Tiền kỹ thuật số có thể chấm dứt hệ thống ngân hàng như chúng ta từng biết không? Tương lai của tiền tệ

Could digital currencies end banking as we know it? The future of money

Tiền kỹ thuật số có thể chấm dứt hệ thống ngân hàng như chúng ta từng biết không? Tương lai của tiền tệ
Rafik Omar, Lecturer in Finance, Cardiff Metropolitan University Vinden Wylde, Lecturer in Computer Sciences at Gulf College, Oman, and PhD Candidate in Big Data, AI and Visualisation, Cardiff Metropolitan University
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

Throughout history, control over money has been one of the most powerful levers of state authority. Rulers have long understood that whoever issues and manages the currency also commands the economy and, by extension, society itself.

Xuyên suốt lịch sử, quyền kiểm soát tiền tệ luôn là một trong những đòn bẩy quyền lực mạnh mẽ nhất của nhà nước. Các nhà cầm quyền từ lâu đã hiểu rằng bất cứ ai phát hành và quản lý tiền tệ cũng sẽ nắm giữ nền kinh tế và, mở rộng ra là chính xã hội đó.

In Tudor England, Henry VIII’s “Great Debasement” between 1542 and 1551 reduced the silver content of coins from more than 90% to barely one–third, while leaving the king’s portrait shining on the surface, of course. The policy financed wars and courtly extravagance, but also fuelled inflation and public distrust in coinage.

Tại nước Anh thời nhà Tudor, chính sách “Đợt giảm giá trị vĩ đại” của Henry VIII từ năm 1542 đến 1551 đã làm giảm hàm lượng bạc trong tiền xu từ hơn 90% xuống chưa đầy một phần ba, trong khi dung mạo của nhà vua tất nhiên vẫn được giữ nguyên rạng ngời trên bề mặt. Chính sách này đã tài trợ cho các cuộc chiến tranh và sự xa hoa của hoàng gia, nhưng đồng thời cũng châm ngòi cho lạm phát và sự bất mãn của công chúng đối với tiền tệ.

Centuries earlier, Roman emperors had resorted to similar tricks with the denarius, steadily reducing its silver content until by the 3rd century AD, it contained little more than trace amounts, undermining its credibility and contributing to economic instability.

Nhiều thế kỷ trước đó, các hoàng đế La Mã cũng từng dùng đến những thủ thuật tương tự với đồng denarius, liên tục giảm hàm lượng bạc cho đến thế kỷ thứ 3 sau Công nguyên, nó chỉ còn lại một lượng không đáng kể, làm xói mòn uy tín của đồng tiền và góp phần gây ra bất ổn kinh tế.

Outside Europe, the same pattern held. In 11th-century China, the Song dynasty pioneered paper money, extending state control over taxation and trade. This was a groundbreaking innovation, but later dynasties such as the Ming over–issued notes, sparking inflation and loss of trust in the currency.

Ngoài châu Âu, mô hình này vẫn diễn ra tương tự. Vào thế kỷ 11 ở Trung Quốc, nhà Tống đã tiên phong phát hành tiền giấy, mở rộng quyền kiểm soát của nhà nước đối với thuế khóa và thương mại. Đây là một bước đột phá mang tính cách mạng, nhưng các triều đại sau đó như nhà Minh đã lạm phát hành tiền giấy, châm ngòi cho lạm phát và làm mất lòng tin vào đồng tiền.

Such episodes underline a timeless truth: money is never neutral. It has always been an instrument of governance – whether to project authority, consolidate control or disguise fiscal weakness. The establishment of central banks, from the Bank of England in 1694 to the US Federal Reserve in 1913, formalised that authority.

Những sự kiện như vậy nhấn mạnh một chân lý vượt thời gian: tiền tệ không bao giờ trung lập. Nó luôn là công cụ quản trị – cho dù là để thể hiện uy quyền, củng cố quyền kiểm soát hay che đậy sự yếu kém tài chính. Sự ra đời của các ngân hàng trung ương, từ Ngân hàng Trung ương Anh năm 1694 đến Cục Dự trữ Liên bang Mỹ năm 1913, đã chính thức hóa quyền lực đó.

The Insights section is committed to high–quality longform journalism. Our editors work with academics from many different backgrounds who are tackling a wide range of societal and scientific challenges.

Chuyên mục Góc nhìn (Insights) cam kết mang đến các bài báo dài kỳ chất lượng cao. Các biên tập viên của chúng tôi làm việc với các học giả từ nhiều hoàn cảnh khác nhau, những người đang giải quyết một loạt các thách thức về xã hội và khoa học.

Today, the same story is entering a new digital chapter. As Axel van Trotsenburg, senior managing director of the World Bank, wrote in 2024: “Embracing digitalisation is no longer a choice. It’s a necessity.” By this he meant not simply switching to online banking, but making the currencies we use, and the mechanisms for regulating it, entirely digital.

Ngày nay, câu chuyện tương tự đang bước sang một chương kỹ thuật số mới. Như Axel van Trotsenburg, giám đốc điều hành cấp cao của Ngân hàng Thế giới, đã viết vào năm 2024: “Việc ôm lấy quá trình số hóa không còn là một sự lựa chọn. Đó là một nhu cầu thiết yếu.” Ý của ông không chỉ đơn thuần là chuyển sang ngân hàng trực tuyến, mà là làm cho các loại tiền tệ chúng ta sử dụng, và các cơ chế quản lý chúng, trở nên hoàn toàn kỹ thuật số.

Just as rulers once clipped coins or over–printed notes, governments are now testing how far digital money can extend their reach – both within and beyond national boundaries. Of course, different governments and political systems have very different ideas about how the money of the future should be designed.

Giống như các nhà cầm quyền từng cắt xén tiền xu hay in tiền quá mức, các chính phủ giờ đây đang thử nghiệm xem tiền kỹ thuật số có thể mở rộng tầm với của họ đến mức nào – cả trong và ngoài biên giới quốc gia. Tất nhiên, các chính phủ và hệ thống chính trị khác nhau có những quan điểm rất khác nhau về việc tiền của tương lai nên được thiết kế như thế nào.

