Năm thói quen hàng ngày có thể đang âm thầm tàn phá tuyến tụy của bạn

Five everyday habits that could be harming your pancreas

Năm thói quen hàng ngày có thể đang âm thầm tàn phá tuyến tụy của bạn
Dipa Kamdar, Senior Lecturer in Pharmacy Practice, Kingston University
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

The pancreas is essential for staying alive and healthy. This small organ sits behind the stomach and has two main jobs. It produces digestive enzymes that break down food and hormones such as insulin and glucagon that control blood sugar.

Tuyến tụy đóng vai trò cốt yếu để duy trì sự sống và sức khỏe. Cơ quan nhỏ bé này nằm phía sau dạ dày và có hai nhiệm vụ chính. Nó sản xuất các enzyme tiêu hóa giúp phân hủy thức ăn cùng các hormone như insulin và glucagon để kiểm soát lượng đường trong máu.

Everyday habits such as heavy drinking and unhealthy eating can gradually damage the pancreas. Once injured, the consequences can be serious and include inflammation, diabetes and, in some cases, cancer.

Các thói quen hàng ngày như uống nhiều rượu bia và ăn uống không lành mạnh có thể dần dần làm tổn thương tuyến tụy. Một khi bị tổn thương, hậu quả có thể rất nghiêm trọng, bao gồm viêm tụy, tiểu đường và trong một số trường hợp là ung thư.

Several common lifestyle factors can put the pancreas under strain:

Một số yếu tố lối sống phổ biến có thể khiến tuyến tụy phải chịu áp lực lớn:

1. Alcohol

1. Rượu bia

Regular heavy drinking is one of the leading causes of pancreatitis. Acute pancreatitis causes severe abdominal pain, nausea and vomiting and often needs hospital care. Repeated episodes can develop into chronic pancreatitis, where long–lasting inflammation and scarring permanently reduce pancreatic function. This can lead to malabsorption of fats, vitamins and other nutrients, diabetes and a higher risk of pancreatic cancer. Researchers have several theories about how this damage occurs.

Thường xuyên uống nhiều rượu bia là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây viêm tụy. Viêm tụy cấp gây đau bụng dữ dội, buồn nôn và nôn mửa, thường đòi hỏi phải chăm sóc y tế tại bệnh viện. Các đợt tái phát nhiều lần có thể chuyển thành viêm tụy mãn tính, trong đó tình trạng viêm kéo dài và sẹo hóa làm giảm vĩnh viễn chức năng tuyến tụy. Điều này có thể dẫn đến kém hấp thu chất béo, vitamin và các chất dinh dưỡng khác, bệnh tiểu đường và nguy cơ mắc ung thư tuyến tụy cao hơn. Các nhà nghiên cứu có một số giả thuyết về cách thức xảy ra tổn thương này.

Alcohol can cause digestive enzymes such as trypsin, which normally work in the small intestine, to activate inside the pancreas before they reach the gut. Instead of digesting food, they digest pancreatic tissue and trigger severe inflammation.

Rượu có thể khiến các enzyme tiêu hóa như trypsin — vốn thường hoạt động trong ruột non — được kích hoạt ngay bên trong tuyến tụy trước khi chúng đến ruột. Thay vì tiêu hóa thức ăn, chúng lại tiêu hóa các mô tụy và gây ra tình trạng viêm dữ dịch.

Alcohol also makes pancreatic juices thicker and stickier. These thicker fluids can form protein plugs that harden into stones and block tiny ducts. Over time this causes irritation, scarring and the loss of pancreatic cells. When the pancreas breaks down alcohol it produces a toxic chemical called acetaldehyde that irritates and damages cells and triggers inflammation.

Rượu cũng làm cho dịch tụy trở nên đặc và dính hơn. Những chất dịch đặc hơn này có thể tạo thành các nút protein bị cứng lại thành sỏi và làm tắc nghẽn các ống dẫn nhỏ. Theo thời gian, điều này gây ra kích ứng, sẹo hóa và sự suy giảm các tế bào tuyến tụy. Khi tuyến tụy phân hủy rượu, nó tạo ra một chất hóa học độc hại gọi là acetaldehyde, chất này gây kích ứng, tổn thương tế bào và châm ngòi cho tình trạng viêm.

