Sự bất định trong chẩn đoán: tại sao việc mất đi một chẩn đoán có thể khó khăn như việc nhận lấy nó

Diagnostic uncertainty: why losing a diagnosis can be as difficult as receiving one

Sự bất định trong chẩn đoán: tại sao việc mất đi một chẩn đoán có thể khó khăn như việc nhận lấy nó
Esca van Blarikom, Postdoctoral Researcher in Medical Anthropology, Department of Global Health & Social Medicine, King's College London
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

When actor Christina Applegate revealed that she had been misdiagnosed with multiple sclerosis (MS) , she described the experience as “very unnerving” and “really confusing”.

Khi nữ diễn viên Christina Applegate tiết lộ rằng cô từng bị chẩn đoán nhầm là mắc bệnh đa xơ cứng (MS) , cô mô tả trải nghiệm đó là “rất làm mất tinh thần” và “thực sự bối rối”.

For five years, MS had provided an explanation for her symptoms. Now, although those symptoms remained, the diagnosis that had helped her make sense of them was gone.

Trong suốt năm năm, căn bệnh MS đã cung cấp một lời giải thích cho các triệu chứng của cô. Giờ đây, mặc dù các triệu chứng đó vẫn còn đó, nhưng chẩn đoán từng giúp cô lý giải chúng đã biến mất.

“I haven’t gotten better… If anything, I’ve gotten worse in some ways,” she explained. She also described feeling that she had lost the “reason” that had helped her make sense of her daily struggles.

Cô giải thích: “Tôi không hề khá lên… Nếu có thì mọi thứ còn tệ hơn ở một vài khía cạnh”. Cô cũng mô tả cảm giác như đã mất đi “lý do” từng giúp cô thấu hiểu những chật vật hàng ngày của mình.

Being told you don’t have a disease might seem like good news. But for someone living with symptoms, losing a diagnosis can mean losing an explanation for their suffering, along with the hope that explanation provides.

Việc được thông báo rằng bạn không mắc bệnh có vẻ là tin vui. Nhưng đối với một người đang sống chung với các triệu chứng bệnh, việc mất đi một chẩn đoán có thể đồng nghĩa với việc mất đi lời giải thích cho nỗi đau của họ, cùng với niềm tin mà lời giải thích đó mang lại.

My ethnographic research into the experiences of people living with multiple conditions helps explain why. Through interviews and observations, I explored how diagnoses shape people’s understanding of their symptoms, their expectations for treatment and their sense of what the future might hold.

Nghiên cứu nhân học của tôi về trải nghiệm của những người sống chung với nhiều tình trạng bệnh lý giúp giải thích lý do tại sao. Thông qua các cuộc phỏng vấn và quan sát, tôi đã tìm hiểu cách các chẩn đoán định hình sự hiểu biết của con người về các triệu chứng của họ, kỳ vọng của họ về việc điều trị và cảm nhận của họ về những gì tương lai có thể mang lại.

One participant in my London-based study had spent years living with debilitating back pain, struggling to get out of bed in the morning. After tests and referrals, a rheumatologist suggested that her symptoms might have an inflammatory cause.

Một người tham gia trong nghiên cứu tại Luân Đôn của tôi đã phải vật lộn với chứng đau lưng suy nhược trong nhiều năm, chật vật mới có thể bước ra khỏi giường vào buổi sáng. Sau khi làm xét nghiệm và chuyển tuyến, một bác sĩ chuyên khoa thấp khớp gợi ý rằng các triệu chứng của cô có thể bắt nguồn từ nguyên nhân viêm nhiễm.

Although this was only a possible diagnosis, it changed how she understood her condition. The specialist introduced medical terms that helped her make sense of symptoms that seemed confusing and unpredictable.

Dù đây mới chỉ là một chẩn đoán khả nghi, nó đã thay đổi cách cô thấu hiểu tình trạng bệnh của mình. Vị chuyên gia đã đưa ra các thuật ngữ y khoa giúp cô lý giải những triệu chứng vốn dĩ có vẻ mơ hồ và khó đoán.

For the first time, there appeared to be an explanation for her suffering. The possibility of identifying an inflammatory condition also offered hope of treatment and specialist care.