In March 2024, then–former President Trump, back on the hustings trail, declared: “As your president, I will never allow the creation of a central bank digital currency.” It was a campaign moment, but also a salvo in a much larger battle – not just over the future of money, but who controls it.

Vào tháng 3 năm 2024, cựu Tổng thống Trump khi đó, khi quay trở lại đường đua tranh cử, đã tuyên bố: “Với tư cách là tổng thống của các bạn, tôi sẽ không bao giờ cho phép tạo ra tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương.” Đó là một khoảnh khắc tranh cử, nhưng cũng là một phát súng mở màn cho một cuộc chiến lớn hơn nhiều – không chỉ về tương lai của tiền tệ, mà là về việc ai sẽ kiểm soát nó.

In the US, the issuance of currency – whether in the form of physical cash or digital bank deposits and electronic payments – has traditionally been monopolised by the Federal Reserve (more commonly known as “the Fed”) , a technocratic institution designed to operate independently from the elected government and houses. But Trump’s hostility toward the Fed is well–documented, and noisy.

Tại Mỹ, việc phát hành tiền tệ – dù dưới hình thức tiền mặt vật lý hay tiền gửi ngân hàng kỹ thuật số và thanh toán điện tử – theo truyền thống đều do Cục Dự trữ Liên bang (thường được gọi là “Fed”) độc quyền nắm giữ, đây là một tổ chức kỹ trị được thiết kế để hoạt động độc lập với chính phủ và quốc hội được bầu chọn. Nhưng sự thù địch của Trump đối với Fed là điều ai cũng thấy rõ và thường xuyên được lớn tiếng nhắc đến.

During his second term, Trump has publicly berated the Fed’s chair, Jerome Powell, calling him “a stubborn MORON” over his interest rate policies, and even floating the idea of replacing him. Trump’s discomfort with the Fed’s autonomy echoes earlier populist movements such as President Andrew Jackson’s 1830s crusade against the Second Bank of the United States, when federal financial elites were portrayed as obstacles to democratic control of money.

Trong nhiệm kỳ thứ hai của mình, Trump đã công khai quở trách Chủ tịch Fed Jerome Powell, gọi ông là “một kẻ ĐẦN ĐỘN cứng đầu” vì các chính sách lãi suất của ông, thậm chí còn đưa ra ý tưởng thay thế ông. Sự khó chịu của Trump đối với quyền tự chủ của Fed gợi nhắc đến các phong trào dân túy trước đây như chiến dịch thập niên 1830 của Tổng thống Andrew Jackson chống lại Ngân hàng thứ hai của Hoa Kỳ, khi giới tinh hoa tài chính liên bang bị khắc họa là những trở ngại cản trở quyền kiểm soát dân chủ đối với tiền tệ.

In March 2025, when Trump issued an executive order establishing a Strategic Bitcoin Reserve, he signalled the opening of a new front in this institutional battle. By incorporating bitcoin into an official US reserve, the world’s largest economy is, for the first time, sanctioning its use as part of state financial infrastructure.

Vào tháng 3 năm 2025, khi Trump ban hành lệnh hành pháp thành lập Dự trữ Bitcoin Chiến lược, ông đã ra hiệu mở ra một mặt trận mới trong cuộc chiến thể chế này. Bằng cách đưa bitcoin vào quỹ dự trữ chính thức của Mỹ, nền kinh tế lớn nhất thế giới lần đầu tiên chính thức công nhận việc sử dụng nó như một phần của cơ sở hạ tầng tài chính nhà nước.

For a leader like Trump, who has consistently sought to break, bypass or dominate independent institutions – from the judiciary to intelligence agencies – the idea of replacing the Fed’s influence with a state-aligned crypto ecosystem may represent the ultimate act of executive assertion.

Đối với một nhà lãnh đạo như Trump, người luôn tìm cách phá vỡ, phớt lờ hoặc thống trị các thể chế độc lập – từ bộ máy tư pháp đến các cơ quan tình báo – ý tưởng thay thế ảnh hưởng của Fed bằng một hệ sinh thái tiền mã hóa liên kết với nhà nước có thể đại diện cho hành động khẳng định quyền lực tối cao của cơ quan hành pháp.

Such a step reframes bitcoin as more than an investment fad or criminal fallback; it is being drawn into the formal monetary system – in the US, at least.

Một bước đi như vậy định hình lại bitcoin không chỉ là một mốt đầu tư nhất thời hay giải pháp dự phòng cho tội phạm; nó đang được kéo vào hệ thống tiền tệ chính thống – ít nhất là ở Mỹ.

America’s crypto future?

Tương lai tiền mã hóa của nước Mỹ?

Bitcoin is, by a distance, the world’s most valuable cryptocurrency (at the time of writing, one coin is worth just shy of US$120,000) having established a record high in August 2025. Like gold, its value is ensured in part by its finite supply, and its security by the blockchain technology that makes it unhackable.

Bitcoin cho đến nay là đồng tiền mã hóa có giá trị nhất thế giới (tại thời điểm viết bài, một đồng coin có giá trị suýt soát 120.000 USD) sau khi thiết lập mức cao kỷ lục vào tháng 8 năm 2025. Giống như vàng, giá trị của nó được đảm bảo một phần bởi nguồn cung hữu hạn, và tính bảo mật của nó được đảm bảo bởi công nghệ chuỗi khối (blockchain) khiến nó không thể bị hack.

For most who buy bitcoins, its key value is not as a currency but a speculative investment product – a kind of “digital gold” or high–risk stock that investors buy hoping for big returns. Many people have indeed made millions from their purchases.

Đối với hầu hết những người mua bitcoin, giá trị cốt lõi của nó không phải là một loại tiền tệ mà là một sản phẩm đầu tư mang tính đầu cơ – một dạng “vàng kỹ thuật số” hoặc cổ phiếu rủi ro cao mà các nhà đầu tư mua với hy vọng thu lời lớn. Quả thực, nhiều người đã kiếm được hàng triệu đô la từ các khoản đầu tư của họ.