Alcohol also encourages the release of chemical messengers that switch on inflammation and keep it active. This makes tissue damage more likely.

Rượu cũng kích thích giải phóng các chất truyền tin hóa học giúp bật chế độ viêm và giữ cho nó luôn hoạt động. Điều này làm tăng nguy cơ tổn thương mô.

Guidelines recommend drinking no more than 14 units of alcohol per week. It is safest to spread this across several days and to avoid binge drinking.

Các hướng dẫn khuyến nghị không nên uống quá 14 đơn vị cồn mỗi tuần. Tốt nhất là nên rải đều lượng cồn này trong vài ngày và tránh uống say sưa (binge drinking) .

2. Smoking

2. Hút thuốc

Smoking increases the risk of both acute and chronic pancreatitis. Acute pancreatitis develops suddenly with severe pain and sickness. Chronic pancreatitis develops over many years and repeated inflammation causes permanent damage. Several studies show that the more someone smokes, the higher the risk. Another study found that quitting significantly reduces risk, and after about 15 years the risk can fall close to that of a non smoker.

Hút thuốc làm tăng nguy cơ mắc cả viêm tụy cấp và mãn tính. Viêm tụy cấp phát triển đột ngột với các cơn đau dữ dội và triệu chứng ốm yếu. Viêm tụy mãn tính phát triển qua nhiều năm và tình trạng viêm tái phát gây ra tổn thương vĩnh viễn. Một số nghiên cứu cho thấy càng hút thuốc nhiều, nguy cơ càng cao. Một nghiên cứu khác phát hiện ra rằng việc bỏ thuốc lá làm giảm đáng kể rủi ro, và sau khoảng 15 năm, nguy cơ này có thể giảm xuống gần bằng mức của một người không hút thuốc.

Smoking is also strongly linked to pancreatic cancer. Scientists do not yet fully understand every mechanism, but laboratory studies show that nicotine can trigger sudden increases in calcium inside pancreatic cells. Too much calcium harms cells and worsens inflammation. Tobacco smoke also contains carcinogens that damage DNA.

Hút thuốc cũng có mối liên hệ mật thiết với ung thư tuyến tụy. Các nhà khoa học chưa hiểu hết mọi cơ chế, nhưng các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm cho thấy nicotine có thể kích hoạt sự gia tăng đột ngột lượng canxi bên trong các tế bào tuyến tụy. Quá nhiều canxi sẽ gây hại cho tế bào và làm trầm trọng thêm tình trạng viêm. Khói thuốc lá cũng chứa các chất gây ung thư làm tổn thương DNA.

One of the earliest genetic changes in pancreatic cancer involves a gene called Kras, which acts like a switch that controls how cells grow. In more than 90 percent of pancreatic cancers this gene is mutated, which locks the growth switch in the on position and encourages uncontrolled cell growth.

Một trong những thay đổi di truyền sớm nhất trong ung thư tuyến tụy liên quan đến một gen gọi là Kras, hoạt động giống như một công tắc kiểm soát cách tế bào phát triển. Ở hơn 90% các trường hợp ung thư tuyến tụy, gen này bị đột biến, khiến công tắc tăng trưởng bị kẹt ở vị trí bật và thúc đẩy tế bào phát triển không kiểm soát.

3. Diet

3. Chế độ ăn uống

Diet affects the pancreas in several ways. Eating a lot of saturated fat, processed meat or refined carbohydrates raises the risk of pancreatic problems.

Chế độ ăn uống ảnh hưởng đến tuyến tụy theo nhiều cách. Ăn nhiều chất béo bão hòa, thịt chế biến sẵn hoặc carbohydrate tinh chế sẽ làm tăng nguy cơ gặp các vấn đề về tuyến tụy.

