Cách mắt sinh học đang trở thành hiện thực

How bionic eyes are becoming a reality

Cách mắt sinh học đang trở thành hiện thực
Tim Jackson, Professor of Retinal Research, King's College London
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

If you’ve delved into the worlds of Star Trek, The Terminator or William Gibson’s cyberpunk novel Neuromancer, you’ll know that enhanced, electronic vision is a staple of science fiction. Now, what was once futuristic fiction is becoming a reality.

Nếu bạn từng tìm hiểu về thế giới của Star Trek, Kẻ Hủy Diệt (The Terminator) hay tiểu thuyết cyberpunk Neuromancer của William Gibson, bạn sẽ biết rằng thị lực điện tử được nâng cấp là một yếu tố quen thuộc trong khoa học viễn tưởng. Giờ đây, những thứ từng chỉ là viễn tưởng tương lai đang dần trở thành hiện thực.

Researchers have developed bionic eyes that can restore some lost vision. These devices’ capabilities are currently basic, but they have been steadily improving in recent years.

Các nhà nghiên cứu đã phát triển mắt sinh học có thể khôi phục một phần thị lực đã mất. Khả năng của các thiết bị này hiện tại còn cơ bản, nhưng chúng đã không ngừng được cải thiện trong những năm gần đây.

One day, they might even offer features that transcend the limits of natural human eyesight – for instance by manipulating images in a way the human eye cannot or by seeing beyond the spectrum of visible light.

Một ngày nào đó, chúng thậm chí có thể cung cấp các tính năng vượt qua giới hạn của thị giác con người tự nhiên – ví dụ bằng cách thao tác hình ảnh theo cách mà mắt người bình thường không làm được hoặc nhìn xuyên qua phổ ánh sáng khả kiến.

Technology that boosts people’s physical and mental abilities is no longer the preserve of science fiction. In this series, we explore cutting–edge ways that human capabilities could be augmented both now and in the near future – and the ethics of these innovations.

Công nghệ tăng cường thể chất và trí tuệ của con người không còn là đặc quyền của riêng khoa học viễn tưởng. Trong loạt bài này, chúng tôi khám phá các phương pháp tiên tiến giúp nâng cao năng lực con người cả trong hiện tại lẫn tương lai gần – cũng như các khía cạnh đạo đức của những đổi mới này.

To date, implants have focused on combatting problems with the retina, the light–sensing layer of cells inside the back of the eye. Akin to the film in the back of a camera, the retina allows us to see the outside world. When things go badly wrong with it, the result can be a total loss of vision.

Cho đến nay, các thiết bị cấy ghép tập trung vào việc giải quyết các vấn đề về võng mạc, lớp tế bào cảm nhận ánh sáng nằm ở phía sau nhãn cầu. Tương tự như cuộn phim nằm ở mặt sau của máy ảnh, võng mạc cho phép chúng ta nhìn thấy thế giới bên ngoài. Khi bộ phận này gặp sự cố trầm trọng, hậu quả có thể là mất thị lực hoàn toàn.

Work to fix retinal blindness with implants began more than two decades ago. One of the first devices, developed by the German manufacturer Retina Implant AG, featured a light–sensing chip placed under a person’s damaged retina. This connected with their remaining healthy retinal cells, which then transmitted the chip’s vision signal from the eye to the occipital cortex, the brain region where vision is perceived.

Công nghệ khắc phục tình trạng mù võng mạc bằng thiết bị cấy ghép đã bắt đầu từ hơn hai thập kỷ trước. Một trong những thiết bị đầu tiên, do nhà sản xuất Retina Implant AG của Đức phát triển, có một con chip cảm ứng ánh sáng được đặt bên dưới võng mạc bị tổn thương của người bệnh. Chip này kết nối với các tế bào võng mạc khỏe mạnh còn lại, sau đó truyền tín hiệu thị giác từ mắt đến vỏ não thị giác (vùng não chịu trách nhiệm nhận diện hình ảnh) .

Surgery to implant the chip took about eight hours. This included creating a recess in the skull behind the ear to implant a power receiver and then connecting this with a wire beneath the skin to the chip.

Phẫu thuật cấy ghép chip mất khoảng tám giờ. Quá trình này bao gồm việc tạo một hốc trong hộp sọ phía sau tai để cấy thiết bị thu nguồn điện, sau đó nối thiết bị này bằng một dây dẫn dưới da với con chip.

The device offered only rudimentary vision, with patients seeing flashes of light that corresponded roughly to the shape of the object they were looking at. Many implants also broke over time, possibly because of the frequent rapid movements of the eye or corrosion caused by its salty liquid interior. Retina Implant AG ceased operations in 2019, citing its lack of medical progress as one of the main reasons.