But now, thanks in particular to Trump’s aggressively pro-crypto, anti–central bank approach, bitcoin’s potential role as part of a new form of state–controlled digital currency is in the spotlight like never before.

Nhưng giờ đây, đặc biệt nhờ cách tiếp cận ủng hộ tiền mã hóa và chống ngân hàng trung ương một cách quyết liệt của Trump, vai trò tiềm năng của bitcoin như một phần của hình thức tiền kỹ thuật số do nhà nước kiểm soát mới đang thu hút sự chú ý hơn bao giờ hết.

Trump’s framing of bitcoin as “freedom money” reflects its traditional sales pitch as being censorship-resistant, unreviewable, and free from state control. At the same time, his blurring of public authority and private financial interest, when it comes to cryptocurrencies, has raised some serious ethical and governance concerns.

Việc Trump định hình bitcoin là “tiền tự do” phản ánh cách quảng bá truyền thống của nó là chống kiểm duyệt, không thể xem xét lại và tự do khỏi sự kiểm soát của nhà nước. Đồng thời, việc ông làm mờ ranh giới giữa quyền lực công và lợi ích tài chính cá nhân khi nhắc đến tiền mã hóa đã dấy lên một số lo ngại nghiêm trọng về đạo đức và quản trị.

But the crucial innovation here is that Trump is not proposing a truly libertarian system. It is a hybrid model: one where the issuance of money may become privatised while control of the US’s financial reserve strategy – and associated political and economic narratives – remains firmly in state hands.

Nhưng điểm đổi mới quan trọng ở đây là Trump không đề xuất một hệ thống hoàn toàn theo chủ nghĩa tự do cá nhân (libertarian) . Đó là một mô hình lai tạo: nơi việc phát hành tiền có thể được tư nhân hóa trong khi quyền kiểm soát chiến lược dự trữ tài chính của Mỹ – và các tường thuật chính trị, kinh tế đi kèm – vẫn nằm chắc trong tay nhà nước.

This raises provocative questions about the future of the Federal Reserve. Could it be sidelined not through legal abolition, but by the growing relevance of parallel monetary systems blessed by the executive? The possibility is no longer far–fetched.

Điều này đặt ra những câu hỏi đầy khiêu khích về tương lai của Cục Dự trữ Liên bang. Liệu nó có thể bị gạt sang một bên không phải thông qua việc bãi bỏ bằng luật pháp, mà bởi sự gia tăng tầm quan trọng của các hệ thống tiền tệ song song được cơ quan hành pháp ban phước? Khả năng đó không còn là điều viển vông nữa.

According to a 2023 paper published by the Bank for International Settlements, a powerful if little–known organisation that coordinates central bank policy globally: “The decentralisation of monetary functions across public and private actors introduces a new era of contestable monetary sovereignty.”

Theo một bài báo năm 2023 do Ngân hàng Thanh toán Quốc tế công bố – một tổ chức đầy quyền lực nhưng ít được biết đến chuyên điều phối chính sách ngân hàng trung ương toàn cầu: “Việc phi tập trung hóa các chức năng tiền tệ giữa các tác nhân công và tư nhân mở ra một kỷ nguyên mới của chủ quyền tiền tệ mang tính cạnh tranh.”

In plain English, this means money is no longer the sole domain of states. Tech firms, decentralised communities and even AI-powered platforms are now building alternative value systems that challenge the monopoly of national currencies.

Nói theo ngôn ngữ thông thường, điều này có nghĩa là tiền không còn là lãnh địa độc quyền của các quốc gia. Các công ty công nghệ, các cộng đồng phi tập trung và thậm chí các nền tảng chạy bằng AI giờ đây đang xây dựng các hệ thống giá trị thay thế thách thức thế độc quyền của các đồng tiền quốc gia.

Calls to diminish the role of central banks in shaping macroeconomic outcomes are closely tied to the rise of what the University of Cambridge’s Bennett School of Public Policy calls “crypto populism” – a movement that shifts legitimacy away from unelected technocrats towards “the people”, whether they are retail investors, cryptocurrency miners or politically aligned firms.

Những lời kêu gọi giảm thiểu vai trò của các ngân hàng trung ương trong việc định hình các kết quả kinh tế vĩ mô có mối liên hệ chặt chẽ với sự trỗi dậy của cái mà Trường Chính sách Công Bennett thuộc Đại học Cambridge gọi là “chủ nghĩa dân túy tiền mã hóa” – một phong trào dịch chuyển tính chính danh khỏi các nhà kỹ trị không qua bầu cử sang “nhân dân”, dù họ là nhà đầu tư nhỏ lẻ, thợ đào tiền mã hóa hay các công ty có liên kết chính trị.

Supporters of this agenda argue that central banks have too much unchecked power, from manipulating interest rates to bailing out financial elites, while ordinary savers bear the costs through inflation or higher borrowing charges.

Những người ủng hộ chương trình nghị sự này lập luận rằng các ngân hàng trung ương nắm giữ quá nhiều quyền lực không bị kiểm soát, từ việc thao túng lãi suất đến việc giải cứu giới tinh hoa tài chính, trong khi những người tiết kiệm bình thường phải gánh chịu chi phí thông qua lạm phát hoặc chi phí vay cao hơn.

In the US, Trump and his advisers have become the most visible proponents, tying bitcoin and also so–called “stablecoins” (cryptocurrencies designed to maintain a stable value by being pegged to an external asset) to a broader populist narrative about wresting control from elites.

Tại Mỹ, Trump và các cố vấn của ông đã trở thành những người đề xướng nổi bật nhất, gắn bitcoin và cả cái gọi là “stablecoin” (tiền mã hóa được thiết kế để duy trì giá trị ổn định bằng cách neo vào một tài sản bên ngoài) vào một câu chuyện dân túy rộng lớn hơn về việc giành lại quyền kiểm soát từ tay giới tinh hoa.

