc thông tin cần thiết để sửa chữa một sản phẩm cụ thể. Bạn có thể tự mình cố gắng sửa một thiết bị, nhưng các sách hướng dẫn sửa chữa có thể vướng vấn đề bản quyền và các nhà sản xuất có thể ngăn cản các bên thứ ba chia sẻ chúng trực tuyến.

Beyond the actual product, there’s the behavioural side of planned obsolescence. Technology companies regularly update models so your current device quickly looks out of date, a strategy known as psychological obsolescence. Companies use advertising to convince you to buy their latest product and market newer devices as status symbols, such as a smartphone with accessories that are only compatible with the “new generation” of phones.

Vượt ra ngoài bản thân sản phẩm, còn có khía cạnh hành vi của sự lỗi thời được lập trình sẵn. Các công ty công nghệ thường xuyên cập nhật các mẫu mã để thiết bị hiện tại của bạn nhanh chóng trở nên lỗi thời, một chiến lược được gọi là sự lỗi thời tâm lý. Các công ty sử dụng quảng cáo để thuyết phục bạn mua sản phẩm mới nhất của họ và tiếp thị các thiết bị mới hơn như những biểu tượng địa vị, chẳng hạn như điện thoại thông minh đi kèm các phụ kiện chỉ tương thích với các dòng điện thoại “thế hệ mới.”

A systemic problem

Một vấn đề mang tính hệ thống

Planned obsolescence is typically viewed as a company strategy.

Sự lỗi thời được lập trình sẵn thường được xem là chiến lược của một công ty.

In Europe, consumer associations launched a complaint against Nintendo for premature obsolescence, claiming its Nintendo Switch controllers were quickly becoming unresponsive. After the European Commission and other authorities contacted Nintendo, the company agreed to offer free repairs.

Tại châu Âu, các hiệp hội người tiêu dùng đã đệ đơn khiếu nại chống lại Nintendo vì tội làm cho sản phẩm lỗi thời trước thời hạn, với cáo buộc rằng các tay cầm chơi game Nintendo Switch của hãng này nhanh chóng bị liệt cảm ứng. Sau khi Ủy ban Châu Âu và các cơ quan khác liên hệ với Nintendo, công ty này đã đồng ý cung cấp dịch vụ sửa chữa miễn phí.

The federal court of Australia ordered Apple to pay A$9 million for making false or misleading representations to iPhone users affected by a software fault about their rights to have their device repaired or replaced under the Australian Consumer Law. These rights don’t simply stop applying because your phone has been repaired by a third party.

Tòa án liên bang Úc đã ra lệnh cho Apple phải bồi thường 9 triệu đô la Úc vì đã đưa ra các tuyên bố sai sự thật hoặc gây hiểu lầm cho người dùng iPhone bị ảnh hưởng bởi lỗi phần mềm về quyền của họ đối với việc sửa chữa hoặc thay thế thiết bị theo Luật Người tiêu dùng Úc. Những quyền này không phải cứ mất hiệu lực chỉ vì điện thoại của bạn đã được sửa chữa bởi một bên thứ ba.

But planned obsolescence is not necessarily the fault of any one person or company. Rather, it’s the result of our current produce–and–consume system. Fixing such a complex, systemic problem will require intervention from various sectors, including product design, consumer law, competition law and intellectual property law.

Nhưng sự lỗi thời được lập trình sẵn không nhất thiết là lỗi của riêng bất kỳ cá nhân hay công ty nào. Thay vào đó, nó là kết quả của hệ thống sản xuất-và-tiêu dùng hiện tại của chúng ta. Việc khắc phục một vấn đề mang tính hệ thống và phức tạp như vậy sẽ đòi hỏi sự can thiệp từ nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm thiết kế sản phẩm, luật tiêu dùng, luật cạnh tranh và luật sở hữu trí tuệ.

We must also factor in consumer behaviour. After all, it’s ultimately the consumer who decides whether a broken product goes to a repair shop, in the junk drawer or straight in the bin. But consumers can’t always make an informed decision. For example, a person may be forced to replace a product because they can’t afford to repair it.

Chúng ta cũng phải tính đến hành vi của người tiêu dùng. Rốt cuộc, chính người tiêu dùng mới là người quyết định xem một sản phẩm bị hỏng sẽ được đưa đến cửa hàng sửa chữa, vứt vào ngăn kéo đựng đồ linh tinh hay vứt thẳng vào sọt rác. Nhưng người tiêu dùng không phải lúc nào cũng có thể đưa ra quyết định sáng suốt. Ví dụ, một người có thể buộc phải thay thế sản phẩm vì họ không đủ khả năng chi trả cho việc sửa chữa nó.

