ricding

Rèn luyện văn hoá đọc

Sự khác biệt giữa khiếu hài hước của người Đan Mạch và người Anh có thể dạy chúng ta điều gì về tiếng cười

What the differences between Danish and British humour can teach us about laughter

Sự khác biệt giữa khiếu hài hước của người Đan Mạch và người Anh có thể dạy chúng ta điều gì về tiếng cười
Marc Hye-Knudsen, PhD Candidate in the Department of Management, Aarhus University
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

We all like to laugh. Not only is it entertaining and helpful for social bonding, but it also makes us feel good. When we laugh at something we find funny, our bodies release feel–good hormones.

Tất cả chúng ta đều thích cười. Không chỉ mang tính giải trí và giúp gắn kết xã hội, tiếng cười còn khiến chúng ta cảm thấy dễ chịu. Khi chúng ta cười một thứ gì đó mà mình cho là hài hước, cơ thể sẽ giải phóng các hormone tạo cảm giác hưng phấn.

Dopamine floods our system, which has an uplifting effect, and endogenous opioids, which are also naturally released by the brain, can make us feel euphoric.

Dopamine tràn ngập hệ thống thần kinh mang lại hiệu ứng phấn chấn, cùng với các chất giảm đau nội sinh (endogenous opioids) được não bộ giải phóng một cách tự nhiên, có thể khiến chúng ta cảm thấy vô cùng phấn khích.

But humour is often culturally specific. Anyone who has visited another country knows how alienating it can feel to experience another culture’s humour and not get the joke. Even if we may recognise it as humour, the things that make others cry with laughter can leave us uncomprehending.

Nhưng sự hài hước thường gắn liền với văn hóa từng vùng miền. Bất kỳ ai từng đến một quốc gia khác đều hiểu cảm giác xa lạ thế nào khi trải nghiệm sự hài hước của một nền văn hóa khác mà lại không hiểu được câu chuyện cười. Ngay cả khi chúng ta nhận ra đó là một trò đùa, những thứ khiến người khác cười ngặt nghèo đôi khi lại khiến chúng ta chẳng hiểu gì.

I research humour, and I live in — and am from — Denmark. Separated by the North Sea yet still close neighbours, Denmark and the UK offer an interesting comparison when it comes to what makes us laugh.

Tôi nghiên cứu về sự hài hước, và tôi đang sống cũng như đến từ Đan Mạch. Dù bị ngăn cách bởi Biển Bắc nhưng vẫn là những nước láng giềng gần gũi, Đan Mạch và Vương quốc Anh mang đến một sự so sánh thú vị khi xét đến những yếu tố khiến chúng ta bật cười.

Health Gap / Sundhedskløften is a collaborative series from The Conversation UK and Denmark’s Videnskab.dk exploring what the two countries can learn from each other when it comes to health and wellbeing.

Health Gap / Sundhedskløften là một chuỗi bài viết hợp tác giữa The Conversation UK và tờ Videnskab.dk của Đan Mạch nhằm khám phá những bài học mà hai quốc gia có thể học hỏi lẫn nhau về vấn đề sức khỏe và hạnh phúc.

From cycling and alcohol to inequality, healthcare and everyday habits, the series looks beyond hospitals and medical treatment to explore how culture, politics and society shape the way people live – and how healthy they are.

Từ việc đi xe đạp, tiêu thụ rượu cho đến bất bình đẳng, chăm sóc y tế và các thói quen hàng ngày, chuỗi bài viết này nhìn vượt ra ngoài các bệnh viện và phương pháp điều trị y tế để khám phá cách văn hóa, chính trị và xã hội định hình lối sống của con người – cũng như mức độ khỏe mạnh của họ.

Urine stains vs subtle irony

Vết nước tiểu và sự châm biếm tinh tế

Indeed, if you want to see culturally specific humour in action, just try watching clips from both the Danish and UK adaptations of the Amazon Prime programme LOL: Last One Laughing.

Quả thực, nếu bạn muốn thấy rõ sự hài hước mang đặc trưng văn hóa, hãy thử xem các đoạn trích từ chương trình LOL: Last One Laughing phiên bản Đan Mạch và Anh trên Amazon Prime.

Here, famous comedians compete to make each other laugh, all while trying to keep a straight face themselves.

Trong chương trình này, các diễn viên hài nổi tiếng thi đấu để khiến đối thủ bật cười, trong khi bản thân họ phải cố gắng giữ nét mặt nghiêm nghị.

In the Danish adaptation, the comedians immediately turn to taboo and transgression, classic hallmarks of Danish humour. Within the first minute, one comedian rips off his pants and reveals a urine stain on his underwear. Sexual advances are made and topics of death and violence prevail. The comedians get up close in each other’s faces to provoke laughter.