The emergence of this dual monetary system is causing deep unease in traditional financial institutions. Even the economist-activist Yanis Varoufakis – a long–time critic of central banks – has warned of the dangers of Trump’s approach, suggesting that US private stablecoin legislation could deliberately weaken the Fed’s grip on money, while “depriving it of the means to clean up the inevitable mess” that will follow.

Sự xuất hiện của hệ thống tiền tệ kép này đang gây ra sự bất an sâu sắc trong các tổ chức tài chính truyền thống. Ngay cả nhà kinh tế kiêm nhà hoạt động Yanis Varoufakis – một người lâu năm chỉ trích các ngân hàng trung ương – cũng đã cảnh báo về những nguy hiểm từ cách tiếp cận của Trump, cho rằng luật về stablecoin tư nhân của Mỹ có thể cố ý làm suy yếu quyền kiểm soát tiền tệ của Fed, đồng thời “tước đi phương tiện để giải quyết mớ hỗn độn tất yếu” sẽ theo sau đó.

Weaponisation of the dollar

Vũ khí hóa đồng đô la

Some rival US nations also feel deep unease about its approach to money – in part because of what analysts call the “weaponisation of the dollar”. This describes how US financial dominance, via Swift and correspondent banking systems, has long enabled sanctions that effectively exclude targeted governments, companies or individuals from global finance.

Một số quốc gia đối thủ của Mỹ cũng cảm thấy bất an sâu sắc về cách tiếp cận của nước này đối với tiền tệ – một phần vì điều mà các nhà phân tích gọi là “vũ khí hóa đồng đô la”. Điều này mô tả cách sự thống trị tài chính của Mỹ, thông qua hệ thống ngân hàng đại lý và SWIFT, từ lâu đã cho phép áp dụng các lệnh trừng phạt nhằm loại bỏ hiệu quả các chính phủ, công ty hoặc cá nhân nằm trong tầm ngắm khỏi hệ thống tài chính toàn cầu.

These tools have been used extensively against Iran, Russia, Venezuela and others – triggering efforts by countries including China, Russia and even some EU states to build alternative payment systems and digital currencies, aimed at reducing dependency on the dollar. As the Atlantic put it in 2023, the US appeared to be “pushing away allies and adversaries alike by turning its currency into a geopolitical bludgeon”.

Các công cụ này đã được sử dụng rộng rãi chống lại Iran, Russia, Venezuela và những nước khác – châm ngòi cho các nỗ lực của các quốc gia bao gồm Trung Quốc, Nga và thậm chí một số quốc gia thuộc Liên minh Châu Âu nhằm xây dựng các hệ thống thanh toán thay thế và tiền kỹ thuật số, nhằm giảm sự phụ thuộc vào đồng đô la. Như tờ The Atlantic đã nhận định vào năm 2023, Mỹ dường như đang “đẩy lùi cả đồng minh lẫn đối thủ bằng cách biến đồng tiền của mình thành một thứ vũ khí địa chính trị”.

Spurred on by these concerns and an increasing desire to delink from the dollar as the world’s anchor currency, many countries are now moving towards creating their own central bank digital currencies (CBDCs) – government–issued digital currencies backed and regulated by state institutions.

Được thúc đẩy bởi những lo ngại này và mong muốn ngày càng tăng nhằm tách rời khỏi đồng đô la với tư cách là đồng tiền neo giữ của thế giới, nhiều quốc gia hiện đang tiến tới việc tạo ra tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC) của riêng họ – các loại tiền kỹ thuật số do chính phủ phát hành được hậu thuẫn và quản lý bởi các thể chế nhà nước.

While fully live CBDCs are already in use in countries ranging from the Bahamas and Jamaica to Nigeria, many more are in active pilot phases – including China’s digital yuan (e-CNY) . Having been trialled in multiple cities since 2019, the e-CNY now has millions of domestic users and, by mid-2024, had processed nearly US$1 trillion in retail transactions.

Trong khi các CBDC hoạt động đầy đủ đã được sử dụng ở các quốc gia từ Bahamas và Jamaica cho đến Nigeria, thì nhiều quốc gia khác đang trong giai đoạn thử nghiệm tích cực – bao gồm đồng nhân dân tệ kỹ thuật số của Trung Quốc (e-CNY) . Đã được thử nghiệm ở nhiều thành phố kể từ năm 2019, đồng e-CNY hiện có hàng triệu người dùng trong nước và tính đến giữa năm 2024, đã xử lý gần 1 nghìn tỷ USD các giao dịch bán lẻ.

A key part of Beijing’s ambition is to use the digital yuan as a strategic hedge against dollar–based clearance systems, positioning it as part of a wider plan to reduce China’s reliance on the US dollar in international trade. Likewise, the European Central Bank has framed its digital euro – which entered its preparation phase in October 2023 – as essential to future European monetary sovereignty, stating that it would reduce reliance on non-European (often US–controlled) digital payment providers such as Visa, Mastercard and PayPal.

Một phần cốt lõi trong tham vọng của Bắc Kinh là sử dụng đồng nhân dân tệ kỹ thuật số làm biện pháp phòng ngừa chiến lược chống lại hệ thống thanh toán dựa trên đồng đô la, định vị nó như một phần của kế hoạch rộng lớn hơn nhằm giảm sự phụ thuộc của Trung Quốc vào đồng đô la Mỹ trong thương mại quốc tế. Tương tự như vậy, Ngân hàng Trung ương Châu Âu đã định hình đồng euro kỹ thuật số của mình – bước vào giai đoạn chuẩn bị vào tháng 10 năm 2023 – là yếu tố thiết yếu cho chủ quyền tiền tệ châu Âu trong tương lai, tuyên bố rằng nó sẽ làm giảm sự phụ thuộc vào các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán kỹ thuật số ngoài châu Âu (thường do Mỹ kiểm soát) như Visa, Mastercard và PayPal.

