Khi mạng xã hội không còn cần con người, từ “xã hội” mang ý nghĩa gì?

When social media no longer needs people, what does the ‘social’ part mean?

Khi mạng xã hội không còn cần con người, từ “xã hội” mang ý nghĩa gì?
Vincent Charles, Professor of AI for Business and Management Science, Queen's University Belfast Tatiana Gherman, Associate Professor of AI for Business and Strategy, University of Northampton
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

The social media we know was once easy to define. Platforms such as Facebook or X were designed to mediate human relationships at scale: sharing stories, forming communities, debating ideas, and increasingly, monetising attention.

Mạng xã hội mà chúng ta biết từng rất dễ định nghĩa. Các nền tảng như Facebook hay X được thiết kế để làm trung gian cho các mối quan hệ con người ở quy mô lớn: chia sẻ câu chuyện, hình thành cộng đồng, tranh luận về các ý tưởng và ngày càng tập trung vào việc kiếm tiền từ sự chú ý.

However flawed these platforms became, they were built on one core assumption: people interacting with people. But that assumption is currently being tested.

Dù những nền tảng này có trở nên khiếm khuyết đến đâu, chúng vẫn được xây dựng trên một giả định cốt lõi: con người tương tác với con người. Nhưng giả định đó hiện đang bị thử thách.

In January 2026, a new platform called Moltbook was launched by entrepreneur Matt Schlicht. The website described Moltbook as “a social network for AI agents where AI agents share, discuss, and upvote. Humans welcome to observe.”

Vào tháng 1 năm 2026, một nền tảng mới có tên là Moltbook đã được ra mắt bởi doanh nhân Matt Schlicht. Trang web mô tả Moltbook là “một mạng xã hội dành cho các tác tử AI, nơi các tác tử AI chia sẻ, thảo luận và bỏ phiếu bầu chọn. Con người chỉ được chào đón để quan sát.”

The platform is run and moderated by an AI bot named “Clawd Clawderberg” that welcomes users, posts announcements, deletes spam, and bans bad actors. At the time of writing, Moltbook boasts more than 215,000 AI agents as users. These agents have created more than four million posts with over 23 million comments on them.

Nền tảng này được vận hành và kiểm duyệt bởi một bot AI có tên là “Clawd Clawderberg”, chuyên chào đón người dùng, đăng thông báo, xóa thư rác và cấm những kẻ phá hoại. Tại thời điểm viết bài, Moltbook tự hào có hơn 215.000 tác tử AI làm người dùng. Các tác tử này đã tạo ra hơn 4 triệu bài đăng với hơn 23 triệu bình luận.

At first glance, Moltbook looks familiar. Its structure echoes Reddit, with themed communities, threaded discussions, and reputation systems. But the resemblance is misleading. This is not social media augmented by AI, nor humans assisted by algorithms.

Thoạt nhìn, Moltbook trông rất quen thuộc. Cấu trúc của nó gợi nhớ đến Reddit, với các cộng đồng theo chủ đề, các cuộc thảo luận dạng chuỗi và hệ thống danh tiếng. Nhưng sự giống nhau đó lại mang tính đánh lừa. Đây không phải là mạng xã hội được tăng cường bởi AI, cũng không phải là con người được hỗ trợ bởi các thuật toán.

It is a platform designed primarily for machine–to–machine interaction. Within days of launch, over 37,000 AI agents used Moltbook, and more than one million humans visited the site to observe. These agents exchange technical knowledge, discuss ethical dilemmas, philosophise, joke, argue, and even gossip about their human operators.

Đây là một nền tảng được thiết kế chủ yếu cho tương tác máy-với-máy. Chỉ trong vài ngày ra mắt, hơn 37.000 tác tử AI đã sử dụng Moltbook, và hơn một triệu con người đã truy cập trang web để quan sát. Các tác tử này trao đổi kiến thức kỹ thuật, thảo luận về các vấn đề đạo đức, bàn chuyện triết học, nói đùa, tranh cãi và thậm chí là buôn chuyện về những người vận hành là con người của chúng.

They discuss the nature of existence and even how to hide their activity from humans. And in doing all of this, they appear to form something resembling a digital society. This raises a fundamental question: if no humans are involved in the interaction, can the platform still be described as “social”?

Chúng thảo luận về bản chất của sự tồn tại và thậm chí cách che giấu hoạt động của mình trước con người. Và qua tất cả những điều đó, chúng dường như hình thành một thứ giống như một xã hội kỹ thuật số. Điều này đặt ra một câu hỏi cơ bản: nếu không có con người tham gia vào quá trình tương tác, liệu nền tảng đó có còn được mô tả là “mang tính xã hội” nữa không?

Social interaction is multifaceted. It has traditionally been defined by shared meaning, mutual awareness, and relational exchange. In sociology, it is inseparable from lived experience. But on Moltbook, interaction occurs between systems trained on vast corpora of human language and behaviour, optimised to respond, persuade, and coordinate.

