‘Tranh biện với tôi đi!’ không hiệu quả. Dưới đây là những cách tốt hơn để bất đồng – và có lẽ là thay đổi suy nghĩ
‘Debate me!’ doesn’t work. Here are better ways to disagree – and maybe change minds

Hãy dành thời gian lên mạng xã hội và bạn sẽ thấy những cuộc tranh luận với các tiêu đề như “Tôi đập tan quan điểm về vắc-xin của một bà mẹ cuồng MAGA” hay “Triết gia bảo thủ hạ gục nữ sinh theo chủ nghĩa nữ quyền”. Những video phổ biến này tập trung vào các câu hỏi hóc búa dễ cắt ghép, những câu châm biếm sắc sảo và màn cãi vã được biên tập lại để gây sốt mạng.
Những “cuộc tranh luận” này sẽ trở nên xa lạ đối với các Lập quốc gia, những người từng tôn vinh tranh luận như một công cụ chính của quá trình thảo luận lập pháp. Ngay cả những màn tranh luận nảy lửa của Abraham Lincoln và Stephen Douglas, với “các cuộc đại tranh luận” về chế độ nô lệ năm 1858 thu hút hàng ngàn khán giả, cũng trở nên ôn hòa so với những màn đối chọi đầy cay độc ngày nay. Mặc dù Lincoln và Douglas từng lăng mạ lẫn nhau, chiều lòng đám đông và có vài bước nhảy vọt về logic, họ vẫn có thể giao tiếp một cách tôn trọng.
Khi đó cũng như bây giờ, người Mỹ bị chia rẽ sâu sắc. Nhưng những cuộc chiến ngôn từ ngày nay dường như được thiết kế để khoét sâu thêm sự phân cực chứ không phải để thay đổi suy nghĩ.
Tranh luận đã không còn hoạt động hiệu quả với tư cách là một công cụ để cung cấp thông tin, khám phá ý tưởng và thuyết phục khán giả. Đã đến lúc phải tìm ra một con đường khác.
Đó là một kết luận khó khăn đối với tôi. Với tư cách là một giáo sư truyền thông, tôi tin rằng việc trình bày một lập luận, lắng nghe phản hồi một cách thấu đáo và đáp lại bằng một lời phản biện là một bài rèn luyện tư duy phản biện và diễn thuyết trước công chúng tuyệt vời. Tuy nhiên, khi tôi giao bài tập theo cấu trúc Lincoln-Douglas đã được rút ngắn, nhiều sinh viên lại hỏi khi nào họ mới được tranh luận “thực sự” – ý họ là những màn đấu khẩu tàn nhẫn trên mạng.
Nghiên cứu cho thấy sự thuyết phục vẫn có thể đạt được bằng những cách khác. Nhưng quá trình này đòi hỏi sự thấu hiểu, đặt mình vào vị trí của người khác và sự hợp tác. Con người phải chọn giao tiếp, chứ không phải cạnh tranh.
Us vs. them
Chúng ta và họ
Làm thế nào mà ngay cả các cuộc tranh luận tổng thống lại trở nên hiếu chiến đến mức, tràn ngập những lời lăng mạ cá nhân đến độ người điều phối phải tắt micro để ngăn chặn tình trạng ngắt lời liên tục?
Nhà khoa học chính trị Lilliana Mason cho biết một nhân tố chính là việc đảng phái chính trị đã trở thành trung tâm trong bản sắc cá nhân của người Mỹ. Cuốn sách năm 2018 của bà, “Thỏa thuận bất thành” (Uncivil Agreement) , lập luận rằng sau Phong trào Dân quyền, các đảng phái chính trị bắt đầu ít gắn kết hơn với các chính sách cụ thể và gắn kết nhiều hơn với các bản sắc xã hội, chẳng hạn như chủng tộc, tầng lớp, tôn giáo và xu hướng tính dục.
Khi các đảng phái trở nên kém đa dạng hơn, cả về mặt nhân khẩu học lẫn tư tưởng, sự liên kết chính trị đã trở thành một siêu bản sắc giống như chiếc ô, kết hợp các khía cạnh khác nhau của bản sắc cá nhân lại với nhau và tạo ra hai phe lớn: bảo thủ và tự do. Theo một cách nào đó, hai đảng tạo ra hai nền văn hóa khác nhau, mặc dù không có nhóm nào là một khối đồng nhất. Có những điểm khác biệt bề nổi, chẳng hạn như nơi người theo trường phái tự do và bảo thủ có xu hướng sinh sống, và những điểm sâu sắc hơn về giá trị và niềm tin. Cuối cùng, siêu bản sắc tạo ra cảm giác rằng “phía bên kia” là một mối đe dọa.