So, what can we do about it?

Vậy, chúng ta có thể làm gì để giải quyết vấn đề này?

Stronger laws are key to ensuring products last. However, it’s difficult to change legislation. What’s more, lawmakers often fail to recognise the many aspects of planned obsolescence.

Các bộ luật mạnh mẽ hơn chính là chìa khóa để đảm bảo các sản phẩm có độ bền cao. Tuy nhiên, việc thay đổi luật pháp lại rất khó khăn. Hơn nữa, các nhà lập pháp thường không nhận ra nhiều khía cạnh khác nhau của sự lỗi thời được lập trình sẵn.

Consider Australia’s first right to repair law. This legislation aims to help people repair their vehicles more easily and at a lower price. This is a win for motorists, who would otherwise be forced to go to authorised dealerships.

Hãy xem xét luật quyền được sửa chữa đầu tiên của Úc. Bộ luật này nhằm mục đích giúp mọi người sửa chữa phương tiện của họ dễ dàng hơn và với mức giá thấp hơn. Đây là một chiến thắng cho các chủ phương tiện, những người mà nếu không có luật này sẽ buộc phải đến các đại lý được ủy quyền.

The government recently asked for public feedback on whether the law should be expanded to agricultural machinery. But there has been no discussion about repairing devices and other everyday products. Importantly, this law doesn’t address what happens to products that simply can’t be fixed or help consumers tell if a product can be repaired before they buy it.

Gần đây, chính phủ đã trưng cầu ý kiến đóng góp của công chúng về việc liệu đạo luật này có nên được mở rộng sang máy móc nông nghiệp hay không. Nhưng chưa có cuộc thảo luận nào về việc sửa chữa các thiết bị điện tử và các sản phẩm hàng ngày khác. Quan trọng hơn, đạo luật này không giải quyết vấn đề điều gì sẽ xảy ra với các sản phẩm hoàn toàn không thể sửa chữa được, cũng như không giúp người tiêu dùng nhận biết liệu một sản phẩm có thể sửa chữa được hay không trước khi họ mua nó.

The European Union has made some progress. New rules aim at making all products placed on the EU market sustainable by design. It has also introduced a right to repair law with stronger rules around certain electronics, including mobile phones and washing machines, and a reparability score to help consumers choose fixable products.

Liên minh Châu Âu đã đạt được một số tiến bộ nhất định. Các quy định mới nhằm mục đích làm cho tất cả các sản phẩm được đưa vào thị trường EU đều phải bền vững ngay từ khâu thiết kế. Liên minh này cũng đã ban hành luật quyền được sửa chữa với các quy định ngặt nghèo hơn đối với một số thiết bị điện tử nhất định, bao gồm điện thoại di động và máy giặt, cùng với thang điểm khả năng sửa chữa để giúp người tiêu dùng lựa chọn các sản phẩm có thể khắc phục được.

We know our devices don’t last forever. But too often they break down in a few short years or even months, leaving consumers with little choice but to throw them away. It’s time Australia tightened its laws around planned obsolescence – for the sake of people’s hip pockets and the planet.

Chúng ta đều biết các thiết bị của mình không thể bền mãi mãi. Nhưng quá thường xuyên, chúng hỏng hóc chỉ sau một vài năm ngắn ngủi hoặc thậm chí vài tháng, khiến người tiêu dùng không còn cách nào khác ngoài việc vứt bỏ chúng. Đã đến lúc nước Úc thắt chặt các luật lệ xung quanh vấn đề sự lỗi thời được lập trình sẵn – vì lợi ích tài chính của người dân và vì hành tinh của chúng ta.

Margherita Feleppa is a lecturer at the University of Wollongong. This article is based on Margherita’s recent paper, which builds on her PhD research. Her PhD was the result of a collaborative research program between the University of Roma Tre and the University of Technology Sydney. She received a European Union–linked PhD scholarship for the promotion of green objectives.

Margherita Feleppa là giảng viên tại Đại học Wollongong. Bài viết này dựa trên bài báo gần đây của Margherita, được phát triển từ nghiên cứu bậc tiến sĩ của cô. Bức tiểu luận tiến sĩ của cô là kết quả của một chương trình nghiên cứu hợp tác giữa Đại học Roma Tre và Đại học Công nghệ Sydney. Cô đã nhận được học bổng tiến sĩ liên kết với Liên minh Châu Âu dành cho việc thúc đẩy các mục tiêu xanh.