Nghiên cứu cho thấy người giàu có xu hướng ích kỷ hơn – nhưng tại sao lại như vậy?

Research suggests rich people tend to be more selfish – but why is that?

Nghiên cứu cho thấy người giàu có xu hướng ích kỷ hơn – nhưng tại sao lại như vậy?
Steve Taylor, Senior Lecturer in Psychology, Leeds Beckett University
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

From Disney’s Scrooge McDuck and Cruella de Vil to DC Comics’ Lex Luthor to and Mr Burns in the Simpsons, there are plenty of examples of wealthy people using their money and power in evil ways. But is there any truth to the stereotype that rich people are mean?

Từ Scrooge McDuck và Cruella de Vil của Disney đến Lex Luthor của DC Comics và Mr Burns trong phim The Simpsons, có rất nhiều ví dụ về những người giàu có sử dụng tiền bạc và quyền lực của họ theo những cách tàn ác. Nhưng liệu có sự thật nào đằng sau định kiến rằng người giàu thường keo kiệt và ích kỷ không?

There are many rich people who act benevolently, including philanthropists who give a lot of their money away. However, research in psychology has found a clear link between wealth and unethical behaviour, including an increased tendency to cheat and steal.

Có rất nhiều người giàu hành động một cách hào phóng, bao gồm cả những nhà từ thiện quyên góp rất nhiều tiền của họ. Tuy nhiên, các nghiên cứu trong lĩnh vực tâm lý học đã tìm thấy mối liên hệ rõ ràng giữa sự giàu có và hành vi phi đạo đức, bao gồm xu hướng gian lận và trộm cắp cao hơn.

One study found that wealthy upper class people were more likely to have a selfish focus on their interests. Conversely, another study found that people from lower social classes were more likely to feel compassion for other people’s suffering.

Một nghiên cứu phát hiện ra rằng những người thuộc tầng lớp thượng lưu giàu có có nhiều khả năng tập trung một cách ích kỷ vào lợi ích của riêng họ. Ngược lại, một nghiên cứu khác cho thấy những người có hoàn cảnh xã hội thấp hơn lại dễ có lòng trắc ẩn đối với nỗi đau khổ của người khác hơn.

Researchers have also established that drivers of expensive cars are less likely to behave altruistically than other drivers. They are less likely to slow down to let pedestrians cross or to let other drivers join the road.

Các nhà nghiên cứu cũng xác định được rằng những người lái xe ô tô đắt tiền ít có khả năng cư xử vị tha hơn so với những tài xế khác. Họ ít có khả năng giảm tốc độ để nhường đường cho người đi bộ hoặc nhường đường cho các phương tiện khác nhập làn.

They are also more likely to drive aggressively and disobey traffic rules. One study found that the likelihood of the drivers slowing down to let pedestrians cross the road decreased by 3% for every US$1,000 (£738.50) that their car was worth.

Họ cũng có xu hướng lái xe hung hăng hơn và phớt lờ các quy tắc giao thông. Một nghiên cứu phát hiện ra rằng cứ mỗi 1.000 đô la Mỹ (738,50 bảng Anh) giá trị chiếc xe của họ tăng lên, xác suất tài xế giảm tốc độ để nhường đường cho người đi bộ lại giảm đi 3%.

But it’s not just that these people are bad drivers. A study by Finnish psychologists found that owners of luxury cars had a higher prevalence of negative personality traits such as being disagreeable, stubborn and lacking in empathy.

Nhưng vấn đề không chỉ nằm ở việc họ là những tài xế tồi. Một nghiên cứu của các nhà tâm lý học Phần Lan cho thấy chủ sở hữu xe hơi hạng sang có tỷ lệ cao hơn về các đặc điểm tính cách tiêu cực như khó gần, bướng bỉnh và thiếu sự đồng cảm.

In simple terms, it seems that rich people are less likely to be altruistic.

Nói một cách đơn giản, dường như những người giàu ít có khả năng sống vị tha hơn.