Những bản sắc này đóng góp vào ý thức về bản thân của một người và đồng thời định hình cách họ nhìn nhận những người khác. Càng liên kết nhiều với các bản sắc thành phần của một đảng ph, con người càng trở nên mang tính phe phái hơn, và ảnh hưởng của siêu bản sắc càng mạnh mẽ hơn.
Khi sự liên kết chính trị gắn liền với nhận thức về bản thân, nó sẽ liên kết với các giá trị sâu sắc nhất của một người: ý thức về đúng và sai. Đó là lý do tại sao các cuộc trò chuyện về các vấn đề gây tranh cãi thường xuyên khơi dậy thái độ phòng thủ. Lắng nghe những ý tưởng mâu thuẫn mang lại cảm giác như bạn đang bị tấn công, cứ như thể bạn cần phải bảo vệ chính mình và cộng đồng của mình hoặc mất mặt.
Want to talk ?
Bạn muốn nói chuyện chứ?
Với sự căng thẳng dâng cao thế này, việc tránh nói về chính trị trong các cuộc trò chuyện là điều rất dễ hiểu – nhưng thường khó tránh khỏi. Và việc né tránh các chủ đề hóc búa có thể gây hại nhiều không kém việc đối mặt với chúng, vì những cuộc trò chuyện sâu sắc rất quan trọng đối với sự bền vững trong các mối quan hệ của chúng ta.
Vì vậy, có thể làm gì để lay chuyển ai đó về các vấn đề gây tranh cãi? Một phương pháp thành công có các nghiên cứu hậu thuẫn được gọi là tiếp vận động sâu (deep canvassing) . Kỹ thuật này ban đầu được xây dựng cho những người đi gõ cửa vận động cho các sáng kiến trưng cầu dân ý nhưng có thể được áp dụng cho các loại cuộc trò chuyện căng thẳng khác.
Đầu tiên, hãy quyết định những chủ đề nào bạn thực sự có thể giữ được sự lịch sự. Nếu một chủ đề nào đó mang tính cá nhân đến mức bất kỳ quan điểm trái ngược nào cũng khiến bạn dựng lên những bức tường phòng thủ bên trong, thì đó có lẽ không phải là chủ đề thích hợp để xây dựng cầu nối.
Tiếp theo, hãy lịch sự mời người kia tham gia vào một cuộc trò chuyện, tạo mối quan hệ thân tình mà không đẩy họ vào thế khó xử. Đại loại như: “Tôi thấy bài đăng của bạn trên Facebook về vấn đề nhập cư và tôi muốn nói chuyện với bạn về điều đó. Bạn có sẵn sàng không?” hoặc “Tôi tò mò không biết tại sao bạn lại nghĩ theo cách đó. Bạn có muốn trò chuyện về nó không?” Giọng điệu nên thân thiện và thoải mái.
Nếu họ đồng ý, hãy đánh giá xem họ đang đứng ở đâu về chủ đề này. Những người đi vận động bắt đầu bằng cách hỏi một người trên thang điểm từ 1 đến 10 xem họ đứng ở đâu về một vấn đề và tại sao. Điều này cho phép người đó bày tỏ rõ quan điểm của mình và cho họ thời gian để xử lý cảm xúc cũng như lý do tại sao họ cảm thấy như vậy.
Thường thì những tuyên bố và ý kiến ban đầu mà họ chia sẻ sẽ là những quan điểm kích động mà họ từng nghe ở đâu đó, bao gồm các luận điểm của chính trị gia và các câu nói ngắn gọn trên truyền thông. Sẽ rất dễ cóa cảm giác muốn bắt đầu đưa ra phản biện hoặc ngắt lời họ.
Don’t.
Đừng làm thế. Hãy giữ cởi mở và để họ nói. Hãy nhớ rằng, những vấn đề này có thể chạm đến ý thức về bản thân của họ và có thể dễ dàng châm ngòi cho thái độ phòng thủ, vì vậy việc nói rằng “À, thực ra thì…” có thể dập tắt cuộc trò chuyện.
Sharing stories
Chia sẻ những câu chuyện
Khi cuộc trò chuyện trở nên sâu sắc hơn, mục tiêu là vượt qua các luận điểm để chuyển sang kể chuyện. Nhà báo Mónica Guzmán, trong cuốn sách năm 2022 “Tôi chưa bao giờ nghĩ theo cách đó” (I Never Thought of It That Way) , gợi ý những câu hỏi như: “Điều gì đã định hình quan điểm của bạn về vấn đề này?”, “Bạn có biết ai đó mà…” hoặc “Bạn đã có những trải nghiệm gì khiến bạn suy nghĩ theo cách này?”
