Sói không hề cứu Yellowstone – tại sao chúng ta lại tha thiết tin rằng chúng đã làm điều đó?

Wolves did not save Yellowstone – why were we so desperate to believe they did?

Sói không hề cứu Yellowstone – tại sao chúng ta lại tha thiết tin rằng chúng đã làm điều đó?
Rogelio Luque-Lora, Leverhulme Early Career Fellow, Centre for Sustainable Forests and Landscapes, University of Edinburgh
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

You might be among the 46 million people who’ve seen a video showing how wolves changed Yellowstone, or you may have heard some other version of this story. Yellowstone, which covers nearly 3,500 square miles of the western United States, was the world’s first national park. Its pioneering reintroduction of wolves, which began in 1995, set a worldwide precedent for conservation.

Bạn có thể là một trong số 46 triệu người từng xem video cho thấy loài sói đã thay đổi Yellowstone như thế nào, hoặc bạn có thể đã nghe một phiên bản nào đó khác của câu chuyện này. Yellowstone, trải rộng gần 3.500 dặm vuông ở phía tây Hoa Kỳ, là vườn quốc gia đầu tiên trên thế giới. Việc tái thả sói mang tính tiên phong tại đây, bắt đầu từ năm 1995, đã tạo ra một tiền lệ toàn cầu cho công tác bảo tồn.

The first half of the story is well established. Wolves were eradicated from Yellowstone in the 1920s. With the wolves gone, populations of elk (a large species of deer) overgrew. Elk overgrazed the park’s riverbanks, turning groves of willow and aspen and beaver ponds into bare grasslands.

Nửa đầu của câu chuyện đã được khẳng định chắc chắn. Loài sói đã bị quét sạch khỏi Yellowstone vào những năm 1920. Khi loài sói biến mất, quần thể nai sừng tấm (một loài hươu lớn) phát triển quá mức. Nai sừng tấm ăn quá mức các thảm thực vật ven sông của biến các rừng liễu, dương và ao hải ly thành những bãi cỏ trơ trọi.

This process was swiftly reversed, or so the story goes, when wolves were reintroduced. Not only did wolves kill elk, keeping their numbers in check, but they also scared them away from the valleys, giving trees a chance to regrow.

Quá trình này đã nhanh chóng bị đảo ngược, hoặc câu chuyện là thế, khi loài sói được tái thả. Sói không chỉ tiêu diệt nai sừng tấm, kìm hãm số lượng của chúng, mà chúng còn xua đuổi loài nai này khỏi các thung lũng, tạo cơ hội cho cây cối đâm chồi nảy lộc trở lại.

A range of beneficial effects followed: beavers moved back and rebuilt their dams, and the regrown shrubs attracted more bears, who further helped keep elk in check.

Hàng loạt tác động có lợi đã theo sau đó: hải ly quay trở lại và xây dựng lại các con đập của chúng, và những bụi cây mọc lại đã thu hút nhiều gấu hơn, những loài tiếp tục giúp kiểm soát số lượng nai sừng tấm.

It’s a neat and captivating story, widely cited as evidence that wolves can restore ecosystems and reforest the land. Unfortunately, reality is much more complicated.

Đó là một câu chuyện gọn gàng và đầy lôi cuốn, được trích dẫn rộng rãi như bằng chứng cho thấy sói có thể khôi phục hệ sinh thái và phủ xanh lại đất đai. Thật không may, thực tế lại phức tạp hơn nhiều.

Wolves did not, by and large, restore Yellowstone. Understanding the science behind this fact can teach us a lot about how ecosystems work. Even more interestingly, reflecting on why so many people are keen to believe this story can tell us a lot about ourselves, and our relationship with nature.

Nhìn chung, sói không hề khôi phục lại Yellowstone. Hiểu được khoa học đằng sau thực tế này có thể dạy cho chúng ta rất nhiều điều về cách thức hoạt động của các hệ sinh thái. Thậm chí thú vị hơn, việc suy ngẫm về lý do tại sao rất nhiều người tha thiết tin vào câu chuyện này có thể nói lên rất nhiều điều về chính chúng ta, và mối quan hệ của chúng ta với thiên nhiên.

Why wolves did not save Yellowstone

Tại sao sói không cứu Yellowstone

The story originated with scientific studies in the early 2000s, built on a theory known as “trophic cascades”: the idea that changes at the top of the food chain can waterfall down to its very bottom. For example, wolf eats elk eats willow: so, more wolves equals fewer elk equals more and taller willows.

Câu chuyện bắt nguồn từ các nghiên cứu khoa học vào đầu những năm 2000, được xây dựng trên một lý thuyết được gọi là “hiệu ứng tầng dinh dưỡng” (trophic cascades): ý tưởng cho rằng những thay đổi ở đỉnh của chuỗi thức ăn có thể lan truyền xuống tận đáy của nó. Ví dụ, sói ăn nai sừng tấm ăn cây liễu: vì vậy, càng nhiều sói thì càng ít nai sừng tấm, dẫn đến càng nhiều và càng cao cây liễu.