What could explain this link? Perhaps wealth turns people bad, isolating them from others and making them more selfish. Or is it that people who are already ruthless and selfish are more likely to become extremely wealthy?

Điều gì có thể giải thích cho mối liên hệ này? Có lẽ sự giàu có biến con người trở nên xấu xa, cô lập họ khỏi những người khác và khiến họ trở nên ích kỷ hơn. Hay là những người vốn dĩ đã nhẫn tâm và ích kỷ lại có nhiều khả năng trở nên cực kỳ giàu có hơn?

One way of clarifying this is to think in terms of what psychologists refer as dark triad personalities. These are people who have combined traits of psychopathy, narcissism and machiavellianism (acting immorally to get power) . These traits – which all involve selfishness and low empathy – almost always overlap and can be difficult to distinguish from one another. They exist on a continuum in the population as a whole.

Một cách để làm rõ điều này là suy nghĩ dưới góc độ mà các nhà tâm lý học gọi là bộ ba nhân cách đen tối (dark triad) . Đây là những người mang các đặc điểm kết hợp của chứng rối loạn nhân cách thái nhân cảm (psychopathy) , chủ nghĩa ái kỷ (narcissism) và chủ nghĩa Machiavelli (hành động vô đạo đức để giành quyền lực) . Những đặc điểm này – đều bao gồm sự ích kỷ và mức độ đồng cảm thấp – hầu như luôn chồng chéo lên nhau và rất khó để phân biệt rạch ròi. Chúng tồn tại trên một quang phổ trong toàn bộ dân số nói chung.

Research shows that dark triad personalities tend to possess higher levels of status and wealth. A study following participants for 15 years found that people with dark triad traits gravitated towards the top of the organisational hierarchy and were wealthier.

Nghiên cứu cho thấy những người có nhân cách thuộc bộ ba đen tối thường có xu hướng sở hữu mức độ địa vị và sự giàu có cao hơn. Một nghiên cứu theo dõi những người tham gia trong 15 năm cho thấy những người có các đặc điểm của bộ ba đen tối có xu hướng vươn lên đỉnh của hệ thống phân cấp tổ chức và giàu có hơn.

Figure
Research suggests financially successful people are more likely to have dark traits. CebotariN/Shutterstock
Nghiên cứu cho thấy những người thành công về mặt tài chính có nhiều khả năng sở hữu các đặc điểm đen tối hơn. CebotariN/Shutterstock

In line with those findings, according to some estimates, the base rate for clinical levels of psychopathy is three times higher among corporate boards than in the overall population. Research also indicates that young people with dark triad traits are more highly represented on business courses at university or college.

Phù hợp với những phát hiện đó, theo một số ước tính, tỷ lệ cơ bản của chứng thái nhân cảm ở mức độ lâm sàng cao gấp ba lần ở các hội đồng quản trị doanh nghiệp so với tổng dân số. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng những người trẻ tuổi có các đặc điểm của bộ ba đen tối tập trung nhiều hơn trong các khóa học kinh doanh tại các trường đại học hoặc cao đẳng.

Why do mean people seek wealth?

Tại sao những kẻ ích kỷ lại tìm kiếm sự giàu có?

In my view, the correlation between wealth and nastiness is quite easy to explain. In my book The Fall, I suggest that some people experience a state of intense psychological separation. Their psychological boundaries are so strong that they feel disconnected from other people and the world, which can come with a lack of empathy or emotional connection.

Theo quan điểm của tôi, mối tương quan giữa sự giàu có và tính ác ý khá dễ giải thích. Trong cuốn sách The Fall của mình, tôi cho rằng một số người trải qua trạng thái ly khai tâm lý mãnh liệt. Ranh giới tâm lý của họ mạnh mẽ đến mức họ cảm thấy bị ngắt kết nối với những người khác và thế giới xung quanh, điều này có thể đi kèm với việc thiếu sự đồng cảm hoặc kết nối cảm xúc.

One effect of this state of disconnection is a sense of psychological lack. People feel incomplete, as if something is missing. In turn, this generates an impulse to accumulate wealth, status and power, as a way of compensating.