In this way, CBDCs are becoming a new front in global competition over who sets the rules of money, trade and financial sovereignty in the digital age. As governments rush to build and test these systems, technologists, civil libertarians and financial institutions are clashing over how best to do this – and whether the world should embrace or fear the rise of central bank digital currencies.

Theo cách này, các CBDC đang trở thành một mặt trận mới trong cuộc cạnh tranh toàn cầu về việc ai đặt ra các quy tắc về tiền tệ, thương mại và chủ quyền tài chính trong kỷ nguyên số. Khi các chính phủ đổ xô xây dựng và thử nghiệm các hệ thống này, các nhà công nghệ, những người theo chủ nghĩa tự do dân sự và các tổ chức tài chính đang xung đột về cách tốt nhất để làm điều này – và liệu thế giới nên đón nhận hay sợ hãi sự trỗi dậy của tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương.

Trojan horses for surveillance?

Con ngựa thành Troia cho việc giám sát?

The experience of using a CBDC will be much like today’s mobile banking apps: you’ll receive your salary directly into a digital wallet, make instant payments in shops or online, and transfer money to friends in seconds. The key difference is all of that money will be a direct claim on the central bank, guaranteed by the state, rather than a private bank.

Trải nghiệm sử dụng CBDC sẽ rất giống với các ứng dụng ngân hàng di động ngày nay: bạn sẽ nhận được tiền lương trực tiếp vào ví kỹ thuật số, thực hiện thanh toán tức thì tại các cửa hàng hoặc trực tuyến, và chuyển tiền cho bạn bè chỉ trong vài giây. Điểm khác biệt chính là tất cả số tiền đó sẽ là một yêu cầu bồi đền trực tiếp đối với ngân hàng trung ương, được nhà nước đảm bảo, thay vì một ngân hàng tư nhân.

In many countries, CBDCs are being pitched as more efficient tools for economic inclusion and societal benefit. A 2023 Bank of England consultation paper emphasised that its proposal for a digital pound would be “privacy–respecting by design” and “non-programmable by the state”. It would not replace cash but sit alongside it, the BoE suggested, with each citizen allowed to hold up to a capped limit digital pounds (suggested at £10,000-£20,000) to avoid destabilising commercial bank deposits.

Ở nhiều quốc gia, CBDC đang được quảng bá là công cụ hiệu quả hơn cho hội nhập kinh tế và phúc lợi xã hội. Một tài liệu tham vấn năm 2023 của Ngân hàng Trung ương Anh nhấn mạnh rằng đề xuất về đồng bảng Anh kỹ thuật số của họ sẽ “tôn trọng quyền riêng tư theo thiết kế” và “không thể bị nhà nước lập trình”. Nó sẽ không thay thế tiền mặt mà song hành cùng tiền mặt, Ngân hàng Trung ương Anh gợi ý, với việc mỗi công dân được phép nắm giữ tối đa một giới hạn bảng Anh kỹ thuật số (được đề xuất ở mức 10.000- 20.000 bảng Anh) để tránh làm mất ổn định tiền gửi của các ngân hàng thương mại.

However, some critics see CBDCs as Trojan horses for surveillance. In 2019, a report by the professional services network PWC suggested that CBDCs, if unchecked, could entrench executive power by removing intermediary financial institutions and enabling programmable, direct government control over citizen transactions. According to the report, this could mean stimulus payments that expire if not spent within 30 days, or taxes deducted at the moment of transaction. In other words, CBDCs could be tools of efficiency – but also of unprecedented oversight.

Tuy nhiên, một số nhà phê bình coi CBDC là những con ngựa thành Troia phục vụ cho việc giám sát. Vào năm 2019, một báo cáo của mạng lưới dịch vụ chuyên nghiệp PWC gợi ý rằng các CBDC, nếu không bị kiểm soát, có thể củng cố quyền lực hành pháp bằng cách loại bỏ các tổ chức tài chính trung gian và cho phép chính phủ kiểm soát trực tiếp, có thể lập trình đối với các giao dịch của công dân. Theo báo cáo, điều này có thể có nghĩa là các khoản thanh toán kích thích sẽ hết hạn nếu không được chi tiêu trong vòng 30 ngày, hoặc thuế được khấu trừ ngay tại thời điểm giao dịch. Nói cách khác, CBDC có thể là công cụ của sự hiệu quả – nhưng cũng là của sự giám sát chưa từng có.

A 2024 CFA Institute paper warned that digital currencies could allow governments to trace, tax or block payments in real time – tools that authoritarian regimes might embrace. The Bank for International Settlements (BIS) has called the advent of this “programmable money” inevitable.

Một bài báo năm 2024 của Viện CFA cảnh báo rằng tiền kỹ thuật số có thể cho phép các chính phủ theo dõi, đánh thuế hoặc chặn các khoản thanh toán theo thời gian thực – những công cụ mà các chế độ độc tài có thể hoan nghênh. Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS) đã gọi sự xuất hiện của “tiền lập trình” này là điều tất yếu.

Imagine, for example, a parent transferring 20 digital pounds to their child’s CBDC wallet, but with a rule that this money can only be spent on food, not video games. When the child uses it at a supermarket, their payment is programmed so that the retailer’s suppliers and the tax authority are paid instantly (£15 to the shop, £3 to wholesalers, £2 straight to the tax office) with no extra steps. In theory, at least, everyone is happy: the parent sees the child spent the money responsibly, the suppliers are paid immediately, and the retailer’s tax bill is settled automatically.

Hãy tưởng tượng, ví dụ, một phụ huynh chuyển 20 bảng Anh kỹ thuật số vào ví CBDC của con mình, nhưng kèm theo quy tắc rằng số tiền này chỉ có thể được dùng để mua thực phẩm, chứ không phải trò chơi điện tử. Khi đứa trẻ sử dụng nó tại một siêu thị, khoản thanh toán của chúng được lập trình sao cho các nhà cung cấp của nhà bán lẻ và cơ quan thuế được thanh toán ngay lập tức (15 bảng cho cửa hàng, 3 bảng cho nhà bán buôn, 2 bảng chuyển thẳng đến cơ quan thuế) mà không cần thêm bước trung gian nào. Ít nhất về mặt lý thuyết, mọi người đều vui vẻ: phụ huynh thấy con tiêu tiền có trách nhiệm, nhà cung cấp được trả tiền ngay lập tức, và hóa đơn thuế của nhà bán lẻ được giải quyết tự động.

