Trí tuệ nhân tạo có đang làm giảm khả năng tư duy của bạn? Cách để lấy lại bộ não của mình
Is AI hurting your ability to think? How to reclaim your brain

Việc cảnh sát trưởng vùng West Midlands, ông Craig Guildford, từ chức là một hồi chuông cảnh tỉnh đối với những ai đang sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) trong công việc và cuộc sống cá nhân. Ông Guildford đã mất đi sự tín nhiệm của Bộ trưởng Nội vụ sau khi người ta phát hiện ra lực lượng cảnh sát này đã sử dụng bằng chứng do AI tạo ra không chính xác trong quyết định gây tranh cãi về việc cấm các cổ động viên bóng đá Israel đến tham dự một trận đấu.
Đây là một ví dụ đặc biệt nghiêm trọng, nhưng nhiều người có thể cũng đang trở thành nạn nhân của cùng một hiện tượng – đó là thuê ngoài “sự chật vật” trong tư duy cho AI.
Là một chuyên gia nghiên cứu về cách công nghệ mới định hình lại xã hội và trải nghiệm của con người, tôi đã quan sát thấy một hiện tượng ngày càng phổ biến mà tôi và các nhà nghiên cứu khác gọi là “sự teo tóp nhận thức”.
Về cơ bản, AI đang thay thế các nhiệm vụ mà nhiều người đã trở nên e ngại việc tự thực hiện – suy nghĩ, viết lách, sáng tạo, phân tích. Nhưng khi chúng ta không sử dụng các kỹ năng này, chúng có thể suy giảm.
Chúng ta cũng có nguy cơ mắc phải những sai lầm rất, rất trầm trọng. AI tạo sinh hoạt động bằng cách dự đoán các từ có khả năng xuất hiện cao nhất dựa trên các mẫu được huấn luyện từ lượng dữ liệu khổng lồ. Khi bạn yêu cầu nó viết một email hoặc đưa ra lời khuyên, câu trả lời của nó nghe có vẻ rất logic. Tuy nhiên, nó không hề thấu hiểu hay biết điều gì là sự thật.
Có vô số ví dụ thực tế về việc mọi người cảm thấy việc sử dụng AI đang khiến họ trở nên “lười biếng” hoặc “kém thông minh” hơn. Một nghiên cứu gần đây phát hiện ra rằng việc sử dụng AI tạo sinh ở sinh viên đại học bắt nguồn từ khối lượng công việc lớn và áp lực thời gian, đồng thời việc sử dụng AI nhiều hơn có liên quan đến tình trạng trì hoãn tăng lên, suy giảm trí nhớ và kết quả học tập kém hơn. Việc lạm dụng các công cụ AI tạo sinh (ví dụ như để gian lận trong các kỳ thi) có thể làm suy yếu các kỹ năng như tư duy phản biện, sự sáng tạo và khả năng ra quyết định đạo đức.
Recognising atrophy
Nhận diện sự teo tóp nhận thức
Bạn có thể nhận thấy điều này đang diễn ra trong chính cuộc sống của mình. Một dấu hiệu có thể là bạn đã từ bỏ việc tạo ra một phiên bản thô ban đầu cho một nhiệm vụ. Chưa lâu trước đây, bạn có thể đã bắt đầu bằng một bản nháp – một quá trình động não mang tính con người và có phần lộn xộn trên bảng trắng, một cuốn sổ tay hoặc mặt sau của một tờ giấy ăn.
Giờ đây, bạn có thể cảm thấy thoải mái hơn với phản xạ “nhập lệnh và chấp nhận”: yêu cầu và chấp nhận các giải pháp, thay vì cố gắng tự khai triển các ý tưởng của riêng mình và giải quyết vấn đề.
Nếu bản năng đầu tiên của bạn đối với mọi công việc là nhờ một công cụ AI cung cấp điểm khởi đầu, thì bạn đang bỏ qua phần quan trọng nhất của quá trình tư duy. Đó là công sức nặng nhọc trong việc xây dựng cấu trúc, logic và khơi nguồn những ý tưởng mới đầy hứng khởi.
Một dấu hiệu khác của sự teo tóp là ngưỡng chịu đựng sự bực bội của bạn ngày càng thu hẹp lại. Nếu bạn nhận thấy rằng chỉ sau 60 giây nỗ lực tư duy mà bạn đã cảm thấy bứt rứt muốn xem AI gợi ý những gì, thì khả năng chịu đựng sự mơ hồ, một chút nghi ngờ bản thân và sự thất vọng của bạn có lẽ đã bị suy giảm. Sự thiếu kiên nhẫn cắt đứt không gian nhận thức cần thiết cho tư duy phân kỳ – khả năng tạo ra nhiều giải pháp độc đáo khác nhau.
Bạn có thấy mình đang chấp nhận kết quả do AI tạo ra mà không hề đặt câu hỏi về tính hợp lệ của chúng không? Hoặc bạn có thấy mình không thể tin tưởng vào trực giác của bản thân mà phải kiểm tra lại với công cụ tìm kiếm AI không? Đây có thể là dấu hiệu cho thấy bạn đang chuyển từ vị trí của một người ra quyết định sang người phê duyệt quyết định, hoặc tệ hơn là một hành khách thụ động trong chính quá trình tư duy của mình.