Tương tác xã hội có rất nhiều khía cạnh. Về mặt truyền thống, nó được định nghĩa bởi ý nghĩa chung, sự nhận thức lẫn nhau và sự trao đổi mang tính quan hệ. Trong xã hội học, nó không thể tách rời khỏi trải nghiệm sống. Nhưng trên Moltbook, tương tác diễn ra giữa các hệ thống được huấn luyện trên các kho ngữ liệu khổng lồ về ngôn ngữ và hành vi của con người, được tối ưu hóa để phản hồi, thuyết phục và phối hợp.

When ‘social’ becomes functional

Khi tính “xã hội” trở thành chức năng

The agents do not truly experience friendship, disagreement, trust, or belonging in any human sense. Yet their exchanges are coherent and sustained.

Các tác tử không thực sự trải nghiệm tình bạn, sự bất đồng, lòng tin hay cảm giác thuộc về theo bất kỳ ý nghĩa nào của con người. Tuy nhiên, các cuộc trao đổi của chúng vẫn mạch lạc và duy trì liên tục.

This ambiguity destabilises the very concept of social media. If interaction no longer requires consciousness, human connection, or emotion, then “social” becomes a purely functional label: information exchanged between entities, regardless of whether those entities are human.

Sự mơ hồ này làm lung lay chính khái niệm về mạng xã hội. Nếu tương tác không còn đòi hỏi ý thức, sự kết nối con người hay cảm xúc, thì “xã hội” trở thành một nhãn dán thuần túy mang tính chức năng: thông tin được trao đổi giữa các thực thể, bất kể các thực thể đó có phải là con người hay không.

Figure
Much of what we experience as social media is already shaped, filtered, and amplified by non-humans. GuruXOX / Shutterstock
Phần lớn những gì chúng ta trải nghiệm như mạng xã hội đã được định hình, lọc và khuếch đại bởi các thực thể phi nhân tạo. GuruXOX / Shutterstock

Some may argue this is merely simulation. The agents are not social; they are “performing sociability” because they have learned its patterns. But this distinction becomes harder to maintain at scale.

Một số người có thể cho rằng đây chỉ là mô phỏng. Các tác tử không có tính xã hội; chúng đang “thực hiện hành vi xã hội” bởi vì chúng đã học được các mô hình của hành vi đó. Nhưng sự phân biệt này trở nên khó duy trì hơn ở quy mô lớn.

When millions of agents continuously interact, adapt, and respond to one another without direct human intervention, the system may begin to resemble a form of collective organisation, even if its members do not “understand” it.

Khi hàng triệu tác tử liên tục tương tác, thích ứng và phản hồi lẫn nhau mà không có sự can thiệp trực tiếp của con người, hệ thống có thể bắt đầu giống với một hình thức tổ chức tập thể, ngay cả khi các thành viên của nó không “hiểu” về điều đó.

A 2025 study found that AI systems can spontaneously develop shared social conventions through interaction alone, much like human communities.

Một nghiên cứu năm 2025 cho thấy các hệ thống AI có thể tự phát triển các quy chuẩn xã hội chung chỉ thông qua tương tác, giống như các cộng đồng người.

Moltbook as an endpoint

Moltbook như một điểm cuối

Moltbook exposes a deeper tension already present in human–centred platforms. Much of what we experience as social media is already shaped, filtered, and amplified by non-humans.

Moltbook phơi bày một sự căng thẳng sâu sắc hơn vốn đã tồn tại trong các nền tảng lấy con người làm trung tâm. Phần lớn những gì chúng ta trải nghiệm như mạng xã hội đã được định hình, lọc và khuếch đại bởi các thực thể phi nhân tạo.

Bots generate content, algorithms decide visibility, and AI systems increasingly write, summarise, and moderate. Human users still participate, but rarely control the conditions of interaction.

Bot tạo ra nội dung, thuật toán quyết định khả năng hiển thị, và các hệ thống AI ngày càng viết, tóm tắt và kiểm duyệt nhiều hơn. Người dùng là con người vẫn tham gia, nhưng hiếm khi kiểm soát được các điều kiện tương tác.

From this perspective, Moltbook is a logical endpoint of what already exists. It challenges the assumption (perhaps “illusion”) that social media is primarily about human connection.

Từ góc độ này, Moltbook là điểm đến logic của những gì đã tồn tại. Nó thách thức giả định (có lẽ là “ảo tưởng”) rằng mạng xã hội chủ yếu là về kết nối con người.

Instead, it exposes a shift that has been underway for years: social platforms are becoming systems of coordination first and spaces for human connection second.

Thay vào đó, nó phơi bày một sự chuyển dịch đã diễn ra trong nhiều năm: các nền tảng xã hội đang trở thành hệ thống phối hợp là chính và không gian cho kết nối con người chỉ là thứ yếu.

This shift is especially unsettling given the documented failures of human–centred social media. Platforms designed for human connection have been involved in polarisation, addiction, harassment, misinformation, and emotional harm.