In technical terms, programmable payments such as this are straightforward for CBDCs. But such a system raises big questions about privacy and personal freedom. Some critics fear that programmable CBDCs might be used to restrict spending on disapproved categories such as alcohol and fuel, create expiry dates for unemployment benefits, or enforce climate targets through money flow limits. The BIS has warned that CBDCs should be “designed with safeguards” to preserve user privacy, financial inclusion and interoperability across borders.

Về mặt kỹ thuật, các khoản thanh toán có thể lập trình như thế này khá đơn giản đối với CBDC. Nhưng một hệ thống như vậy lại đặt ra những câu hỏi lớn về quyền riêng tư và tự do cá nhân. Một số nhà phê bình lo ngại rằng CBDC có thể lập trình có thể bị lợi dụng để hạn chế chi tiêu cho các danh mục không được chấp thuận như rượu và nhiên liệu, tạo ra ngày hết hạn cho trợ cấp thất nghiệp, hoặc thực thi các mục tiêu khí hậu thông qua các giới hạn dòng tiền. BIS đã cảnh báo rằng các CBDC nên được “thiết kế với các biện pháp bảo vệ” để duy trì quyền riêng tư của người dùng, sự hòa nhập tài chính và tính tương thích trên các biên giới.

Even well-intentioned digital systems can create tools of surveillance. CBDC architecture choices, such as default privacy settings, tiered access or transaction expiry can all shape the extent of executive control embedded in the system. If designed without democratic oversight, these infrastructures risk institutional capture.

Ngay cả các hệ thống kỹ thuật số có thiện chí cũng có thể tạo ra các công cụ giám sát. Các lựa chọn kiến trúc CBDC, chẳng hạn như cài đặt quyền riêng tư mặc định, quyền truy cập theo tầng hoặc thời hạn giao dịch đều có thể định hình mức độ kiểm soát của cơ quan hành pháp được tích hợp trong hệ thống. Nếu được thiết kế mà không có sự giám sát dân chủ, các cơ sở hạ tầng này có nguy cơ bị thâu tóm bởi các thể chế.

Some CBDC pilots – including China’s e-CNY, the Sand Dollar and the eNaira – have been criticised for omitting clear privacy guarantees, with their respective central banks deferring decisions on privacy protections to future legislation. According to Norbert Michel, director of the Cato Institute’s Center for Monetary and Financial Alternatives and one of the most prominent US voices warning about the risks of CBDCs:

Một số dự án thử nghiệm CBDC – bao gồm đồng e-CNY của Trung Quốc, Sand Dollar và eNaira – đã bị chỉ trích vì bỏ qua các đảm bảo rõ ràng về quyền riêng tư, khi các ngân hàng trung ương tương ứng của họ hoãn các quyết định về bảo vệ quyền riêng tư sang luật pháp trong tương lai. Theo Norbert Michel, giám đốc Trung tâm Thay thế Tiền tệ và Tài chính thuộc Viện Cato và là một trong những tiếng nói nổi bật nhất tại Mỹ cảnh báo về rủi ro của CBDC:

A fully implemented CBDC gives the government complete control over the money going into, and coming out of, every person’s account. It’s not difficult to see that this level of government control is incompatible with both economic and political freedom.
Một CBDC được triển khai đầy đủ sẽ trao cho chính phủ quyền kiểm soát hoàn toàn đối với số tiền đi vào và đi ra khỏi tài khoản của mọi người. Không khó để nhận thấy rằng mức độ kiểm soát này của chính phủ là không tương thích với cả tự do kinh tế lẫn tự do chính trị.

Fears of mission creep

Nỗi sợ về việc lấn sân chức năng

The concerns being raised about central bank digital currencies extend beyond personal payment controls. A recent analysis by Rand Corporation highlighted how law enforcement capabilities could dramatically increase with the introduction of CBDCs. While this could strengthen efforts to stop money laundering and the financing of terrorism, it also raises fears of “mission creep”, whereby the same tools could be used to police ordinary citizens’ spending or political activities.

Những lo ngại được đặt ra về tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương vượt ra ngoài việc kiểm soát thanh toán cá nhân. Một phân tích gần đây của Tập đoàn Rand nhấn mạnh cách năng lực thực thi pháp luật có thể tăng lên đáng kể với việc giới thiệu CBDC. Mặc dù điều này có thể củng cố các nỗ lực ngăn chặn rửa tiền và tài trợ khủng bố, nó cũng dấy lên nỗi sợ về “lấn sân chức năng” (mission creep) , theo đó các công cụ tương tự có thể được sử dụng để kiểm soát chi tiêu hoặc các hoạt động chính trị của những người dân bình thường.

Concerns about mission creep – the idea that a system introduced for limited goals (efficiency, anti–money laundering) gradually expands into broader tools of control – extend into other areas of digital authoritarianism. The Bennett School has cautioned that without legal and political safeguards, CBDCs risk empowering state surveillance and undermining democratic oversight, especially in an interconnected global system.

Những lo ngại về việc lấn sân chức năng – ý tưởng cho rằng một hệ thống được giới thiệu cho các mục tiêu hạn chế (hiệu quả, chống rửa tiền) dần dần mở rộng thành các công cụ kiểm soát rộng lớn hơn – cũng lan sang các lĩnh vực khác của chủ nghĩa độc tài kỹ thuật số. Trường Bennett đã cảnh báo rằng nếu không có các biện pháp bảo vệ pháp lý và chính trị, các CBDC có nguy cơ trao quyền cho sự giám sát của nhà nước và làm suy yếu sự giám sát dân chủ, đặc biệt là trong một hệ thống toàn cầu có tính liên kết cao.