Lần đầu tiên, dường như đã có một lời giải thích cho nỗi đau của cô. Khả năng xác định được một tình trạng viêm nhiễm cũng thắp lên hy vọng về việc điều trị và chăm sóc chuyên khoa.

But that hope was short–lived. Weeks later, a scan showed no evidence of the suspected inflammation. She was discharged from the clinic without the answers she had hoped for.

Nhưng niềm tin đó chẳng kéo dài lâu. Nhiều tuần sau, một kết quả quét không cho thấy bằng chứng nào về tình trạng viêm nghi vấn. Cô được cho xuất viện mà không có những câu trả lời mà cô hằng mong đợi.

Her symptoms had not disappeared, and in the months that followed, her mental health deteriorated markedly.

Các triệu chứng của cô không biến mất, và trong những tháng tiếp theo, sức khỏe tinh thần của cô sụt giảm rõ rệt.

Unlike Applegate, this participant had never received a confirmed diagnosis that was subsequently withdrawn. But both experiences reveal how much can be invested in a medical explanation, even before it is established.

Khác với Applegate, người tham gia này chưa bao giờ nhận được một chẩn đoán chính thức rồi sau đó bị bác bỏ. Nhưng cả hai trải nghiệm đều cho thấy người ta có thể đặt kỳ vọng lớn đến mức nào vào một lời giải thích y khoa, ngay cả trước khi nó được xác lập.

For the woman in my study, the disappointing test result meant losing a possible way forward after years of uncertainty.

Đối với người phụ nữ trong nghiên cứu của tôi, kết quả xét nghiệm đáng thất vọng đồng nghĩa với việc mất đi một hướng đi khả dĩ sau nhiều năm sống trong sự bất định.

How diagnoses can shape experience

Chẩn đoán có thể định hình trải nghiệm như thế nào

A diagnosis can influence much more than the treatment someone receives. It can also change how they interpret their symptoms and what they expect from their illness.

Một chẩn đoán có thể chi phối nhiều thứ hơn là chỉ quá trình điều trị mà một người nhận được. Nó cũng có thể thay đổi cách họ diễn giải các triệu chứng của mình và những gì họ mong đợi từ căn bệnh.

Research suggests that the attention we pay to bodily sensations can influence how we experience and report them.

Nghiên cứu cho thấy sự chú ý mà chúng ta dành cho các cảm giác cơ thể có thể ảnh hưởng đến cách chúng ta trải nghiệm và báo cáo về chúng.

In a 2024 experimental study, researchers found that repeatedly asking people about their symptoms increased the number they reported. This effect was particularly pronounced among people with higher levels of health anxiety or existing symptom distress.

Trong một nghiên cứu thực nghiệm năm 2024, các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng việc liên tục hỏi mọi người về các triệu chứng của họ làm tăng số lượng triệu chứng mà họ báo cáo. Hiệu ứng này đặc biệt rõ rệt ở những người có mức độ lo âu về sức khỏe cao hơn hoặc đang sẵn có sự phiền muộn vì triệu chứng.

These findings do not mean that symptoms are imagined or caused by receiving a diagnosis. They suggest that our awareness and interpretation of bodily sensations can be influenced by the circumstances in which we experience them.

Những phát hiện này không có nghĩa là các triệu chứng do tưởng tượng ra hay do việc nhận được một chẩn đoán gây ra. Chúng cho thấy rằng nhận thức và cách chúng ta diễn giải các cảm giác cơ thể có thể bị chi phối bởi hoàn cảnh mà trong đó chúng ta trải nghiệm chúng.

A diagnosis can also create new fears.

Một chẩn đoán cũng có thể tạo ra những nỗi sợ hãi mới.

When Applegate first received her MS diagnosis, she spoke about experiencing a profound depression and feeling fatalistic about her future.

Khi Applegate lần đầu tiên nhận được chẩn đoán mắc bệnh MS, cô đã chia sẻ về việc trải qua một cơn trầm cảm sâu sắc và cảm thấy bi quan về tương lai của mình.

People with physical health conditions have an increased risk of depression, although this can reflect many factors, including the effects of illness itself.

Những người mắc các bệnh lý thể chất có nguy cơ trầm cảm cao hơn, mặc dù điều này có thể phản ánh nhiều yếu tố, bao gồm cả các tác động từ chính căn bệnh.

