Cách mắt sinh học đang trở thành hiện thực
How bionic eyes are becoming a reality

Nếu bạn từng tìm hiểu về thế giới của Star Trek, Kẻ Hủy Diệt (The Terminator) hay tiểu thuyết cyberpunk Neuromancer của William Gibson, bạn sẽ biết rằng thị lực điện tử được nâng cấp là một yếu tố quen thuộc trong khoa học viễn tưởng. Giờ đây, những thứ từng chỉ là viễn tưởng tương lai đang dần trở thành hiện thực.
Researchers
Các nhà nghiên cứu đã phát triển mắt sinh học có thể khôi phục một phần thị lực đã mất. Khả năng của các thiết bị này hiện tại còn cơ bản, nhưng chúng đã không ngừng được cải thiện trong những năm gần đây.
Một ngày nào đó, chúng thậm chí có thể cung cấp các tính năng vượt qua giới hạn của thị giác con người tự nhiên – ví dụ bằng cách thao tác hình ảnh theo cách mà mắt người bình thường không làm được hoặc nhìn xuyên qua phổ ánh sáng khả kiến.
Công nghệ tăng cường thể chất và trí tuệ của con người không còn là đặc quyền của riêng khoa học viễn tưởng. Trong loạt bài này, chúng tôi khám phá các phương pháp tiên tiến giúp nâng cao năng lực con người cả trong hiện tại lẫn tương lai gần – cũng như các khía cạnh đạo đức của những đổi mới này.
Cho đến nay, các thiết bị cấy ghép tập trung vào việc giải quyết các vấn đề về võng mạc, lớp tế bào cảm nhận ánh sáng nằm ở phía sau nhãn cầu. Tương tự như cuộn phim nằm ở mặt sau của máy ảnh, võng mạc cho phép chúng ta nhìn thấy thế giới bên ngoài. Khi bộ phận này gặp sự cố trầm trọng, hậu quả có thể là mất thị lực hoàn toàn.
Công nghệ khắc phục tình trạng mù võng mạc bằng thiết bị cấy ghép đã bắt đầu từ hơn hai thập kỷ trước. Một trong những thiết bị đầu tiên, do nhà sản xuất Retina Implant AG của Đức phát triển, có một con chip cảm ứng ánh sáng được đặt bên dưới võng mạc bị tổn thương của người bệnh. Chip này kết nối với các tế bào võng mạc khỏe mạnh còn lại, sau đó truyền tín hiệu thị giác từ mắt đến vỏ não thị giác (vùng não chịu trách nhiệm nhận diện hình ảnh) .
Phẫu thuật cấy ghép chip mất khoảng tám giờ. Quá trình này bao gồm việc tạo một hốc trong hộp sọ phía sau tai để cấy thiết bị thu nguồn điện, sau đó nối thiết bị này bằng một dây dẫn dưới da với con chip.
Thiết bị này chỉ mang lại thị lực sơ khai, bệnh nhân chỉ nhìn thấy những tia chớp sáng tương ứng đại khái với hình dạng của vật thể họ đang nhìn. Nhiều thiết bị cấy ghép cũng bị hỏng theo thời gian, có thể do chuyển động nhanh và thường xuyên của mắt hoặc do hiện tượng ăn mòn gây ra bởi chất lỏng có muối bên trong nhãn cầu. Retina Implant AG đã ngừng hoạt động vào năm 2019, với lý do chính là thiếu tiến bộ y tế.
Một thiết bị đời đầu nổi bật khác, Argus II, kết hợp camera gắn trên kính với một con chip được phẫu thuật gắn lên trên võng mạc. Hình ảnh từ camera được chuyển đổi thành tín hiệu và truyền tải không dây đến con chip (cùng với nguồn điện) , từ đó kích thích các tế bào khỏe mạnh trong võng mạc bị tổn thương thông qua một mảng gồm 60 điện cực.
Bất chấp những kết quả ban đầu khả quan và việc được Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) cấp phép vào năm 2013, ARGUS II cuối cùng cũng không đem lại kết quả đủ thuyết phục. Thiết bị này đã bị ngừng sản xuất vào năm 2019.
Newer approaches
Các phương pháp tiếp cận mới hơn
Bất chấp những trở ngại này, các nhà nghiên cứu vẫn kiên trì thử nghiệm để tạo ra thị giác nhân tạo.
Một phương pháp tiếp cận mới hơn là sử dụng camera bên ngoài để truyền tải không dây năng lượng và dữ liệu hình ảnh đến con chip được cấy vào vỏ não thị giác. Phương pháp này dựa trên nền tảng nghiên cứu đặt các đầu dò điện trực tiếp vào vỏ não thị giác để kích thích nhận thức thị giác.