It is not anti–technology or overly conspiratorial to ask hard questions about the design, governance and safeguards built into our future money. The legitimacy of CBDCs will hinge on public trust, and that trust must be earned. As has been highlighted by the OECD, democratic values like privacy, civic trust and rights protection must all be integral to CBDC design.

Việc đặt ra những câu hỏi hóc búa về thiết kế, quản trị và các biện pháp bảo vệ được tích hợp trong đồng tiền tương lai của chúng ta không phải là hành vi chống công nghệ hay mang nặng thuyết âm mưu. Tính chính danh của CBDC sẽ phụ thuộc vào lòng tin của công chúng, và lòng tin đó phải giành được bằng thực tế. Như OECD đã nhấn mạnh, các giá trị dân chủ như quyền riêng tư, lòng tin công dân và bảo vệ quyền lợi đều phải là một phần không thể thiếu trong thiết kế CBDC.

The future of money

Tương lai của tiền tệ

Predictably, the public view of what we want our money to look like in future is mixed. The tensions we see between centralised CBDCs and decentralised alternatives reflect fundamentally different philosophies.

Dễ hiểu khi quan điểm của công chúng về hình dáng mong muốn của đồng tiền trong tương lai là rất hỗn hợp. Những căng thẳng mà chúng ta thấy giữa CBDC tập trung và các giải pháp thay thế phi tập trung phản ánh những triết lý hoàn toàn khác biệt.

In the US, populist rhetoric has found a strong base among cryptocurrency investors and libertarian movements. At the same time, surveys in Europe suggest many people remain sceptical of replacing a central bank’s authority, associating it with stability and trustworthiness.

Tại Mỹ, luận điệu dân túy đã tìm được một cơ sở vững chắc trong số các nhà đầu tư tiền mã hóa và các phong trào tự do cá nhân. Đồng thời, các cuộc khảo sát ở châu Âu cho thấy nhiều người vẫn hoài nghi về việc thay thế thẩm quyền của ngân hàng trung ương, liên kết nó với sự ổn định và đáng tin cậy.

For the US Federal Reserve, the debate over bitcoin, decentralised finance (“DeFi”) and stablecoins goes to the heart of American financial power. Behind closed doors, some US officials worry that both the unchecked use of stablecoins and a widespread adoption of foreign CBDCs like China’s e‑CNY will erode the dollar’s central role and weaken the US’s monetary policy apparatus.

Đối với Cục Dự trữ Liên bang Mỹ, cuộc tranh luận về bitcoin, tài chính phi tập trung (“DeFi”) và stablecoin chạm đến cốt lõi quyền lực tài chính của Mỹ. Đằng sau những cánh cửa đóng kín, một số quan chức Mỹ lo ngại rằng cả việc sử dụng stablecoin không kiểm soát lẫn việc áp dụng rộng rãi các CBDC nước ngoài như e-CNY của Trung Quốc sẽ làm xói mòn vai trò trung tâm của đồng đô la và làm suy yếu bộ máy chính sách tiền tệ của Mỹ.

In this context, Trump’s push to elevate crypto into a US Strategic Bitcoin Reserve carries serious implications. While US officials generally avoid direct comment on partisan moves, their policy documents make the stakes clear: if crypto expands outside regulatory boundaries, this could undermine financial stability and weaken the very tools – from monetary policy to sanctions – that sustain the dollar’s global dominance.

Trong bối cảnh này, nỗ lực của Trump nhằm nâng tầm tiền mã hóa thành Dự trữ Bitcoin Chiến lược của Mỹ mang lại những hàm ý nghiêm trọng. Mặc dù các quan chức Mỹ thường tránh bình luận trực tiếp về các động thái mang tính đảng phái, các tài liệu chính sách của họ làm rõ các vấn đề cốt lõi: nếu tiền mã hóa mở rộng ra ngoài các ranh giới quy định, điều này có thể làm suy yếu sự ổn định tài chính và làm suy yếu chính các công cụ – từ chính sách tiền tệ đến các lệnh trừng phạt – duy trì sự thống trị toàn cầu của đồng đô la.

Meanwhile, the Bank of England’s governor, Andrew Bailey, writing in the Financial Times this week, sounded more accommodating of a financial future that includes stablecoins, suggesting: “It is possible, at least partially, to separate money from credit provision, with banks and stablecoins coexisting and non-banks carrying out more of the credit provision role.” He has previously stressed that stablecoins must “pass the test of singleness of money”, ensuring that one pound always equals one pound (something that cannot be guaranteed if a currency is backed by risky assets) .

Trong khi đó, thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh, Andrew Bailey, viết trên tờ Financial Times trong tuần này, tỏ ra cởi mở hơn đối với một tương lai tài chính bao gồm stablecoin, gợi ý rằng: “Có thể, ít nhất là một phần, tách tiền ra khỏi việc cung cấp tín dụng, với các ngân hàng và stablecoin cùng tồn tại và các tổ chức phi ngân hàng đảm nhận vai trò cung cấp tín dụng nhiều hơn.” Ông từng nhấn mạnh rằng stablecoin phải “vượt qua bài kiểm tra về tính đơn nhất của tiền tệ”, đảm bảo rằng một bảng Anh luôn bằng một bảng Anh (điều không thể được đảm bảo nếu một đồng tiền được hậu thuẫn bởi các tài sản rủi ro) .

This isn’t just caution for caution’s sake – it’s grounded in both history and recent events.

Đây không chỉ là sự thận trọng cốt để thận trọng – nó có nền tảng từ cả lịch sử lẫn các sự kiện gần đây.

During the US’s Free Banking Era in the middle of the 19th century, state–chartered banks could issue their own paper money (banknotes) with little oversight. These “wildcat banks” often issued more notes than they could redeem, especially when economic stress hit – meaning people holding those notes found they weren’t worth the paper they were printed on.