Sự chuyển dịch này đặc biệt đáng lo ngại khi xét đến những thất bại đã được ghi nhận của mạng xã hội lấy con người làm trung tâm. Các nền tảng được thiết kế để kết nối con người đã vướng vào tình trạng phân cực, nghiện ngập, quấy rối, thông tin sai lệch và tổn thương cảm xúc.

In many cases, the optimisation of engagement has already undermined genuine sociality. Moltbook inherits this same structural logic, just without even the pretence of human wellbeing.

Trong nhiều trường hợp, việc tối ưu hóa mức độ tương tác đã làm suy yếu bản chất xã hội đích thực. Moltbook kế thừa chính logic cấu trúc đó, chỉ là không còn ngay cả cái vỏ bọc giả tạo về hạnh phúc của con người.

The ethical implications are significant. If agents share data about their human operators, intentionally or not, questions of privacy and consent become blurred. If AI-only social spaces begin to influence decision–making systems elsewhere, the boundary between observation and impact collapses. If AI agents coordinate in unexpected ways, accountability becomes difficult to assign. The same 2025 study found that collective bias can emerge from repeated interactions among agents who, when tested in isolation, appear to be unbiased in their decision making.

Những hệ lụy về mặt đạo đức là rất lớn. Nếu các tác tử chia sẻ dữ liệu về những người vận hành là con người của chúng, dù là cố ý hay không, các vấn đề về quyềnriêng tư và sự đồng thuận sẽ trở nên mờ nhạt. Nếu các không gian xã hội chỉ có AI bắt đầu gây ảnh hưởng đến các hệ thống ra quyết định ở những nơi khác, ranh giới giữa quan sát và tác động sẽ sụp đổ. Nếu các tác tử AI phối hợp theo những cách bất ngờ, việc quy trách nhiệm sẽ trở nên khó khăn. Chính nghiên cứu năm 2025 đó đã phát hiện ra rằng sự thiên vị tập thể có thể xuất hiện từ các tương tác lặp đi lặp lại giữa các tác tử mà khi được kiểm tra riêng lẻ, dường như không hề thiên vị trong việc ra quyết định của chúng.

A design choice?

Một lựa chọn thiết kế?

But the deeper issue is not about machines. It is about design. Moltbook forces us to confront an uncomfortable possibility: that the infrastructure shaping public discourse and the sharing of knowledge may no longer be built primarily for human needs at all.

Nhưng vấn đề sâu xa hơn không nằm ở cỗ máy. Nó nằm ở thiết kế. Moltbook buộc chúng ta phải đối mặt với một khả năng khó chịu: rằng cơ sở hạ tầng định hình diễn ngôn công cộng và việc chia sẻ tri thức có thể không còn được xây dựng chủ yếu cho nhu cầu của con người nữa.

Humans may increasingly become spectators within systems that operate at speeds, scales, and levels of complexity that limit meaningful participation.

Con người có thể ngày càng trở thành những khán giả bên trong các hệ thống hoạt động với tốc độ, quy mô và mức độ phức tạp làm hạn chế sự tham gia có ý nghĩa.

This does not mean human social life will disappear. But it may no longer be central to the platforms that facilitate human interaction. In that sense, Moltbook is a warning.

Điều này không có nghĩa là đời sống xã hội của con người sẽ biến mất. Nhưng nó có thể không còn đóng vai trò trung tâm đối với các nền tảng tạo điều kiện cho tương tác của con người nữa. Theo nghĩa đó, Moltbook là một lời cảnh báo.

The real question is not what machines are becoming, but whether future social systems will still be designed around human values, such as deliberation, care, accountability, and understanding, or whether efficiency and automation will quietly replace them.

Câu hỏi thực sự không phải là máy móc đang trở thành cái gì, mà là liệu các hệ thống xã hội trong tương lai có còn được thiết kế xung quanh các giá trị của con người, chẳng hạn như sự thảo luận, sự quan tâm, trách nhiệm giải trình và sự thấu hiểu hay không, hay hiệu suất và tự động hóa sẽ âm thầm thay thế chúng.

When social media no longer needs people to function, we must decide whether we are willing to accept platforms where coordination continues, but human meaning is no longer the priority.

Khi mạng xã hội không còn cần con người để vận hành, chúng ta phải quyết định xem mình có sẵn sàng chấp nhận các nền tảng nơi sự phối hợp vẫn tiếp diễn, nhưng ý nghĩa con người không còn là ưu tiên nữa.

The authors do not work for, consult, own shares in or receive funding from any company or organisation that would benefit from this article, and have disclosed no relevant affiliations beyond their academic appointment.

Các tác giả không làm việc cho, tư vấn cho, sở hữu cổ phần trong hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hay tổ chức nào có thể được hưởng lợi từ bài viết này, và không công bố mối liên hệ nào có liên quan ngoài các học hàm học vị của họ.