Thiết bị này chỉ mang lại thị lực sơ khai, bệnh nhân chỉ nhìn thấy những tia chớp sáng tương ứng đại khái với hình dạng của vật thể họ đang nhìn. Nhiều thiết bị cấy ghép cũng bị hỏng theo thời gian, có thể do chuyển động nhanh và thường xuyên của mắt hoặc do hiện tượng ăn mòn gây ra bởi chất lỏng có muối bên trong nhãn cầu. Retina Implant AG đã ngừng hoạt động vào năm 2019, với lý do chính là thiếu tiến bộ y tế.

The other leading early device, Argus II, combined a glasses–mounted camera with a chip surgically inserted on top of the retina. The camera’s picture was converted into a signal and transmitted wirelessly to the chip (along with power) , which then stimulated healthy cells in the damaged retina using an array of 60 electrodes.

Một thiết bị đời đầu nổi bật khác, Argus II, kết hợp camera gắn trên kính với một con chip được phẫu thuật gắn lên trên võng mạc. Hình ảnh từ camera được chuyển đổi thành tín hiệu và truyền tải không dây đến con chip (cùng với nguồn điện) , từ đó kích thích các tế bào khỏe mạnh trong võng mạc bị tổn thương thông qua một mảng gồm 60 điện cực.

Despite positive early results and FDA authorisation in 2013, ARGUS II also ultimately failed to deliver sufficiently convincing results. It was discontinued in 2019.

Bất chấp những kết quả ban đầu khả quan và việc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) cấp phép vào năm 2013, ARGUS II cuối cùng cũng không đem lại kết quả đủ thuyết phục. Thiết bị này đã bị ngừng sản xuất vào năm 2019.

Newer approaches

Các phương pháp tiếp cận mới hơn

Despite these setbacks, investigators have persisted in trying to create artificial vision.

Bất chấp những trở ngại này, các nhà nghiên cứu vẫn kiên trì thử nghiệm để tạo ra thị giác nhân tạo.

A newer approach is to use an external camera that wirelessly transfers power and image data to a chip implanted in the occipital cortex. This built research that placed electrical probes directly into the occipital cortex to stimulate visual perception.

Một phương pháp tiếp cận mới hơn là sử dụng camera bên ngoài để truyền tải không dây năng lượng và dữ liệu hình ảnh đến con chip được cấy vào vỏ não thị giác. Phương pháp này dựa trên nền tảng nghiên cứu đặt các đầu dò điện trực tiếp vào vỏ não thị giác để kích thích nhận thức thị giác.

This approach can help both patients with diseases of the retina and those with conditions affecting the optic nerve, which connects the retina to the brain. But exactly how much resolution can be achieved with this technique isn’t clear, as the retina’s high resolution and complex signal processing is lost.

Phương pháp này có thể hỗ trợ cả bệnh nhân mắc các bệnh về võng mạc lẫn những người gặp vấn đề về dây thần kinh thị giác (bộ phận nối võng mạc với não bộ) . Tuy nhiên, mức độ sắc nét chính xác có thể đạt được với kỹ thuật này vẫn chưa rõ ràng, do độ phân giải cao và quá trình xử lý tín hiệu phức tạp của võng mạc đã bị mất đi.

One company trying this technique, Belgium-based ReVision Implant, is launching its first human clinical test in October 2026.

Một công ty đang thử nghiệm kỹ thuật này có trụ sở tại Bỉ, ReVision Implant, sẽ khởi động thử nghiệm lâm sàng đầu tiên trên người vào tháng 10 năm 2026.

Another option is to use spectacles that transmit both images and power to a surgically inserted subretinal chip via an infrared signal. A device using this technique, Prima, has been tested in a specific disease of the retina called dry age–related macular degeneration (AMD) , a leading cause of blindness.

Một lựa chọn khác là sử dụng kính mắt truyền cả hình ảnh lẫn nguồn điện tới con chip dưới võng mạc được cấy ghép thông qua tín hiệu hồng ngoại. Thiết bị ứng dụng kỹ thuật này, có tên là Prima, đã được thử nghiệm cho một bệnh lý cụ thể ở võng mạc gọi là thoái hóa điểm vàng thể khô (AMD) – một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa.

In a small clinical trial, the device restored functional central vision to 81% of patients, allowing them to read letters, numbers and words. The device is now authorised in 30 European countries.

Trong một thử nghiệm lâm sàng quy mô nhỏ, thiết bị này đã khôi phục thị lực trung tâm chức năng cho 81% bệnh nhân, giúp họ đọc được chữ cái, con số và từ ngữ. Thiết bị này hiện đã được cấp phép tại 30 quốc gia châu Âu.