This idea was later popularised far beyond the scientific literature, notably by British rewilding advocate George Monbiot, whose 2013 Ted Talk was used to voice–over the viral Yellowstone wolves video.

Ý tưởng này sau đó đã trở nên phổ biến vượt ra ngoài các tài liệu khoa học, đáng chú ý là nhờ nhà vận động phục hồi thiên nhiên (rewilding) người Anh George Monbiot, người có bài thuyết trình Ted Talk năm 2013 đã được dùng làm lời bình cho video lan truyền về loài sói Yellowstone.

But with a further two decades of data to draw on, scientists have found that this linear chain of causes and effects is an oversimplification of ecology. Wolves eat elk, yes, but so do humans and bears and mountain lions.

Nhưng với thêm hai thập kỷ dữ liệu để phân tích, các nhà khoa học đã phát hiện ra rằng chuỗi nguyên nhân và kết quả tuyến tính này là sự đơn giản hóa quá mức về mặt sinh thái học. Sói ăn nai sừng tấm, đúng vậy, nhưng con người, gấu và sư tử núi cũng ăn chúng.

Reductions in elk populations, caused by this varied suite of carnivores, did allow some degree of tree recovery in some parts of the national park. But that recovery has been exaggerated and falls far short of the landscape–wide reversal (from elk–dominated grasslands to willows and beaver ponds) that is often portrayed in popular accounts.

Sự sụt giảm quần thể nai sừng tấm, do nhóm động vật ăn thịt đa dạng này gây ra, thực sự đã cho phép cây cối phục hồi ở một mức độ nào đó tại một số khu vực trong vườn quốc gia. Nhưng sự phục hồi đó đã bị phóng đại và còn lâu mới đạt được mức độ đảo ngược trên toàn cảnh quan (từ đồng cỏ do nai sừng tấm thống trị thành các rừng liễu và ao hải ly) như thường được miêu tả trong các bài viết đại chúng.

The park’s lead wolf biologist, quoted in the New York Times, described the reality as more of a “trophic trickle” than a cascade.

Nhà sinh vật học hàng đầu về sói của vườn quốc gia, được trích dẫn trên tờ New York Times, đã mô tả thực tế giống một “dòng chảy nhỏ dinh dưỡng” hơn là một hiệu ứng tầng thác.

Another reason why wolves did not radically transform Yellowstone is that elk aren’t so scared of wolves after all. This might sound odd – who’s ever heard of prey that’s not scared of its predators? Actually, it’s feeding that takes priority in elk behaviour: hungry animals will seek good grazing, predators or no predators.

Một lý do khác khiến sói không làm thay đổi hoàn toàn Yellowstone là vì rốt cuộc nai sừng tấm không hề sợ sói đến thế. Điều này nghe có vẻ kỳ lạ – ai từng nghe nói về con mồi mà không sợ kẻ săn mồi của nó bao giờ? Trên thực tế, việc kiếm ăn mới là ưu tiên trong hành vi của nai sừng tấm: những con vật đang đói sẽ tìm kiếm bãi cỏ tốt, dù có hay không có kẻ săn mồi.

Why we wanted to believe

Tại sao chúng ta lại muốn tin

For all its scientific shortcomings, the story satisfies some of our deepest beliefs and cravings.

Bất chấp những thiếu sót về mặt khoa học, câu chuyện này vẫn thỏa mãn một số niềm tin và khao khát sâu sắc nhất của chúng ta.

First of all, the idea that nature is a balanced machine where the pieces fit precisely and interact like clockwork. Take a single cog away, and the machine falls apart: elk run rampant and the ecosystem collapses. Put the cog back and in the blink of an eye, things run smoothly as they used to.

Trước hết, đó là ý tưởng cho rằng thiên nhiên là một cỗ máy cân bằng, nơi các bộ phận khớp với nhau một cách chính xác và tương tác như bánh xe đồng hồ. Lấy đi một bánh răng duy nhất, cỗ máy sẽ sụp đổ: nai sừng tấm hoành hành và hệ sinh thái tiêu vong. Đặt bánh răng trở lại và trong chớp mắt, mọi thứ hoạt động trơn tru như trước.

But ecosystems aren’t machines: they are dynamic, ever–changing, and often unpredictable.

Nhưng hệ sinh thái không phải là những cỗ máy: chúng có tính động, không ngừng thay đổi và thường không thể đoán trước.

Second, and more perversely, the story satisfies the common belief that only humans can disrupt nature’s harmony, and that it’s only by leaving nature alone that the balance is restored.

Thứ hai, và có phần trái khoáy hơn, câu chuyện thỏa mãn niềm tin phổ biến rằng chỉ con người mới có thể làm rối loạn sự hài hòa của tự nhiên, và chỉ bằng cách để mặc thiên nhiên thì sự cân bằng mới được khôi phục.