Trong Thời kỳ Ngân hàng Tự do của Mỹ vào giữa thế kỷ 19, các ngân hàng được bang cấp phép có thể phát hành tiền giấy của riêng họ (giấy bạc ngân hàng) với rất ít sự giám sát. Những “ngân hàng hoang dã” này thường phát hành nhiều giấy bạc hơn mức họ có thể đổi lại, đặc biệt là khi căng thẳng kinh tế ập đến – có nghĩa là những người nắm giữ các tờ giấy bạc đó nhận ra rằng chúng không đáng giá bằng tờ giấy in ra chúng.

A much more recent example is the collapse of TerraUSD (UST) in May 2022. Terra was a so–called stablecoin that was supposed to keep its value pegged 1:1 with the US dollar. In practice, it relied on algorithms and reserves that turned out to be fragile. When confidence cracked, UST lost its peg, dropping from $1 to as low as 10 cents in a matter of days. The crash wiped out over US$40 billion (around £29 billion) in value and shook trust in the whole stablecoin sector.

Một ví dụ gần đây hơn nhiều là sự sụp đổ của TerraUSD (UST) vào tháng 5 năm 2022. Terra là cái gọi là stablecoin được cho là giữ giá trị neo 1:1 với đồng đô la Mỹ. Trên thực tế, nó dựa vào các thuật toán và quỹ dự trữ hóa ra lại rất mong manh. Khi niềm tin rạn nứt, UST đã mất mốc neo, lao dốc từ 1 USD xuống chỉ còn 10 xu chỉ trong vài ngày. Vụ sụp đổ đã quét sạch hơn 40 tỷ USD (khoảng 29 tỷ bảng Anh) giá trị và làm lung lay niềm tin vào toàn bộ lĩnh vực stablecoin.

But Bailey’s crypto caution extends to CBDCs too. In his most recent Mansion House speech, the Bank of England governor said he remains unconvinced of the need for a “Britcoin” CBDC, so long as improvements to bank payment systems (such as making bank transfers faster, cheaper and more user–friendly) prove effective.

Nhưng sự thận trọng về tiền mã hóa của Bailey cũng mở rộng sang cả CBDC. Trong bài phát biểu gần đây nhất tại Mansion House, thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh cho biết ông vẫn chưa bị thuyết phục về sự cần thiết của một CBDC “Britcoin”, miễn là các cải tiến đối với hệ thống thanh toán ngân hàng (chẳng hạn như làm cho việc chuyển khoản ngân hàng nhanh hơn, rẻ hơn và thân thiện hơn với người dùng) chứng minh được hiệu quả.

Ultimately, the form our money takes in future is not a question of technology so much as trust. In its latest guidance, the IMF underscores the necessity of earning public trust, not assuming it, by involving citizens, watchdog groups and independent experts in CBDC design, rather than allowing central banks or big tech to shape it unilaterally.

Cuối cùng, hình thái mà tiền tệ của chúng ta mang trong tương lai không phải là vấn đề công nghệ mà là vấn đề niềm tin. Trong hướng dẫn mới nhất của mình, IMF nhấn mạnh sự cần thiết phải giành được lòng tin của công chúng thay vì mặc định có được nó, bằng cách đưa người dân, các nhóm giám sát và các chuyên gia độc lập vào quá trình thiết kế CBDC, thay vì để các ngân hàng trung ương hoặc các công ty công nghệ lớn tự ý định hình nó.

If done right, digital money could be more inclusive, more transparent, and more efficient than today’s systems. But that future is not guaranteed. The code is already being written – the question is: by who, and with what values?

Nếu được thực hiện đúng cách, tiền kỹ thuật số có thể mang tính bao trùm hơn, minh bạch hơn và hiệu quả hơn các hệ thống ngày nay. Nhưng tương lai đó không được đảm bảo chắc chắn. Đoạn mã đang được viết rồi – vấn đề là: bởi ai, và với những giá trị nào?

10.09pm, October 10 2025: This article was updated post–publication to remove a quote which a reader highlighted as having been used erroneously.

22:09, ngày 10 tháng 10 năm 2025: Bài viết này đã được cập nhật sau khi xuất bản để xóa một câu trích dẫn mà độc giả chỉ ra là đã được sử dụng nhầm lẫn.

For you: more from our Insights series:

Dành cho bạn: thêm nội dung từ chuỗi bài viết Góc nhìn của chúng tôi:

Why central banks are too powerful and have created our inflation crisis – by the banking expert who pioneered quantitative easing

Tại sao các ngân hàng trung ương quá quyền lực và đã tạo ra cuộc khủng hoảng lạm phát của chúng ta – bởi chuyên gia ngân hàng từng tiên phong trong chính sách nới lỏng định lượng

Welcome to post–growth Europe – can anyone accept this new political reality?

Chào mừng đến với châu Âu hậu tăng trưởng – liệu có ai chấp nhận thực tế chính trị mới này không?

Beyond GDP: changing how we measure progress is key to tackling a world in crisis – three leading experts

Vượt ra ngoài GDP: thay đổi cách chúng ta đo lường sự tiến bộ là chìa khóa để giải quyết một thế giới đang khủng hoảng – ba chuyên gia hàng đầu

What 2,000 years of Chinese history reveals about today’s AI-driven technology panic – and the future of inequality

2.000 năm lịch sử Trung Quốc tiết lộ điều gì về cơn hoảng loạn công nghệ do AI thúc đẩy ngày nay – và tương lai của sự bất bình đẳng

To hear about new Insights articles, join the hundreds of thousands of people who value The Conversation’s evidence–based news. Subscribe to our newsletter.

Để nghe về các bài viết Góc nhìn mới, hãy tham gia cùng hàng trăm nghìn người đánh giá cao các bản tin dựa trên bằng chứng của The Conversation. Đăng ký nhận bản tin của chúng tôi.

The authors do not work for, consult, own shares in or receive funding from any company or organisation that would benefit from this article, and have disclosed no relevant affiliations beyond their academic appointment.

Các tác giả không làm việc, tư vấn, sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hay tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bài viết này, và không tiết lộ bất kỳ mối liên hệ nào ngoài các học hàm của họ.