As AMD is far more common than the inherited retinal diseases treated by most earlier devices, this device is much more appealing to investors. However, there are ethical questions here. Unlike patients with inherited retinal diseases, most with AMD still have good peripheral vision, so have much to lose if things go wrong. The complex surgery to implant a subretinal chip is far from zero risk.

Vì bệnh AMD phổ biến hơn rất nhiều so với các bệnh võng mạc di truyền được điều trị bởi hầu hết các thiết bị trước đó, nên thiết bị này thu hút các nhà đầu tư hơn nhiều. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là những câu hỏi về đạo đức. Không giống như bệnh nhân mắc các bệnh võng mạc di truyền, hầu hết bệnh nhân mắc AMD vẫn còn thị lực ngoại biên khá tốt, vì vậy họ sẽ phải đánh đổi rất nhiều nếu có sự cố xảy ra. Ca phẫu thuật phức tạp để cấy ghép chip dưới võng mạc tiềm ẩn rủi ro không hề nhỏ.

Super–human vision?

Thị lực siêu phàm?

Because these technologies relay visual information electronically, extra functionality could potentially be built into them. With Prima, patients can already use optical zoom, while algorithms that could allow for image sharpening have been proposed.

Bởi vì các công nghệ này truyền tải thông tin thị giác bằng điện tử, các tính năng bổ sung hoàn toàn có thể được tích hợp vào chúng. Với Prima, bệnh nhân hiện đã có thể sử dụng tính năng thu phóng quang học, trong khi các thuật toán cho phép làm sắc nét hình ảnh cũng đã được đề xuất.

In the future, it is possible that devices may emerge that use cameras capable of seeing beyond the visible light spectrum. This could potentially offer thermal imaging and night vision. One device offering near-infrared vision has already been tested in primates.

Trong tương lai, các thiết bị sử dụng camera có khả năng nhìn vượt qua phổ ánh sáng khả kiến hoàn toàn có thể xuất hiện. Điều này có thể mang lại khả năng chụp ảnh nhiệt và nhìn trong đêm. Một thiết bị cung cấp tầm nhìn cận hồng ngoại đã được thử nghiệm thành công trên loài linh trưởng.

But while exciting, these will probably not offer enhanced vision until the currently rudimentary artificial vision is advanced to the point that these “optional extras” become more relevant.

Tuy nhiên, dù rất thú vị, những công nghệ này có lẽ sẽ chưa thể mang lại thị lực nâng cao cho đến khi thị giác nhân tạo vốn còn sơ khai hiện nay đạt được độ phát triển đủ để những “tính năng bổ sung tùy chọn” này trở nên thiết thực hơn.

For now, there are still many biomaterial and electrical challenges preventing retinal implants from offering full, long–term vision restoration. However, a potentially greater challenge comes from competing biological solutions, such as stem cells, which are in the early stages of human trials.

Hiện tại, vẫn còn rất nhiều thách thức về vật liệu sinh học và điện tử ngăn cản các thiết bị cấy ghép võng mạc khôi phục hoàn toàn thị lực trong thời gian dài. Dù vậy, một thách thức có thể còn lớn hơn đến từ các giải pháp sinh học cạnh tranh, chẳng hạn như tế bào gốc, hiện đang ở giai đoạn đầu của thử nghiệm lâm sàng trên người.

These have also had a few false dawns and there are big obstacles to overcome in terms of cell survival and integration. But if new human retinal cells can replace those lost to disease, they could one day overtake bionic eyes entirely as the solution for vision restoration.

Các phương pháp này cũng từng trải qua một số khởi đầu hụt hẫng và vẫn còn những trở ngại lớn cần vượt qua liên quan đến khả năng sống sót cũng như sự tích hợp của tế bào. Nhưng nếu các tế bào võng mạc người mới có thể thay thế những tế bào bị mất do bệnh tật, một ngày nào đó chúng hoàn toàn có thể vượt qua mắt sinh học để trở thành giải pháp tối ưu cho việc khôi phục thị lực.

Tim Jackson was involved in one of the trials of Retina AG’s device, and his NHS employer received site fees for participants enrolled on the trial. As part of this trial, he received support to attend surgeon training in Germany.

Tim Jackson từng tham gia vào một trong các thử nghiệm thiết bị của hãng Retina AG, và cơ quan chủ quản NHS của ông đã nhận được chi phí hỗ trợ địa điểm cho những người tham gia thử nghiệm. Là một phần của thử nghiệm này, ông đã nhận được hỗ trợ để tham dự khóa đào tạo phẫu thuật tại Đức.