One major cause of acute pancreatitis is gallstones. Gallstones can block the bile duct and trap digestive enzymes inside the pancreas. When enzymes build up they begin to damage the organ. Diet contributes to gallstone formation because high cholesterol levels make bile more likely to form stones.

Một nguyên nhân chính gây viêm tụy cấp là sỏi mật. Sỏi mật có thể làm tắc nghẽn ống mật và giữ lại các enzyme tiêu hóa bên trong tuyến tụy. Khi các enzyme tích tụ, chúng bắt đầu tàn phá cơ quan này. Chế độ ăn uống góp phần hình thành sỏi mật vì nồng độ cholesterol cao làm cho dịch mật dễ kết sỏi hơn.

Another type of fat in the blood is triglycerides. When triglycerides rise to very high levels, large fat particles known as chylomicrons can clog tiny blood vessels in the pancreas. This reduces oxygen supply and triggers the release of harmful fatty acids that irritate pancreatic tissue.

Một loại chất béo khác trong máu là triglyceride. Khi triglyceride tăng lên mức rất cao, các hạt chất béo lớn được gọi là chylomicron có thể làm tắc nghẽn các mạch máu nhỏ trong tuyến tụy. Điều này làm giảm nguồn cung cấp oxy và kích thích giải phóng các axit béo có hại gây kích ứng mô tuyến tụy.

Frequent spikes in blood sugar from high sugar foods also strain the pancreas. Constant surges in insulin over time reduce insulin sensitivity and may increase the risk of pancreatic cancer.

Việc lượng đường trong máu tăng vọt thường xuyên từ các loại thực phẩm nhiều đường cũng gây áp lực lên tuyến tụy. Sự bùng nổ liên tục của insulin theo thời gian làm giảm độ nhạy insulin và có thể làm tăng nguy cơ ung thư tuyến tụy.

4. Obesity

4. Béo phì

Obesity increases the risk of acute pancreatitis, chronic pancreatitis and pancreatic cancer. Fat can accumulate in and around the pancreas, a condition called pancreatic steatosis or non-alcoholic fatty pancreatic disease. This build up can replace healthy cells and weaken the organ.

Béo phì làm tăng nguy cơ mắc viêm tụy cấp, viêm tụy mãn tính và ung thư tuyến tụy. Chất béo có thể tích tụ bên trong và xung quanh tuyến tụy, một tình trạng gọi là bệnh gan nhiễm mỡ tụy hoặc bệnh tụy nhiễm mỡ không do rượu. Sự tích tụ này có thể thay thế các tế bào khỏe mạnh và làm suy yếu cơ quan này.

Excess body fat also increases levels of pro-inflammatory molecules such as TNF-alpha and IL-6, creating long–lasting inflammation that supports tumour growth. Obesity disrupts insulin sensitivity and hormone signals from fat tissue. Gallstones are more common in people who are obese and can increase the risk of pancreatitis.

Lượng mỡ thừa trong cơ thể cũng làm tăng mức độ của các phân tử tiền viêm như TNF-alpha và IL-6, tạo ra tình trạng viêm kéo dài hỗ trợ sự phát triển của khối u. Béo phì làm rối loạn độ nhạy insulin và các tín hiệu hormone từ mô mỡ. Sỏi mật phổ biến hơn ở những người béo phì và có thể làm tăng nguy cơ viêm tụy.

5. Physical inactivity

5. Lười vận động

A sedentary lifestyle worsens insulin resistance and forces the pancreas to produce more insulin. Without activity to help muscles absorb glucose, the pancreas remains under constant strain. This metabolic stress increases susceptibility to diabetes and pancreatic cancer.

Lối sống ít vận động làm trầm trọng thêm tình trạng kháng insulin và buộc tuyến tụy phải sản xuất nhiều insulin hơn. Nếu không có hoạt động thể chất để giúp cơ bắp hấp thụ glucose, tuyến tụy sẽ phải chịu áp lực liên tục. Sự căng thẳng chuyển hóa này làm tăng tính nhạy cảm đối với bệnh tiểu đường và ung thư tuyến tụy.