Một hệ quả của trạng thái ngắt kết nối này là cảm giác thiếu thốn về mặt tâm lý. Mọi người cảm thấy không trọn vẹn, như thể có điều gì đó đang thiếu mất. Ngược lại, điều này tạo ra thôi thúc tích lũy sự giàu có, địa vị và quyền lực như một cách để bù đắp.

On the flip side, people who feel a sense of connection others and to the world don’t feel a sense of incompleteness and so don’t tend to have a strong desire for power or wealth.

Ngược lại, những người cảm thấy có sự kết nối với người khác và thế giới thì không có cảm giác thiếu hụt, do đó họ không có mong muốn mạnh mẽ về quyền lực hay sự giàu có.

At the same time, a lack of empathy can make it easier to attain success. It means you can be ruthless in your pursuit of wealth and status, manipulating and exploiting others. If other people suffer as the result of your actions – and lose their livelihood or reputation – it doesn’t concern you as much. Without empathy, you can’t sense the suffering you cause.

Đồng thời, việc thiếu sự đồng cảm có thể giúp việc đạt được thành công trở nên dễ dàng hơn. Nó có nghĩa là bạn có thể tàn nhẫn trong việc theo đuổi sự giàu có và địa vị, thao túng và khai thác người khác. Nếu người khác phải chịu đau khổ vì hành động của bạn – và mất đi sinh kế hoặc danh tiếng của họ – điều đó sẽ không làm bạn bận tâm nhiều. Không có sự đồng cảm, bạn không thể cảm nhận được nỗi đau mà mình gây ra.

So psychological disconnection has two disastrous effects: it generates a strong desire for wealth and status, together with the ruthlessness that makes wealth and success easily attainable.

Vì vậy, sự ngắt kết nối tâm lý gây ra hai hậu quả thảm khốc: nó tạo ra mong muốn mạnh mẽ về sự giàu có và địa vị, đi kèm với sự tàn nhẫn giúp việc đạt được sự giàu có và thành công trở nên dễ dàng hơn.

Wealth and wellbeing

Sự giàu có và hạnh phúc

Of course, I’m not claiming that all wealthy people are mean. Some people become wealthy by accident, or because they have brilliant ideas, or even because they want to use their wealth to benefit others. But given the factors described above, it is not surprising that there is a high incidence of meanness among the wealthy.

Tất nhiên, tôi không khẳng định rằng tất cả những người giàu có đều xấu tính. Một số người trở nên giàu có một cách tình cờ, hoặc vì họ có những ý tưởng thiên tài, hoặc thậm chí vì họ muốn sử dụng sự giàu có của mình để làm lợi cho người khác. Nhưng xét đến các yếu tố được mô tả ở trên, không có gì ngạc nhiên khi tỷ lệ keo kiệt, ích kỷ lại cao ở những người giàu.

The studies cited above imply that the link seems to be proportional, in that the more wealthy a person is, the more likely they are to possess dark triad traits. And we know that most dark traits, such as psychopathy are linked to similar or lower levels of happiness to others. An exception is a certain type of narcissism, called grandiose narcissism, which is linked to higher happiness.

Các nghiên cứu được dẫn chứng ở trên ngụ ý rằng mối liên hệ này dường như có tỷ lệ thuận, nghĩa là một người càng giàu có thì họ càng có nhiều khả năng sở hữu các đặc điểm của bộ ba đen tối. Và chúng ta biết rằng hầu hết các đặc điểm đen tối, chẳng hạn như chứng thái nhân cảm, đều gắn liền với mức độ hạnh phúc tương đương hoặc thấp hơn so với những người khác. Ngoại lệ là một loại chủ nghĩa ái kỷ nhất định, gọi là chủ nghĩa ái kỷ hào nhoáng (grandiose narcissism) , gắn liền với mức độ hạnh phúc cao hơn.