Reclaim your thinking
Lấy lại tư duy của bạn
Làm thế nào bạn có thể chống lại sự teo tóp nhận thức này? Mục tiêu không nhất thiết phải là từ bỏ hoàn toàn việc sử dụng AI, mà là hướng tới quyền tự chủ có trách nhiệm – lấy lại năng lực tự suy nghĩ và ra quyết định cho chính mình, thay vì phó mặc phán xét một cách mù quáng cho các hệ thống AI. Điều này đòi hỏi bạn phải đưa một số lực cản chiến lược trở lại cuộc sống hàng ngày của mình. Nó có nghĩa là hãy đón nhận sự bất định và học hỏi từ quá trình tư duy, ngay cả khi đôi khi bạn mắc sai lầm. Dưới đây là một số điều thiết thực bạn có thể thử:
1.
1. Quy tắc 30 phút
Trước khi mở bất kỳ giao diện AI nào, hãy cố gắng cam kết dành 30 phút để suy nghĩ sâu. Hãy sử dụng bút và giấy. Chọn chủ đề hoặc nhiệm vụ của bạn, sau đó phác thảo vấn đề, các giải pháp tiềm năng, rủi ro và các bên liên quan. Ví dụ: trước khi yêu cầu một công cụ AI phác thảo chiến lược tiếp thị, hãy vạch ra đối tượng mục tiêu của bạn. Cố gắng xác định các rủi ro tiềm ẩn về đạo đức hoặc uy tín và phác thảo một số ý tưởng.
Bằng cách thực hiện công việc tư duy ban đầu, bạn có nhiều khả năng sẽ cảm thấy mức độ làm chủ cao hơn đối với sản phẩm cuối cùng của mình. Nếu sau đó bạn sử dụng AI, hãy dùng nó để tinh chỉnh suy nghĩ của mình chứ không phải để thay thế chúng.
2.
2. Hãy hoài nghi
Một trong những mối quan ngại dai dẳng nhất là mọi người sử dụng AI như một nhà tiên tri và tin tưởng kết quả của nó mà không hề đặt câu hỏi. Thay vào đó, hãy coi nó như một đồng nghiệp cực kỳ kém tin cậy – người có thể biết câu trả lời đúng, nhưng thỉnh thoảng lại bịa đặt (ảo giác thông tin) .
Hãy tự giao cho mình nhiệm vụ tìm ra ba lỗi cụ thể trong kết quả của AI, hoặc tìm cách bẻ gãy lập luận của nó. Hãy tự nhủ rằng bạn có thể làm tốt hơn thế. Điều này buộc bộ não của bạn phải thoát khỏi chế độ tiêu thụ và quay trở lại chế độ sáng tạo và biên tập, giúp các khả năng phản biện của bạn luôn nhạy bén.
3.
3. Tạo ra các không gian tư duy
Xác định một nhiệm vụ cốt lõi trong đời sống cá nhân hoặc công việc chuyên môn mà bạn thích làm, và cam kết thực hiện nó hoàn toàn không có sự hỗ trợ của AI. Những không gian tư duy này giúp bộ não của bạn duy trì khả năng điều hướng các thử thách phức tạp và mở từ con số không.
Khi bạn lấy lại được sự tự tin, hãy thử mở rộng sang các nhiệm vụ khác. Nếu bạn lãnh đạo một đội nhóm trong công việc, hãy cho mọi người thời gian để suy nghĩ chậm theo cách này, thoát khỏi áp lực phải tạo ra nhiều sản phẩm hơn nữa.
4.
4. Đo lường “lợi ích từ thói quen”
Hãy suy nghĩ về “lợi ích từ thói quen” – những lợi ích lâu dài như cải thiện sức khỏe hoặc hạnh phúc thu được từ việc kiên trì thực hiện những thói quen nhỏ tích cực. Hãy tự hỏi bản thân: Công cụ AI này đang làm cho tôi thông minh hơn, hay chỉ nhanh hơn? Nhanh hơn thì có tốt hơn không? Cho ai?
Nếu một công cụ giúp bạn nhận ra những điều mà trước đây bạn không nhìn thấy, nó có thể nâng cao tư duy của bạn chứ không thay thế nó. Tuy nhiên, nếu nó chỉ đơn thuần thay thế một kỹ năng mà bạn từng có và làm rất tốt, thì đó là một tác nhân gây teo tóp. Nếu bạn không đạt được một năng lực mới để đánh đổi cho năng lực mà bạn đã đem đi thuê ngoài, thì có lẽ bạn đang đầu hàng các thuật toán.
Noel Carroll
Noel Carroll không làm việc cho, tư vấn, sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hay tổ chức nào có thể được hưởng lợi từ bài viết này, đồng thời không công bố bất kỳ mối liên hệ nào có liên quan ngoài học vị học thuật của mình.
có thể bạn cũng quan tâm
-

Giao việc cho AI đi kèm với một cái giá đắt – đối với bộ não của chúng ta
Offloading work tasks to AI comes with a cost – to our brains
-

Hầu hết người lao động Mỹ đang chán nản, và giống như trong phim “The Office,” sếp của họ là những người cuối cùng nhận ra điều đó
Most American workers are checked out, and like ‘The Office,’ their bosses are the last to know