Another participant in my research described how her quality of life deteriorated after receiving a diagnosis of a chronic condition.

Một người tham gia khác trong nghiên cứu của tôi đã mô tả cách chất lượng cuộc sống của cô ấy suy giảm sau khi nhận được chẩn đoán mắc bệnh mãn tính.

Before the diagnosis, her symptoms had been difficult to interpret. Afterwards, she increasingly understood them as possible signs of deterioration.

Trước khi có chẩn đoán, các triệu chứng của cô rất khó diễn giải. Sau đó, cô ngày càng coi chúng là những dấu hiệu khả dĩ cho thấy tình trạng đang chuyển biến xấu đi.

She felt that her quality of life had declined significantly following the diagnosis, rather than simply after the onset of her symptoms.

Cô cảm thấy chất lượng cuộc sống của mình đã sụt giảm đáng kể sau khi có chẩn đoán, chứ không đơn thuần là sau khi các triệu chứng xuất hiện.

This illustrates how receiving a medical explanation can alter someone’s expectations about their future, particularly when a condition is presented as chronic or difficult to treat.

Điều này minh họa cách việc nhận được một lời giải thích y khoa có thể làm thay đổi kỳ vọng của một người về tương lai của họ, đặc biệt là khi một tình trạng bệnh được mô tả là mãn tính hoặc khó điều trị.

Research on nocebo effects offers one possible insight into the relationship between expectations and symptoms. Experimental studies have shown that negative expectations can increase experiences of pain through psychological and physiological processes.

Nghiên cứu về hiệu ứng nocebo (giả dược tiêu cực) mang đến một góc nhìn sâu sắc về mối quan hệ giữa kỳ vọng và các triệu chứng. Các nghiên cứu thực nghiệm đã chỉ ra rằng những kỳ vọng tiêu cực có thể làm gia tăng trải nghiệm đau đớn thông qua các quá trình tâm lý và sinh lý.

This does not establish that the diagnosis caused my participant’s deterioration. However, it helps illustrate why the expectations surrounding illness deserve attention alongside its physical effects.

Điều này không khẳng định rằng chẩn đoán là nguyên nhân khiến tình trạng của người tham gia nghiên cứu xấu đi. Tuy nhiên, nó giúp minh họa lý do tại sao những kỳ vọng xoay quanh bệnh tật cần được quan tâm đúng mức bên cạnh các tác động thể chất của nó.

What happens when the diagnosis disappears

Điều gì xảy ra khi chẩn đoán biến mất

A diagnosis can provide access to treatment, but it may also offer recognition, reassurance and a sense of belonging.

Một chẩn đoán có thể mang lại cơ hội tiếp cận điều trị, nhưng nó cũng có thể đem lại sự công nhận, sự trấn an và cảm giác thuộc về một cộng đồng.

Applegate has spoken about finding support within the MS community. Losing her diagnosis therefore raised questions extending beyond her medical treatment, including her place within a community that had become important to her.

Applegate từng chia sẻ về việc tìm thấy sự đồng hành trong cộng đồng bệnh nhân MS. Do đó, việc mất đi chẩn đoán đã làm dấy lên những vấn đề vượt ra ngoài phạm vi điều trị y tế, bao gồm cả vị trí của cô trong một cộng đồng đã trở nên quan trọng đối với cô.

For people with persistent symptoms, the absence of a diagnosis can also create difficulties in having their experiences understood and taken seriously.

Đối với những người gặp các triệu chứng kéo dài, việc thiếu đi một chẩn đoán cũng có thể gây khó khăn trong việc khiến cho những trải nghiệm của họ được thấu hiểu và đón nhận một cách nghiêm túc.

Researchers studying unexplained symptoms have highlighted the disadvantages people can face when they lack a shared explanation for what they are experiencing.

Các nhà nghiên cứu chuyên về các triệu chứng chưa rõ nguyên nhân đã nhấn mạnh những bất lợi mà mọi người phải đối mặt khi họ thiếu đi một lời giải thích chung cho những gì họ đang trải qua.

This is why a negative test result does not necessarily resolve a patient’s difficulties. It may rule out one possible cause while leaving the symptoms, and the need for care, unchanged.