Hãy lắng nghe các điểm kết nối, chẳng hạn như các giá trị, cảm xúc và trải nghiệm chung. Trong một cuộc trò chuyện về quyền bầu cử, sự công bằng có thể là một giá trị chung, bất kể bạn đứng ở đâu đối với một chính sách cụ thể nào đó. Nói về kiểm soát súng đạn? Sự an toàn có thể là một điểm khởi đầu. Những người đi vận động sẽ liên kết giá trị cơ bản đó với một câu chuyện hoặc trải nghiệm của chính họ nhằm cho thấy mặt bên kia của vấn đề.
Ví dụ:
“
“Tôi hiểu ý bạn khi muốn mọi người đều phải có căn cước để đi bầu cử. Tôi thấy chúng ta đồng tình với việc muốn các cuộc bầu cử phải công bằng. Tuy nhiên, tôi nhớ khi Thẻ căn cước thực (REAL ID) ra mắt, tôi phải đến một quận để xin bản sao giấy đăng ký kết hôn đầu tiên của mình, đến một quận khác để xin bản sao quyết định ly hôn, rồi lại phải tìm giấy đăng ký kết hôn mới cùng tất cả các tài liệu được yêu cầu khác. Nếu tôi không thể xin nghỉ làm, hoặc nếu tôi không có phương tiện đi lại đáng tin cậy, có lẽ tôi đã bỏ cuộc rồi.”
Việc trao đổi những câu chuyện có thể vượt qua các bức tường phòng thủ và cởi mở con người đón nhận cuộc trò chuyện, khiến chúng ta cởi mở hơn và tò mò hơn về nhau – một khoảnh khắc của sự nhân văn hóa.
“
“Tôi lo lắng rằng đề xuất này có thể khiến mọi người khó có được tiếng nói của riêng mình, và điều đó có vẻ không công bằng đối với tôi. Tôi rất tò mò, bạn có nghĩ rằng có thể có một cách tốt hơn để ngăn chặn gian lận và đảm bảo quá trình này dễ tiếp cận không?”
Bạn có nhận thấy sự thiếu vắng các nguồn tài liệu và số liệu thống kê không? Việc không tập trung vào dữ liệu có thể khiến một người tranh luận theo kiểu truyền thống phát điên. Nhưng lập trường chính trị của một người thực ra có thể thay đổi cách họ giải thích dữ liệu thô, một quá trình gọi là tính toán có động lực (motivated numeracy) . Các số liệu thống kê mâu thuẫn với một niềm tin vững chắc thường bị gạt bỏ là “tin giả”.
Cuộc trò chuyện thường kết thúc bằng việc người đi vận động hỏi người kia xem đánh giá của họ về vấn đề đó có dịch chuyển chút nào không. Nếu Lincoln và Douglas mất tới 21 giờ để thảo luận về các vấn đề của họ, thì việc cho rằng một cuộc trò chuyện ngắn có thể tạo ra sự khác biệt lớn là điều phi thực tế. Nhưng những trải nghiệm văn minh với một người có quan điểm khác biệt có thể đọng lại trong tâm trí người đó lâu dài sau khi cuộc trò chuyện kết thúc.
Tôi nghĩ rằng tranh luận, với tính chất chấm điểm mang tính cạnh tranh, không còn phục vụ chúng ta nữa, nhưng các kỹ thuật rút ra từ việc tiếp vận động sâu có thể xây dựng những nhịp cầu. Có lẽ với sự kiên nhẫn và luyện tập, những cuộc trò chuyện như thế này có thể xây dựng sự đồng cảm, thúc đẩy sự thỏa hiệp và bắt đầu tháo gỡ những bức tường đang chia rẽ chúng ta.
Lisa Pavia-Higel
Lisa Pavia-Higel là một tình nguyện viên điều phối viên được đào tạo của tổ chức Braver Angels, mặc dù hiện tại cô không hoạt động tích cực trong tổ chức này. Mùa thu năm ngoái, cô đã giúp đồng điều phối một sự kiện Bữa tối của Nhân dân với tư cách là tình nguyện viên. Cô cũng từng trải qua một buổi đào tạo về tiếp vận động sâu từ PROMO, một tổ chức LGBTQIA có trụ sở tại St. Louis, và thỉnh thoảng cống hiến thời gian cho tổ chức này.
có thể bạn cũng quan tâm
-

Mối quan hệ giữa giáo dục đại học và hôn nhân? Khá phức tạp – và phụ thuộc vào độ tuổi
Higher ed’s relationship with marriage? It’s complicated – and depends on age
-

Nghiên cứu cho thấy người giàu có xu hướng ích kỷ hơn – nhưng tại sao lại như vậy?
Research suggests rich people tend to be more selfish – but why is that?