A great deal of research in psychology has shown only a weak correlation between wealth and wellbeing. A 2010 study by Nobel laureate Daniel Kahneman and Angus Deaton found that happiness increased in line with income up to around US$75,000 (£54,9612) a year (equivalent to US$110,000 in 2025) . However, this is where the correlation ended. According to the study, after US$110,000 a year, it doesn’t matter how rich you become; it won’t make you any happier.

Rất nhiều nghiên cứu trong tâm lý học chỉ ra mối tương quan yếu giữa sự giàu có và hạnh phúc. Một nghiên cứu năm 2010 của người đoạt giải Nobel Daniel Kahneman và Angus Deaton cho thấy hạnh phúc tăng lên tương ứng với thu nhập cho đến khoảng 75.000 đô la Mỹ (£54.9612) một năm (tương đương với 110.000 đô la Mỹ vào năm 2025) . Tuy nhiên, đây là điểm mà mối tương quan chấm dứt. Theo nghiên cứu, sau mức 110.000 đô la Mỹ một năm, việc bạn trở nên giàu có đến mức nào không còn quan trọng nữa; nó sẽ không làm bạn hạnh phúc hơn chút nào.

Newer research, however, has found slightly different results. A recent study by Kahneman and colleagues indicated that happiness continues to increase with income for a proportion of rich people – but not for an unhappy minority. A 2022 study also found that the threshold at which happiness plateaus depends on the country – in societies with greater inequality, there was a higher threshold.

Tuy nhiên, các nghiên cứu mới hơn đã tìm ra kết quả hơi khác một chút. Một nghiên cứu gần đây của Kahneman và các đồng nghiệp chỉ ra rằng hạnh phúc tiếp tục tăng theo thu nhập đối với một bộ phận người giàu – nhưng không áp dụng cho một bộ phận thiểu số không hạnh phúc. Một nghiên cứu năm 2022 cũng phát hiện ra rằng ngưỡng mà tại đó mức độ hạnh phúc chững lại phụ thuộc vào quốc gia – ở những xã hội có bất bình đẳng lớn hơn, ngưỡng này sẽ cao hơn.

What’s more, another study by Kahneman and other colleagues found that, for people who were preoccupied with striving for financial success, life satisfaction actually decreased as income increased.

Hơn nữa, một nghiên cứu khác của Kahneman và các đồng nghiệp cho thấy đối với những người quá bận tâm vào việc phấn đấu để đạt được thành công tài chính, sự hài lòng trong cuộc sống thực sự lại giảm đi khi thu nhập tăng lên.

Overall though, evidence suggests that wealthy people are unlikely to attain the contentment they seek through money alone. Their wealth and status don’t take away their sense of incompleteness.

Dù vậy, nhìn chung, bằng chứng cho thấy những người giàu có khó có thể đạt được sự mãn nguyện mà họ tìm kiếm chỉ thông qua tiền bạc. Sự giàu có và địa vị của họ không thể xóa bỏ cảm giác thiếu vắng và không trọn vẹn bên trong họ.

This might be another reason why extremely rich people tend to act unethically – as their sense of disconnection grows stronger. In contrast, research shows a strong link between altruism and wellbeing. So perhaps that is where we should focus our attention– not on becoming rich, but becoming kind.

Đây có thể là một lý do khác khiến những người cực kỳ giàu có có xu hướng hành xử thiếu đạo đức – khi cảm giác ngắt kết nối của họ ngày càng trở nên mạnh mẽ hơn. Ngược lại, nghiên cứu cho thấy mối liên hệ mạnh mẽ giữa lòng vị tha và hạnh phúc. Vì vậy, có lẽ đó mới là nơi chúng ta nên tập trung sự chú ý – không phải vào việc làm giàu, mà là vào việc sống tử tế.

Steve Taylor does not work for, consult, own shares in or receive funding from any company or organisation that would benefit from this article, and has disclosed no relevant affiliations beyond their academic appointment.

Steve Taylor không làm việc cho, không tư vấn, không sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hay tổ chức nào có thể được hưởng lợi từ bài viết này, đồng thời không tiết lộ bất kỳ mối liên hệ quan trọng nào ngoài học hàm học vị của mình.