Vết xước trên chiếc túi, vết lõm trên chiếc cốc – và đột nhiên bạn cảm thấy đã đến lúc phải mua một món đồ mới
A scuff on your bag, a dent in your mug – and suddenly it feels like time for a new one

Hãy tưởng tượng bạn có một chiếc túi mà bạn thực sự thích. Nó giống như “chân ái” vào thời điểm bạn mua nó.
Theo thời gian, nó bắt đầu trông có vẻ cũ đi. Có một vài vết xước trên đó. Không có gì thực sự hỏng hóc ở chiếc túi này, và nó vẫn hoạt động hoàn toàn bình thường như vốn có. Thế nhưng, một khi bạn nhận ra những khiếm khuyết đó, bạn bắt đầu nghĩ đến việc mua một cái mới để thay thế.
Người tiêu dùng vẫn làm điều này suốt. Họ thay thế những chiếc điện thoại vẫn còn dùng tốt, những món đồ nội thất có vết trầy xước và những chiếc áo len bị sờn nhẹ. Thường thì, điều đã thay đổi chính là cách mọi người nhìn nhận những món đồ này.
Chúng tôi là những nhà nghiên cứu tiếp thị chuyên nghiên cứu lý do tại sao mọi người mua, sử dụng và vứt bỏ đồ đạc. Nỗi ám ảnh về sự hoàn hảo này bắt đầu khi một trong số chúng tôi, Aprajita Gautam, chuyển từ Ấn Độ đến Mỹ vào năm 2019. Cô ấy đã rất ấn tượng trước sự khác biệt về văn hóa mua sắm và sở hữu đồ đạc giữa hai quốc gia.
Trong bài nghiên cứu đã qua bình duyệt của chúng tôi, được công bố vào tháng 8 năm 2026 trên Tạp chí Nghiên cứu Tiêu dùng (Journal of Consumer Research) , chúng tôi đã xác định được một lý do dẫn đến xu hướng này: Một số người quan tâm nhiều hơn hẳn những người khác về việc phải sở hữu những món đồ không tì vết. Chúng tôi gọi sở thích này là khao khát sản phẩm hoàn hảo.
Not the same as perfectionism
Không giống với chủ nghĩa cầu toàn
Chúng tôi bắt đầu bằng cách phỏng vấn 17 người ở Austin, Texas, vào năm 2023. Họ bao gồm các nhân viên bất động sản, doanh nhân, các bà nội trợ và những người làm việc cho một tổ chức phi lợi nhuận thúc đẩy việc tái sử dụng. Chúng tôi đã hỏi họ về tài sản của mình và điều gì khiến một thứ trông có vẻ hoàn hảo hoặc không hoàn hảo. Sau đó, chúng tôi đã khảo sát thêm khoảng 540 người, một số qua mạng và một số tại phòng thí nghiệm nghiên cứu của trường đại học.
Kết quả cho thấy những người có xu hướng ưu tiên mạnh mẽ các mặt hàng không tì vết có ý niệm phức tạp hơn về sản phẩm lý tưởng của họ và rất nhạy cảm với cả những sai lệch nhỏ nhất so với những ý niệm đó. Tiêu chuẩn của họ cũng không ngừng tăng lên. Nhìn thấy một thứ gì đó tốt hơn những gì họ sở hữu có thể đẩy tiêu chuẩn của họ lên cao hơn nữa.
Tiếp theo, chúng tôi phát triển các câu hỏi để đánh giá mức độ quan tâm của mọi người đối với việc sở hữu những món đồ không tì vết. Chúng tôi đã sử dụng câu trả lời của họ để xác định mức độ mong muốn có được sản phẩm hoàn hảo.
Chúng tôi cũng phát hiện ra rằng xu hướng này có liên quan nhưng khác biệt với chủ nghĩa cầu toàn. Trong khi những người cầu toàn đặt ra cho bản thân các tiêu chuẩn cao hoặc thậm chí bất khả thi, những người muốn sở hữu đồ vật hoàn hảo lại đặt ra các tiêu chuẩn rất cao đối với những thứ họ mua và sở hữu. Bạn có thể dễ dàng phớt lờ một ngày tồi tệ ở văn phòng nhưng lại ít khi bỏ qua một vết trầy xước trên chiếc bàn cà phê mới mua của mình.
