Trong một nền văn hóa bị ám ảnh bởi việc giữ gìn tuổi trẻ, chúng ta phớt lờ rất nhiều lợi ích của quá trình lão hóa

In a culture obsessed with staying young, we ignore the many benefits of ageing

Trong một nền văn hóa bị ám ảnh bởi việc giữ gìn tuổi trẻ, chúng ta phớt lờ rất nhiều lợi ích của quá trình lão hóa
Olivia Maurice, Cognitive Neuroscientist, Western Sydney University; University of Sydney
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

Every morning, millions of people wake up hoping to look, think and feel younger than they did yesterday.

Mỗi buổi sáng, hàng triệu người thức dậy với hy vọng trông trẻ hơn, suy nghĩ minh mẫn hơn và cảm thấy trẻ trung hơn ngày hôm qua.

The anti–ageing industry is worth hundreds of billions of dollars, promising everything from “miracle” supplements to gene therapies. Few people embody this pursuit more visibly than entrepreneur Bryan Johnson, whose quest to slow ageing and achieve “immortality” has gained global fascination.

Ngành công nghiệp chống lão hóa trị giá hàng trăm tỷ đô la, hứa hẹn đủ mọi thứ từ các loại thực phẩm chức năng “thần kỳ” đến liệu pháp gen. Ít ai thể hiện nỗ lực theo đuổi này rõ ràng hơn doanh nhân Bryan Johnson, người có hành trình tìm kiếm cách làm chậm quá trình lão hóa và đạt được sự “bất tử” đã thu hút sự chú ý của toàn cầu.

Johnson has meticulously documented countless treatments in his biohacking regimen, including cosmetic enhancements, stem cell therapies, a total plasma replacement and, most recently, even cloning his own cells.

Johnson đã ghi chép lại một cách tỉ mỉ vô số phương pháp điều trị trong chế độ sinh học của mình, bao gồm các dịch vụ thẩm mỹ, liệu pháp tế bào gốc, thay thế toàn bộ huyết tương và gần đây nhất thậm chí là nhân bản tế bào của chính mình.

The message is clear: ageing is something to defeat.

Thông điệp rất rõ ràng: lão hóa là điều cần phải đánh bại.

But science tells a more complicated story.

Nhưng khoa học lại kể một câu chuyện phức tạp hơn thế.

While some aspects of functioning become less efficient with age, others remain remarkably resilient. Some even improve. Far from being a period of inevitable decline, research shows later life can bring a variety of unexpected strengths.

Trong khi một số khía cạnh của chức năng cơ thể trở nên kém hiệu quả hơn theo tuổi tác, thì những khía cạnh khác vẫn kiên cường một cách đáng kinh ngạc. Thậm chí có những mặt còn tốt hơn lên. Khác xa với việc là một giai đoạn suy giảm tất yếu, nghiên cứu cho thấy tuổi xế chiều có thể mang lại nhiều thế mạnh bất ngờ.

Ageing is not a linear process

Quá trình lão hóa không phải là một tiến trình tuyến tính

Much of what we hear about ageing focuses on what becomes harder.

Phần lớn những gì chúng ta nghe về sự lão hóa đều tập trung vào những điều trở nên khó khăn hơn.

Older adults often experience reductions in processing speed, working memory capacity, episodic memory retrieval and aspects of learning.

Người lớn tuổi thường trải qua sự suy giảm về tốc độ xử lý, dung lượng trí nhớ làm việc, khả năng truy xuất trí nhớ theo sự kiện và một số khía cạnh của việc học tập.

These changes are real and important, particularly when they affect everyday independence or signal neurodegenerative disease, such as dementia.

Những thay đổi này là có thật và quan trọng, đặc biệt khi chúng ảnh hưởng đến sự độc lập trong sinh hoạt hàng ngày hoặc báo hiệu bệnh thoái hóa thần kinh, chẳng hạn như chứng sa sút trí tuệ.

However, ageing research increasingly shows that cognitive ageing is not a one–size–fits–all. Different abilities change at different rates, while some remain stable or improve well into later life.

Tuy nhiên, nghiên cứu về lão hóa ngày càng cho thấy rằng sự lão hóa nhận thức không phải là một khuôn mẫu áp dụng cho tất cả mọi người. Các khả năng khác nhau thay đổi theo những tốc độ khác nhau, trong khi một số khả năng vẫn giữ nguyên hoặc cải thiện tốt cho đến những năm tháng cuối đời.

The emotional advantages of ageing

Những lợi ích cảm xúc của tuổi già

One of the clearest examples of beneficial change is the positivity effect. Research shows that older adults often pay more attention to, and remember, positive information compared to negative information.

Một trong những ví dụ rõ ràng nhất về sự thay đổi có lợi là hiệu ứng tích cực. Nghiên cứu cho thấy người lớn tuổi thường chú ý nhiều hơn và ghi nhớ thông tin tích cực so với thông tin tiêu cực.