Đây là lý do tại sao một kết quả xét nghiệm âm tính không nhất thiết giải quyết được những khó khăn của bệnh nhân. Nó có thể loại trừ một nguyên nhân tiềm ẩn trong khi các triệu chứng, và nhu cầu được chăm sóc, vẫn giữ nguyên.

The challenge for healthcare professionals is to communicate diagnostic uncertainty without leaving patients feeling abandoned.

Thách thức đối với các chuyên gia y tế là truyền đạt sự bất định trong chẩn đoán mà không khiến bệnh nhân cảm thấy bị bỏ rơi.

A 2024 study of GP consultations found that doctors varied considerably in how they explained plans for managing uncertain diagnoses. Some offered detailed guidance, while others provided less information about what patients should do if symptoms persisted or worsened.

Một nghiên cứu năm 2024 về các buổi thăm khám bác sĩ gia đình (GP) cho thấy các bác sĩ có sự khác biệt đáng kể trong cách họ giải thích các kế hoạch quản lý những chẩn đoán còn mơ hồ. Một số đưa ra hướng dẫn chi tiết, trong khi những người khác cung cấp ít thông tin hơn về những việc bệnh nhân nên làm nếu các triệu chứng vẫn tiếp diễn hoặc trở nên tồi tệ hơn.

For patients who have lost a diagnosis, continuing care might involve explaining why the original diagnosis has changed, acknowledging the distress that this can cause and agreeing on the next steps for investigation or symptom management.

Đối với những bệnh nhân đã mất đi chẩn đoán, việc chăm sóc tiếp tục có thể bao gồm việc giải thích lý do tại sao chẩn đoán ban đầu thay đổi, thừa nhận sự phiền muộn mà điều này có thể gây ra và thống nhất các bước tiếp theo để thăm khám hoặc quản lý triệu chứng.

These conversations also need to recognise that ruling out a particular disease does not invalidate the symptoms someone continues to experience.

Những cuộc trao đổi này cũng cần thừa nhận rằng việc loại trừ một căn bệnh cụ thể không làm mất đi tính thực tế của các triệu chứng mà một người vẫn đang trải qua.

Applegate’s experience illustrates something important about the role diagnoses play in people’s lives. They can shape how we understand our bodies, our relationships with others and our expectations for the future.

Trải nghiệm của Applegate minh họa một điều quan trọng về vai trò của các chẩn đoán trong cuộc sống của con người. Chúng có thể định hình cách chúng ta thấu hiểu cơ thể mình, các mối quan hệ của chúng ta với những người khác và kỳ vọng của chúng ta đối với tương lai.

When a diagnosis is withdrawn, those understandings may have to be rebuilt, even as the symptoms that prompted the original investigation continue.

Khi một chẩn đoán bị rút lại, những nhận thức đó có thể phải được xây dựng lại, ngay cả khi các triệu chứng thúc đẩy cuộc thăm khám ban đầu vẫn tiếp diễn.

For doctors, the responsibility does not end when a diagnosis is ruled out. Patients still need help making sense of what is happening to them, especially when medicine cannot yet provide a clear answer.

Đối với các bác sĩ, trách nhiệm không kết thúc khi một chẩn đoán bị loại trừ. Bệnh nhân vẫn cần được giúp đỡ để lý giải những gì đang xảy ra với cơ thể họ, đặc biệt là khi y học chưa thể đưa ra câu trả lời rõ ràng.

For this research, Esca van Blarikom received funding from he National Institute for Health and Care Research ARC North Thames. The views expressed in this publication are those of the author (s) and not necessarily those of the National Institute for Health Research and Care or the Department of Health and Social Care. This work was also supported by funding from the Centre for Public Engagement at Queen Mary University of London and the Worshipful Company of Curriers.

Để thực hiện nghiên cứu này, Esca van Blarikom đã nhận được khoản tài trợ từ Viện Nghiên cứu Y tế và Chăm sóc Quốc gia ARC North Thames. Các quan điểm được thể hiện trong ấn phẩm này là của (các) tác giả và không nhất thiết là quan điểm của Viện Nghiên cứu Y tế và Chăm sóc Quốc gia hay Bộ Y tế và Chăm sóc Xã hội. Công trình này cũng nhận được sự hỗ trợ tài chính từ Trung tâm Tham gia Công cộng tại Đại học Queen Mary Luân Đôn và Hội Phường thợ da (Worshipful Company of Curriers) .