Đối với những người cảm thấy họ phải sở hữu các sản phẩm hoàn hảo, ngay cả một khiếm khuyết nhỏ cũng có thể lu mờ mọi điểm khác mà họ yêu thích ở món đồ họ đang có.
Cuối cùng, chúng tôi đã thực hiện 12 thí nghiệm trong đó chúng tôi tuyển dụng những người tham gia – là sinh viên Đại học Texas tại Austin và những người làm việc trực tuyến tham gia vào các chợ cộng tác đám đông – nhằm kiểm tra các tác động hành vi của khao khát sở hữu sản phẩm hoàn hảo.
It can affect how you shop
Nó có thể ảnh hưởng đến cách bạn mua sắm
Trong thí nghiệm trực tuyến đầu tiên, chúng tôi yêu cầu 402 người tiêu dùng trên khắp đất nước tưởng tượng việc đặt phòng khách sạn tại Thung lũng Napa của California bằng cách sử dụng các bộ lọc trên các trang web du lịch, chẳng hạn như xếp hạng sao, Wi-Fi hoặc dịch vụ spa.
Những người tiêu dùng khao khát sản phẩm hoàn hảo đã sử dụng nhiều bộ lọc hơn và đặt ra các tiêu chuẩn khắt khe hơn, thu hẹp phạm vi tìm kiếm của họ vào những khách sạn đáp ứng sát sao hơn các tiêu chuẩn của họ.
Newness
Bản thân sự mới mẻ cũng mang lại giá trị đối với họ.
Trong một thí nghiệm trực tuyến khác với 301 người tiêu dùng, những người quan tâm nhất đến việc sở hữu những món đồ không tì vết có xu hướng nâng cấp lên chiếc iPhone mới nhất nhanh hơn, ngay cả khi nó mang lại rất ít cải tiến thực sự so với phiên bản trước đó.
Thôi thúc này có thể tốn kém. Nó có thể có nghĩa là phải trả thêm tiền cho một thứ gì đó mới trong khi món đồ cũ vẫn hoạt động tốt, hoặc tốn nhiều thời gian hơn để tìm kiếm một sản phẩm đáp ứng mọi tiêu chuẩn vốn có thể không thực sự quan trọng.
Makes people less open to repairs
Khiến mọi người ít cởi mở hơn với việc sửa chữa
Sở thích này cũng ảnh hưởng đến những gì mọi người làm với những món đồ họ đã sở hữu.
Trong thí nghiệm trực tuyến tiếp theo, chúng tôi yêu cầu 1.004 người tham gia ở Mỹ lựa chọn giữa hai tùy chọn: một chiếc cốc cà phê cách nhiệt và một chiếc bình đựng nước cách nhiệt. Khi được thông báo rằng sản phẩm họ chọn có một vết lõm nhỏ ở đáy, những người bị làm phiền nhiều nhất bởi các khuyết điểm trên đồ đạc của họ có xu hướng đổi nó lấy tùy chọn còn lại cao hơn.
Chúng tôi tìm thấy một mô hình tương tự đối với việc sửa chữa. Trong một thí nghiệm trực tuyến với 601 người tiêu dùng, chúng tôi phát hiện ra rằng những người muốn sở hữu sản phẩm hoàn hảo sẽ ít có hứng thú sửa chữa một chiếc bàn phím bị hỏng hơn nếu phím thay thế không khớp màu với các phím khác.
Điều này làm nổi bật một vấn đề trong việc sửa chữa vốn thường không nằm trong các cuộc thảo luận về tiêu dùng bền vững: Sửa chữa một thứ gì đó có thể khôi phục chức năng của nó nhưng không nhất thiết làm cho nó trông đẹp như mới.