Ở phiên bản Đan Mạch, các danh hài ngay lập tức hướng tới những điều cấm kỵ và sự vượt lằn ranh – những đặc điểm kinh điển của sự hài hước Đan Mạch. Ngay trong phút đầu tiên, một diễn viên hài đã xé toạc chiếc quần của mình để lộ vết nước tiểu trên đồ lót. Những hành động ve vãn tình dục xuất hiện, và các chủ đề về cái chết cùng bạo lực chiếm ưu thế. Các danh hài áp sát mặt vào nhau để khiêu khích tiếng cười.

By comparison, the British adaptation is a more dignified affair. Here, the comedians are at their best when dryly delivering quick, witty remarks or going off on ironic, absurd tangents.

Ngược lại, phiên bản của Anh lại lịch sự và trang nhã hơn nhiều. Ở đây, các diễn viên hài thể hiện xuất sắc nhất khi họ đưa ra những lời châm biếm khô khan, nhanh trí, sắc sảo hoặc đi chệch hướng vào những chủ đề trớ trêu, phi lý.

Joe Wilkinson, for example, delivers an ironic, deliberately bland speech honouring the Royal National Lifeboat Institution. While Richard Ayoade, when asked about his celebrity crush, promptly names Boudica, the ancient British queen who led a failed uprising against the Romans.

Chẳng hạn, Joe Wilkinson đưa ra một bài phát biểu đầy mỉa mai, cố tình tẻ nhạt để vinh danh Tổ chức Thuyền cứu sinh Quốc gia Hoàng gia (RNLI) . Trong khi đó, khi được hỏi về thần tượng người nổi tiếng của mình, Richard Ayoade lập tức nêu tên Boudica, nữ vương cổ đại của nước Anh từng lãnh đạo cuộc nổi dậy thất bại chống lại người La Mã.

What accounts for these differences? Research on humour and culture offers part of the answer.

Điều gì giải thích cho những sự khác biệt này? Nghiên cứu về sự hài hước và văn hóa đưa ra một phần câu trả lời.

Danish trust

Sự tin tưởng kiểu Đan Mạch

Denmark is a tiny country, with a population a 12th the size of Britain’s. Historically and to this day, it has been characterised by a high degree of homogeneity, equality and social trust.

Đan Mạch là một quốc gia nhỏ bé, với dân số chỉ bằng 1/12 so với Anh. Xưa nay và cho đến tận ngày nay, quốc gia này vẫn mang đặc trưng là sự đồng nhất, bình đẳng và mức độ tin tưởng xã hội cao.

In relationships characterised by trust, we can be freer, more transgressive, even insulting in our humour. This is exemplified by the concept of banter, a big part of British culture as well, When two people have a good relationship, they can be mean to each other as a joke – each trusting that the other means no harm.

Trong những mối quan hệ được đặc trưng bởi sự tin tưởng, chúng ta có thể tự do hơn, vượt ranh giới hơn, thậm chí có phần lăng mạ trong cách pha trò của mình. Điều này được minh họa rõ nét qua khái niệm “banter” (trêu chọc đùa cợt) , cũng là một phần lớn trong văn hóa Anh. Khi hai người có mối quan hệ tốt, họ có thể buông lời cay nghiệt với nhau như một trò đùa – vì mỗi người đều tin rằng đối phương không có ý hại mình.

As Danish linguistics researcher, Lita Lundquist, has documented, internationals who work with Danes often report being shocked or offended by the topics Danes find appropriate to joke about in the workplace – and by the things that are said to them in jest.

Như nhà nghiên cứu ngôn ngữ học người Đan Mạch Lita Lundquist đã ghi chép lại, những người nước ngoài làm việc với người Đan Mạch thường bày tỏ sự sốc hoặc phẫn nộ trước các chủ đề mà người Đan Mạch cho là phù hợp để đưa ra làm trò đùa tại nơi làm việc – cũng như những gì được nói với họ như một cách đùa cợt.

When Danish comedy escapes the hermetic bubble of Danish culture, it often causes outrage abroad. Examples include a recent sketch about Greenland from a popular Danish comedy show. And perhaps most infamously, the Muhammad cartoons – a satirical project that caused one of the biggest crises in Danish international relations in recent history.

Khi sự hài hước của Đan Mạch vượt khỏi chiếc lồng kín của văn hóa nước này, nó thường gây ra sự phẫn nộ ở nước ngoài. Ví dụ bao gồm một tiểu phẩm gần đây về Greenland từ một chương trình hài kịch nổi tiếng của Đan Mạch. Và có lẽ tai tiếng nhất là các bức vẽ về nhà tiên tri Muhammad – một dự án châm biếm từng châm ngòi cho một trong những cuộc khủng hoảng lớn nhất trong quan hệ quốc tế của Đan Mạch trong lịch sử gần đây.

Although our free and transgressive humour is rightly a source of pride for many Danes, as it reflects a culture characterised by equality and trust, it can also have a downside when we are not aware of the boundaries of others who do not share our sensibilities.