Phương pháp này có thể hỗ trợ cả bệnh nhân mắc các bệnh về võng mạc lẫn những người gặp vấn đề về dây thần kinh thị giác (bộ phận nối võng mạc với não bộ) . Tuy nhiên, mức độ sắc nét chính xác có thể đạt được với kỹ thuật này vẫn chưa rõ ràng, do độ phân giải cao và quá trình xử lý tín hiệu phức tạp của võng mạc đã bị mất đi.
Một công ty đang thử nghiệm kỹ thuật này có trụ sở tại Bỉ, ReVision Implant, sẽ khởi động thử nghiệm lâm sàng đầu tiên trên người vào tháng 10 năm 2026.
Một lựa chọn khác là sử dụng kính mắt truyền cả hình ảnh lẫn nguồn điện tới con chip dưới võng mạc được cấy ghép thông qua tín hiệu hồng ngoại. Thiết bị ứng dụng kỹ thuật này, có tên là Prima, đã được thử nghiệm cho một bệnh lý cụ thể ở võng mạc gọi là thoái hóa điểm vàng thể khô (AMD) – một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa.
Trong một thử nghiệm lâm sàng quy mô nhỏ, thiết bị này đã khôi phục thị lực trung tâm chức năng cho 81% bệnh nhân, giúp họ đọc được chữ cái, con số và từ ngữ. Thiết bị này hiện đã được cấp phép tại 30 quốc gia châu Âu.
Vì bệnh AMD phổ biến hơn rất nhiều so với các bệnh võng mạc di truyền được điều trị bởi hầu hết các thiết bị trước đó, nên thiết bị này thu hút các nhà đầu tư hơn nhiều. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là những câu hỏi về đạo đức. Không giống như bệnh nhân mắc các bệnh võng mạc di truyền, hầu hết bệnh nhân mắc AMD vẫn còn thị lực ngoại biên khá tốt, vì vậy họ sẽ phải đánh đổi rất nhiều nếu có sự cố xảy ra. Ca phẫu thuật phức tạp để cấy ghép chip dưới võng mạc tiềm ẩn rủi ro không hề nhỏ.
Super –human vision ?
Thị lực siêu phàm?
Bởi vì các công nghệ này truyền tải thông tin thị giác bằng điện tử, các tính năng bổ sung hoàn toàn có thể được tích hợp vào chúng. Với Prima, bệnh nhân hiện đã có thể sử dụng tính năng thu phóng quang học, trong khi các thuật toán cho phép làm sắc nét hình ảnh cũng đã được đề xuất.
Trong tương lai, các thiết bị sử dụng camera có khả năng nhìn vượt qua phổ ánh sáng khả kiến hoàn toàn có thể xuất hiện. Điều này có thể mang lại khả năng chụp ảnh nhiệt và nhìn trong đêm. Một thiết bị cung cấp tầm nhìn cận hồng ngoại đã được thử nghiệm thành công trên loài linh trưởng.
Tuy nhiên, dù rất thú vị, những công nghệ này có lẽ sẽ chưa thể mang lại thị lực nâng cao cho đến khi thị giác nhân tạo vốn còn sơ khai hiện nay đạt được độ phát triển đủ để những “tính năng bổ sung tùy chọn” này trở nên thiết thực hơn.
Hiện tại, vẫn còn rất nhiều thách thức về vật liệu sinh học và điện tử ngăn cản các thiết bị cấy ghép võng mạc khôi phục hoàn toàn thị lực trong thời gian dài. Dù vậy, một thách thức có thể còn lớn hơn đến từ các giải pháp sinh học cạnh tranh, chẳng hạn như tế bào gốc, hiện đang ở giai đoạn đầu của thử nghiệm lâm sàng trên người.
Các phương pháp này cũng từng trải qua một số khởi đầu hụt hẫng và vẫn còn những trở ngại lớn cần vượt qua liên quan đến khả năng sống sót cũng như sự tích hợp của tế bào. Nhưng nếu các tế bào võng mạc người mới có thể thay thế những tế bào bị mất do bệnh tật, một ngày nào đó chúng hoàn toàn có thể vượt qua mắt sinh học để trở thành giải pháp tối ưu cho việc khôi phục thị lực.
Tim Jackson
Tim Jackson từng tham gia vào một trong các thử nghiệm thiết bị của hãng Retina AG, và cơ quan chủ quản NHS của ông đã nhận được chi phí hỗ trợ địa điểm cho những người tham gia thử nghiệm. Là một phần của thử nghiệm này, ông đã nhận được hỗ trợ để tham dự khóa đào tạo phẫu thuật tại Đức.
có thể bạn cũng quan tâm
-

Lý do thực sự khiến nhiều người Mỹ cắt đứt quan hệ với cha mẹ và anh chị em của họ
The real reason many Americans are cutting ties with their parents and siblings
-

Hội chứng sợ âm thanh (Misophonia): Khi những âm thanh thường ngày trở nên khó chịu tột độ
Misophonia: when everyday sounds become unbearable