For instance, in the viral video about wolves in Yellowstone, there is not a single image of a human being. The narration describes the wolves as having “turned up” and says “the number of beavers started to increase”. In fact, the wolves were flown in from Canada, and beavers had been deliberately released into the park’s surroundings. These human interventions are absent from the story the video tells.

Ví dụ, trong video lan truyền về loài sói ở Yellowstone, không có lấy một hình ảnh nào về con người. Lời bình miêu tả những con sói “đã xuất hiện” và nói rằng “số lượng hải ly bắt đầu gia tăng.” Trên thực tế, những con sói được chở bằng máy bay từ Canada đến, và hải ly đã được thả một cách có chủ đích vào các khu vực xung quanh vườn quốc gia. Những sự can thiệp của con người này hoàn toàn vắng bóng trong câu chuyện mà video kể lại.

In a way, this is a continuation of a much older view of wilderness as something untouched and unpeopled. This view of nature inspired the founding of many national parks, Yellowstone included – eventually displacing millions of people from landscapes that were later presented as pristine.

Theo một cách nào đó, đây là sự tiếp nối của một quan niệm cổ xưa hơn nhiều về chốn hoang dã như một nơi chưa từng bị chạm đến và không có con người. Quan niệm này về thiên nhiên đã truyền cảm hứng cho việc thành lập nhiều vườn quốc gia, bao gồm cả Yellowstone – cuối cùng dẫn đến việc đẩy hàng triệu người khỏi những cảnh quan vốn sau đó được khắc họa là nguyên sơ.

Third, the Yellowstone story satisfies the craving to conceive of nature as a healing power. It’s the ecological equivalent of “nature cure” stories in popular culture, in which damaged people recover by going on an outdoor journey. What the Yellowstone story portrays, if you like, is a nature–nature cure: in this case, it is not a person but a wilderness that is healed by nature.

Thứ ba, câu chuyện Yellowstone thỏa mãn khao khát hình dung thiên nhiên như một sức mạnh chữa lành. Nó tương đương về mặt sinh thái học với các câu chuyện “chữa lành bởi thiên nhiên” trong văn hóa đại chúng, trong đó những con người tổn thương được phục hồi bằng cách dấn thân vào một hành trình ngoài trời. Những gì câu chuyện Yellowstone mô tả, nếu bạn muốn, chính là sự chữa lành thiên nhiên bởi thiên nhiên: trong trường hợp này, không phải con người mà chính vùng hoang dã được chữa lành bởi thiên nhiên.

Wolves can be worth saving regardless of whether they save Yellowstone. Personally, I think ecologists should learn to say, simply, that they love wolves – and that these objects of their love need serve no purpose beyond themselves.

Loài sói vẫn xứng đáng được cứu bảo vệ bất kể chúng có cứu được Yellowstone hay không. Cá nhân tôi nghĩ rằng các nhà sinh vật học nên học cách đơn giản nói rằng họ yêu loài sói – và những đối tượng họ yêu thương ấy không cần phải phục vụ bất kỳ mục đích nào ngoài chính bản thân chúng.

Before turning to the humanities, I was trained as a conservation biologist. Many biologists, like my earlier self, tend to think of emotions as too soft to include in their publications by contrast with data (especially numerical data) , which is seen as hard and indisputable.

Trước khi chuyển sang nghiên cứu nhân văn, tôi được đào tạo như một nhà sinh vật học bảo tồn. Nhiều nhà sinh vật học, giống như bản thân tôi trước đây, có xu hướng nghĩ rằng cảm xúc quá nhẹ nhàng để đưa vào các ấn phẩm của họ, trái ngược với dữ liệu (đặc biệt là dữ liệu số) , vốn được xem là cứng rắn và không thể chối cãi.

Now, though, this seems upside down to me. We don’t need a theory of trophic cascades to justify loving wolves. It is love and sorrow that are solid and beyond dispute, not fickle arguments about the balance of nature.

Tuy nhiên, giờ đây, điều này lại đảo lộn trong suy nghĩ của tôi. Chúng ta không cần một lý thuyết về hiệu ứng tầng dinh dưỡng để biện minh cho tình yêu dành cho loài sói. Chính tình yêu và nỗi buồn mới là những điều vững chắc và không thể chối cãi, chứ không phải là những lập luận thay đổi thất thường về sự cân bằng của tự nhiên.

Rogelio Luque-Lora receives funding from the Leverhulme Trust. The research for this article was conducted as part of his forthcoming book, The land we are (Manchester University Press) .

Rogelio Luque-Lora nhận tài trợ từ Quỹ Leverhulme Trust. Nghiên cứu cho bài viết này được thực hiện như một phần trong cuốn sách sắp ra mắt của ông, The land we are (Nhà xuất bản Đại học Manchester) .