This is not because they have poorer memory of negative events. Rather, this pattern of remembering seems to be linked to changes in motivation and priorities. As some psychologists suggest, older people become more focused on emotionally meaningful experiences because they perceive time as more limited.

Điều này không phải vì họ có trí nhớ kém hơn đối với các sự việc tiêu cực. Thay vào đó, mô hình ghi nhớ này dường như có liên quan đến những thay đổi về động lực và ưu tiên. Như một số nhà tâm lý học gợi ý, người lớn tuổi trở nên tập trung hơn vào các trải nghiệm có ý nghĩa về mặt cảm xúc bởi vì họ nhận thức thời gian trở nên hạn hẹp hơn.

This shift can have benefits.

Sự chuyển dịch này có thể mang lại những lợi ích.

Healthy older adults often report greater emotional stability, improved ability to self-regulate, stronger focus on meaningful relationships, and even increased life satisfaction.

Những người lớn tuổi có sức khỏe tốt thường báo cáo mức độ ổn định cảm xúc cao hơn, khả năng tự điều tiết tốt hơn, tập trung nhiều hơn vào các mối quan hệ có ý nghĩa và thậm chí là sự hài lòng với cuộc sống tăng lên.

In other words, ageing can bring a greater ability to prioritise what matters.

Nói cách khác, tuổi già có thể mang lại khả năng ưu tiên tốt hơn cho những gì thực sự quan trọng.

Experience creates cognitive strengths

Trải nghiệm tạo nên thế mạnh nhận thức

Although some aspects of cognition do decline with age, others remain stable. These aspects of cognition can become relative strengths as we accumulate knowledge, learn new strategies and gain experience over our lifetime.

Mặc dù một số khía cạnh của nhận thức thực sự suy giảm theo tuổi tác, nhưng những khía cạnh khác vẫn duy trì sự ổn định. Những khía cạnh này của nhận thức có thể trở thành thế mạnh tương đối khi chúng ta tích lũy kiến thức, học hỏi các chiến lược mới và thu nhận kinh nghiệm trong suốt cuộc đời.

Research shows ageing is associated with changes in emotional strategy use. This includes a greater ability to accept events and to take perspective, such as when dealing with something sad or stressful.

Nghiên cứu cho thấy quá trình lão hóa gắn liền với những thay đổi trong việc sử dụng chiến lược cảm xúc. Điều này bao gồm khả năng chấp nhận các sự kiện và có góc nhìn bao quát tốt hơn, chẳng hạn như khi đối phó với điều gì đó buồn bã hoặc căng thẳng.

Ageing is also associated with changes in metacognition – our ability to monitor, evaluate and regulate our own thinking.

Lão hóa cũng gắn liền với những thay đổi trong siêu nhận thức – khả năng giám sát, đánh giá và điều tiết tư duy của chính chúng ta.

Decades of experience can help people improve awareness of their strengths and limitations on certain tasks. As a result, we get more efficient at selecting the right strategy, compensating for what we find challenging, and adapting our approach when circumstances change.

Hàng thập kỷ kinh nghiệm có thể giúp mọi người nâng cao nhận thức về điểm mạnh và hạn chế của bản thân trong các nhiệm vụ nhất định. Nhờ đó, chúng ta trở nên hiệu quả hơn trong việc lựa chọn chiến lược phù hợp, bù đắp cho những gì chúng ta thấy là thử thách, và điều chỉnh cách tiếp cận khi hoàn cảnh thay đổi.

In everyday life, this ability to “know how we think” may be just as important as speed or accuracy on a test measured in a lab. A younger brain may be faster, but an older brain can be wiser.

Trong cuộc sống hàng ngày, khả năng “biết cách chúng ta tư duy” này có thể quan trọng không kém tốc độ hoặc độ chính xác trong một bài kiểm tra được đo lường tại phòng thí nghiệm. Bộ não trẻ hơn có thể nhanh nhạy hơn, nhưng bộ não lớn tuổi hơn có thể khôn ngoan hơn.

Ageing and self–regulation

Quá trình lão hóa và khả năng tự điều chỉnh

Another often overlooked aspect of ageing is the potential for improvements in how we self-regulate.

Một khía cạnh khác thường bị bỏ qua của quá trình lão hóa là tiềm năng cải thiện trong cách chúng ta tự điều chỉnh.

Healthy older people show relative strengths in managing emotions, socially and emotionally meaningful decision–making and adaptive goal prioritisation.

Những người cao tuổi khỏe mạnh cho thấy những thế mạnh tương đối trong việc quản lý cảm xúc, đưa ra quyết định có ý nghĩa về mặt xã hội và cảm xúc, cũng như ưu tiên hóa mục tiêu thích ứng.

This means that as we age, goals start to change. Rather than having expansive, future-oriented goals, older people optimise available resources to prioritise wellbeing, independence and core relationships.