Mặc dù sự hài hước tự do và phá vỡ ranh giới của chúng ta vốn là niềm tự hào của nhiều người Đan Mạch, vì nó phản ánh một nền văn hóa đặc trưng bởi sự bình đẳng và lòng tin, nhưng nó cũng có mặt trái khi chúng ta không nhận thức được lằn ranh giới hạn của những người không cùng chung sự nhạy cảm với mình.

British irony

Sự châm biếm kiểu Anh

British humour, on the other hand, proceeds from a culture that places greater emphasis on formality and restraint – and where there is a much bigger preoccupation with class differences and class markers. To this day, the British place greater emphasis on proper behaviour and good manners than the Danes.

Ngược lại, sự hài hước của người Anh xuất phát từ một nền văn hóa đề cao sự trang trọng và kiềm chế – nơi người ta bận tâm nhiều hơn đến sự khác biệt giai cấp và các dấu hiệu nhận diện giai cấp. Cho đến nay, người Anh vẫn coi trọng phép tắc ứng xử và cung cách lịch sự hơn người Đan Mạch.

This is reflected in the traits associated with British humour. Instead of being wild and outrageous, it is often understated and dry. Although the UK certainly has comedians known for telling offensive jokes, such as Jimmy Carr, the aim of British humour tends to be wit rather than shock.

Điều này được phản ánh qua các đặc điểm gắn liền với sự hài hước của người Anh. Thay vì hoang dã và quá khích, nó thường mang tính tiết chế và khô khan. Mặc dù Vương quốc Anh chắc chắn có những danh hài nổi tiếng với những câu đùa xúc phạm, chẳng hạn như Jimmy Carr, mục đích của sự hài hước Anh thiên về sự thông minh, sắc sảo hơn là gây sốc.

In particular, Brits are known to pride themselves on their use of irony, an understated and subtle form that other nations are supposedly unable to properly decode or appreciate.

Đặc biệt, người Anh nổi tiếng tự hào về việc sử dụng sự châm biếm (irony) , một hình thức tiết chế và tinh tế mà các quốc gia khác cho là không thể giải mã hoặc đánh giá đúng mức.

If a charge can be labelled against British humour, it might therefore be that it’s elitist and has a certain sense of its own superiority. Although Danish humour also has its problems, it is remarkably egalitarian in its offensiveness – the humour may be rude, but it is rude to everyone.

Nếu có lời buộc tội nào dành cho sự hài hước của người Anh, thì đó có lẽ là sự elitist (mang tính tinh hoa) và có một sự tự mãn nhất định về sự vượt trội của chính mình. Mặc dù sự hài hước của Đan Mạch cũng có những vấn đề riêng, nhưng nó lại cực kỳ bình đẳng trong tính xúc phạm của mình – sự hài hước có thể thô lỗ, nhưng nó thô lỗ với tất cả mọi người.

However, science does back up Brits’ presumption about the distinctiveness of their irony, at least in part. In one study, British participants found clips from British comedy series significantly funnier than US participants, apparently due to the fact that Americans did not appreciate the clips’ ironic and sarcastic elements to the same extent.

Tuy nhiên, khoa học thực sự chứng minh phỏng đoán của người Anh về tính đặc trưng trong sự châm biếm của họ, ít nhất là một phần. Trong một nghiên cứu, những người tham gia là người Anh thấy các đoạn trích từ loạt phim hài của Anh hài hước hơn hẳn so với những người tham gia là người Mỹ, rõ ràng là do người Mỹ không đánh giá cao các yếu tố châm biếm và mỉa mai trong các đoạn trích đó ở cùng mức độ.

So while it’s the same mechanisms and feel–good chemicals that are triggered in us when we find something funny, what’s clear is that whether we laugh at urine stains, quick wit, or subtle irony, our laughter reflects the wider cultural norms and values that have shaped us.

Vì vậy, mặc dù đó vẫn là những cơ chế và các hóa chất tạo cảm giác dễ chịu được kích hoạt trong cơ thể khi chúng ta thấy điều gì đó buồn cười, nhưng rõ ràng là cho dù chúng ta cười trước vết nước tiểu, sự nhanh trí hay sự châm biếm tinh tế, tiếng cười của chúng ta vẫn phản ánh các chuẩn mực văn hóa và giá trị rộng lớn hơn đã định hình nên chúng ta.

This series was commissioned as part of a partnership between Videnskab.dk and The Conversation, where articles are published in English and Danish.

Chuỗi bài viết này được đặt hàng như một phần của sự hợp tác giữa Videnskab.dk và The Conversation, trong đó các bài báo được xuất bản bằng cả tiếng Anh và tiếng Đan Mạch.

Marc Hye-Knudsen does not work for, consult, own shares in or receive funding from any company or organisation that would benefit from this article, and has disclosed no relevant affiliations beyond their academic appointment.

Marc Hye-Knudsen không làm việc cho, tư vấn, nắm giữ cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hay tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bài viết này, và không công bố mối liên hệ nào khác ngoài học hàm học vị của mình.

có thể bạn cũng quan tâm