Physical activity may lower pancreatic cancer risk both directly and indirectly. It supports immune function, improves cell health, reduces obesity and lowers type 2 diabetes risk. Regular movement strengthens antioxidant defences and increases the activity of disease fighting immune cells.

Hoạt động thể chất có thể làm giảm nguy cơ ung thư tuyến tụy cả trực tiếp lẫn gián tiếp. Nó hỗ trợ chức năng miễn dịch, cải thiện sức khỏe tế bào, giảm béo phì và giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường loại 2. Vận động thường xuyên giúp tăng cường khả năng phòng chống oxy hóa và làm tăng hoạt động của các tế bào miễn dịch chống lại bệnh tật.

Pancreatic cancer may lead to diabetes, as a damaged pancreas cannot produce enough insulin. Diabetes can increase the risk of pancreatic cancer.

Ung thư tuyến tụy có thể dẫn đến bệnh tiểu đường, vì một tuyến tụy bị tổn thương không thể sản xuất đủ insulin. Ngược lại, bệnh tiểu đường cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc ung thư tuyến tụy.

Adults are encouraged to include strength training at least twice a week and to aim for 150 minutes of moderate activity or 75 minutes of vigorous activity each week.

Người lớn được khuyến khích tập luyện sức bền ít nhất hai lần một tuần và đặt mục tiêu tập thể dục cường độ vừa phải 150 phút hoặc cường độ mạnh 75 phút mỗi tuần.

Because pancreatic conditions can be life threatening, recognising early symptoms is important. Seek medical advice if you have persistent abdominal pain, unexplained weight loss, loss of appetite, nausea or vomiting that do not settle, jaundice, greasy or foul smelling stools or chronic fatigue.

Vì các tình trạng bệnh lý ở tuyến tụy có thể đe dọa tính mạng, việc nhận biết các triệu chứng sớm là rất quan trọng. Hãy tìm kiếm sự tư vấn y tế nếu bạn bị đau bụng dai dẳng, sụt cân không rõ nguyên nhân, chán ăn, buồn nôn hoặc nôn mửa không thuyên giảm, vàng da, phân có mỡ hoặc có mùi hôi, hoặc mệt mỏi mãn tính.

Many risks are modifiable. Limiting alcohol intake, quitting smoking, eating a diet rich in fruit, vegetables and whole grains and being physically active all reduce the likelihood of pancreatic disease. Even small changes such as choosing plant–based protein or cutting back on sugary drinks help lighten the load on this vital organ.

Nhiều nguy cơ có thể thay đổi được. Hạn chế lượng rượu tiêu thụ, bỏ thuốc lá, ăn một chế độ giàu trái cây, rau quả và ngũ cốc nguyên hạt, đồng thời duy trì hoạt động thể chất đều đặn sẽ giúp giảm thiểu khả năng mắc bệnh tuyến tụy. Ngay cả những thay đổi nhỏ như chọn protein thực vật hoặc cắt giảm đồ uống có đường cũng giúp giảm gánh nặng cho cơ quan quan trọng này.

By understanding how the pancreas becomes damaged and by noticing symptoms early, you can take simple steps to protect it. Look after your pancreas and it will look after you.

Bằng cách hiểu rõ tuyến tụy bị tổn thương như thế nào và nhận biết các triệu chứng từ sớm, bạn có thể thực hiện các bước đơn giản để bảo vệ nó. Hãy chăm sóc tuyến tụy của bạn và nó sẽ chăm sóc lại bạn.

Dipa Kamdar does not work for, consult, own shares in or receive funding from any company or organisation that would benefit from this article, and has disclosed no relevant affiliations beyond their academic appointment.

Dipa Kamdar không làm việc cho, tư vấn, sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hay tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bài viết này, đồng thời không tiết lộ bất kỳ mối liên hệ nào có liên quan ngoài học hàm học vị của cô ấy.