Điều này có nghĩa là khi chúng ta già đi, các mục tiêu bắt đầu thay đổi. Thay vì có các mục tiêu rộng mở, hướng về tương lai, người lớn tuổi tối ưu hóa các nguồn lực có sẵn để ưu tiên cho sự An sinh, sự độc lập và các mối quan hệ cốt lõi.

My own doctoral research examined whether lifelong experiences, such as multilingualism, contribute to these adaptive changes. Across adulthood, multilingual experience was not associated with a universal advantage.

Nghiên cứu bậc tiến sĩ của chính tôi đã khảo sát xem liệu các trải nghiệm suốt đời, chẳng hạn như việc sử dụng nhiều ngôn ngữ, có đóng góp vào những thay đổi mang tính thích ứng này hay không. Xuyên suốt tuổi trưởng thành, trải nghiệm đa ngôn ngữ không gắn liền với một lợi thế toàn diện nào cả.

However, the findings suggested more specific patterns. We found that multilingual experience had certain benefits for working memory, executive function and self-regulating behaviour and emotions, particularly later in life.

Tuy nhiên, các phát hiện cho thấy những mô hình cụ thể hơn. Chúng tôi thấy rằng trải nghiệm đa ngôn ngữ mang lại những lợi ích nhất định cho trí nhớ làm việc, chức năng điều hành và hành vi cũng như cảm xúc tự điều chỉnh, đặc biệt là ở giai đoạn sau của cuộc đời.

Rethinking ‘successful ageing’

Xem xét lại khái niệm “lão hóa thành công”

There’s a growing view in research of ageing as a process of selective adaptation. The idea is that some of our cognitive abilities decline while others are maintained or even get stronger.

Trong nghiên cứu về sự lão hóa, ngày càng có nhiều quan điểm nhìn nhận đây là một quá trình thích ứng có chọn lọc. Quan niệm này cho rằng một số năng lực nhận thức của chúng ta suy giảm trong khi những năng lực khác được duy trì hoặc thậm chí trở nên mạnh mẽ hơn.

The goal of healthy ageing should not be to restore youth.

Mục tiêu của quá trình lão hóa khỏe mạnh không phải là phục hồi tuổi thanh xuân.

The longevity movement often frames ageing as a biological enemy – something to slow or reverse. But a more realistic goal is supporting “healthspan”: maintaining physical health, independence, cognition and quality of life through later adulthood.

Phong trào kéo dài tuổi thọ thường đóng khung sự lão hóa như một kẻ thù sinh học – một thứ cần phải làm chậm lại hoặc đảo ngược. Nhưng một mục tiêu thực tế hơn là hỗ trợ “thời gian sống khỏe mạnh” (healthspan): duy trì sức khỏe thể chất, sự độc lập, nhận thức và chất lượng cuộc sống cho đến giai đoạn sau của tuổi trưởng thành.

There are evidence–based approaches to support healthy ageing, and they won’t surprise you:

Có những phương pháp dựa trên bằng chứng khoa học nhằm hỗ trợ quá trình lão hóa khỏe mạnh, và chúng sẽ không làm bạn ngạc nhiên:

regular physical activity

hoạt động thể chất thường xuyên

lifelong learning, such as languages or new skills

học tập suốt đời, chẳng hạn như học ngoại ngữ hoặc các kỹ năng mới

social connection

kết nối xã hội

good sleep

ngủ ngon

healthy diet

chế độ ăn uống lành mạnh

cardiovascular health

sức khỏe tim mạch

managing sensory health such as hearing and vision.

quản lý sức khỏe các giác quan như thính giác và thị giác.

These strategies don’t stop ageing, but they help people age better.

Những chiến lược này không ngăn chặn quá trình lão hóa, nhưng chúng giúp con người lão hóa tốt hơn.

Ageing certainly changes the brain. But many of the qualities we value most – perspective, emotional stability, resilience and wisdom – often emerge precisely because we’ve lived for more years.

Sự lão hóa chắc chắn làm thay đổi bộ não. Nhưng nhiều phẩm chất mà chúng ta trân trọng nhất – góc nhìn cuộc sống, sự ổn định cảm xúc, khả năng phục hồi và sự khôn ngoan – thường xuất hiện chính xác là nhờ chúng ta đã sống qua nhiều năm tháng hơn.

The question isn’t how we can live longer. What we really should be asking is: how do we age well?

Câu hỏi đặt ra không phải là làm thế nào để chúng ta sống lâu hơn. Điều chúng ta thực sự nên tự hỏi là: làm thế nào để chúng ta lão hóa một cách tốt đẹp?

Olivia Maurice does not work for, consult, own shares in or receive funding from any company or organisation that would benefit from this article, and has disclosed no relevant affiliations beyond their academic appointment.

Olivia Maurice không làm việc cho, tư vấn cho, sở hữu cổ phần trong hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hay tổ chức nào có thể được hưởng lợi từ bài viết này, đồng thời không tiết lộ bất kỳ mối liên hệ nào có liên quan ngoài học hàm học vị của mình.