A factor for donations
Một yếu tố trong việc quyên góp
Những người tiêu dùng có tiêu chuẩn khắt khe đối với đồ đạc của họ cũng áp dụng những tiêu chuẩn cao đó đối với những món đồ mà họ đang muốn loại bỏ.
Trong một thí nghiệm chúng tôi thực hiện tại phòng thí nghiệm hành vi của trường đại học, chúng tôi đã yêu cầu 339 sinh viên giúp đỡ trong chiến dịch “Dọn dẹp tủ quần áo của bạn.” Họ kiểm tra các trang phục mà người khác đã loại bỏ và phân loại chúng thành hai thùng: một thùng để quyên góp và một thùng để tái chế.
Những người thích các mặt hàng không tì vết có xu hướng ít quyên góp quần áo có khuyết điểm nhưng vẫn có thể sử dụng được hơn. Thái độ này có thể làm giảm tuổi thọ hữu ích của sản phẩm.
Phát hiện đó có ý nghĩa đối với tính bền vững. Phần lớn nghiên cứu học thuật về tiêu dùng bền vững tập trung vào những gì mọi người mua. Nhưng một cách khác để tiêu thụ ít đi là giữ cho các sản phẩm được sử dụng lâu hơn.
Điều đó trở nên khó khăn hơn nếu những khiếm khuyết nhỏ khiến những sản phẩm vốn dĩ hữu ích trở nên kém giá trị hơn trong mắt người dùng.
Learning to value imperfection
Học cách trân trọng sự không hoàn hảo
Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy phản ứng của một người đối với các khuyết điểm trên đồ đạc của họ có thể khác nhau tùy thuộc vào ý nghĩa của những khuyết điểm đó đối với họ. Chúng tôi phần nào lấy cảm hứng từ triết lý wabi-sabi của Nhật Bản, vốn tìm thấy vẻ đẹp và giá trị trong sự không hoàn hảo và sự biến đổi.
Trong thí nghiệm trực tuyến cuối cùng của chúng tôi, 1.203 người tiêu dùng đã tìm hiểu về những chiếc áo hoodie có sự khác biệt tinh tế về màu sắc và họa tiết. Khi những biến thể đó được mô tả là làm cho mỗi chiếc áo hoodie trở nên độc đáo, những người yêu thích các sản phẩm hoàn hảo đã có ít phản ứng tiêu cực hơn đối với chúng.
Một vết tích trên một vật dụng được sử dụng nhiều có thể được coi là một khuyết điểm, nhưng nó cũng có thể trở thành một phần lịch sử của vật đó. Và việc thay thế các sản phẩm chỉ vì những khiếm khuyết nhỏ có thể khiến người tiêu dùng lãng phí tiền bạc của họ.
Không điều nào trong số này có nghĩa là người tiêu dùng nên giữ lại mọi thứ mãi mãi. Cốc bị vỡ và quần áo, giày dép bị mòn. Đôi khi mọi người đơn giản là muốn một cái gì đó mới.
Nhưng hãy nghĩ lại chiếc túi đó. Những vết xước của nó có thể có nghĩa là nó không còn là chiếc túi hoàn hảo mà bạn đã mua ban đầu nữa. Hoặc chúng có thể có nghĩa là bạn đã mang nó hàng trăm lần đơn giản vì bạn thích nó.
Các tác giả không làm việc cho, tư vấn cho, sở hữu cổ phần trong hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hoặc tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bài viết này, đồng thời không tiết lộ bất kỳ mối liên hệ nào có liên quan ngoài học hàm học vị của họ.
có thể bạn cũng quan tâm
-

Hughesy, Karl và những người khác: Chuyện gì xảy ra khi người nổi tiếng bước chân vào chính trị?
Hughesy, Karl and co: what happens when celebrities turn political?
-

Gương mặt trong tranh vẽ có thể cho chúng ta biết điều gì về cách chúng ta cảm nhận cảm xúc
What faces in paintings can tell us about how we perceive emotion