Phương trình bất khả thi của việc vừa làm nhà nghiên cứu, vừa làm mẹ, lại chật vật kiếm sống

The impossible equation of being a researcher mother, striving to make ends meet

Phương trình bất khả thi của việc vừa làm nhà nghiên cứu, vừa làm mẹ, lại chật vật kiếm sống
Marie Janot Caminade, Docteure en science politique, chercheuse à l'Institut des sciences sociales du politique (ISP), Université Paris Nanterre
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

How can we encourage women to pursue scientific careers? In recent years, a number of mentoring or awareness campaigns have been put in place to encourage French high school students to study maths, physics or engineering sciences, while they remain underrepresented in these fields. One of the last large–scale initiatives is the Filles et Maths program, launched in 2025, including work on gender bias, the implementation of “role models” or timetables featuring flexible hours.

Làm thế nào chúng ta có thể khuyến khích phụ nữ theo đuổi sự nghiệp khoa học? Trong những năm gần đây, một số chiến dịch cố vấn hoặc nâng cao nhận thức đã được triển khai nhằm khuyến khích các nữ sinh trung học Pháp theo học toán học, vật lý hoặc khoa học kỹ thuật, trong bối cảnh họ vẫn còn ít đại diện trong các lĩnh vực này. Một trong những Sáng kiến quy mô lớn gần đây nhất là chương trình Filles et Maths (Nữ sinh và Toán học) , ra mắt vào năm 2025, bao gồm việc giải quyết thành kiến giới tính, xây dựng các “hình mẫu” hoặc thiết kế thời gian biểu linh hoạt.

The program was nonetheless met with criticism: while women remain under–represented in some disciplines, they also remain a minority in the highest positions across the board in the academic world, from mathematics to social sciences.

Tuy nhiên, chương trình này vẫn vấp phải những chỉ trích: trong khi phụ nữ vẫn chiếm tỷ lệ ít ỏi ở một số ngành, họ đồng thời vẫn là thiểu số ở các vị trí cao nhất trên toàn diện trong thế giới học thuật, từ toán học đến khoa học xã hội.

In France, gender inequalities are therefore not limited to access to scientific studies: they cut across all university careers and make many women leave French Higher Education and Research before securing tenure. This “drain” is explained by several factors among which motherhood holds an important place. A survey in Denmark illustrates that unlike men, one in three women abandon their scientific career after the birth of their first child.

Do đó, tại Pháp, bất bình đẳng giới không chỉ giới hạn ở việc tiếp cận các nghiên cứu khoa học: chúng len lỏi vào mọi con đường sự nghiệp đại học và khiến nhiều phụ nữ rời bỏ ngành Giáo dục Đại học và Nghiên cứu Pháp trước khi đạt được biên chế. Sự “chảy máu” nhân lực này được giải thích bởi nhiều yếu tố, trong đó việc làm mẹ chiếm một vị trí quan trọng. Một khảo sát tại Đan Mạch cho thấy không giống như nam giới, cứ ba phụ nữ thì có một người từ bỏ sự nghiệp khoa học sau khi sinh đứa con đầu lòng.

The survey I have been conducting among doctoral students and social scientists highlights the difficulties faced by women who became mothers before becoming permanent employees. Since the 1980s, recruitment requirements have become tougher with candidates needing to have written a good PhD paper, regularly have their work published, participate in scientific events and get involved in the life of research labs. Much of this work falls under hope labour, that is, unpaid work done in the hope of future employment.

Khảo sát mà tôi thực hiện đối với các nghiên cứu sinh và nhà khoa học xã hội đã làm nổi bật những khó khăn mà những phụ nữ làm mẹ trước khi trở thành nhân viên chính thức phải đối mặt. Kể từ những năm 1980, các yêu cầu tuyển dụng đã trở nên khắt khe hơn, đòi hỏi các ứng viên phải viết một luận án tiến sĩ xuất sắc, thường xuyên có các công trình được xuất bản, tham gia các sự kiện khoa học và tích cực tham gia vào đời sống của các phòng thí nghiệm nghiên cứu. Phần lớn công việc này thuộc về cái gọi là lao động hy vọng (hope labour) – tức là lao động không công được thực hiện với hy vọng có việc làm trong tương lai.

In this context, what could be called the myth of the “total researcher” takes shape. This is based on the double penalty of being a productive scientist (without necessarily receiving any financial reward) and embodying the ideal of a career woman, devoted companion, and dedicated mother all rolled into one.

Trong bối cảnh này, thứ có thể gọi là huyền thoại về “nhà nghiên cứu toàn diện” bắt đầu thành hình. Điều này dựa trên hình phạt kép: vừa phải là một nhà khoa học năng suất (mà không nhất thiết nhận được bất kỳ phần thưởng tài chính nào) vừa phải hiện thực hóa lý tưởng của một phụ nữ sự nghiệp, một người bạn đời tận tụy và một người mẹ hết lòng, tất cả gộp lại làm một.

However, this ideal of the “total researcher” clashes with the actual conditions of scientific work and motherhood.

Tuy nhiên, lý tưởng về “nhà nghiên cứu toàn diện” này lại mâu thuẫn với điều kiện thực tế của công việc khoa học và việc làm mẹ.

Paying the motherhood penalty in academia

Gánh chịu hình phạt làm mẹ trong giới học thuật

Becoming a full–time researcher requires mothers who aren’t tenured researchers to reorganise their lives. Some cram several days’ work into one by doing casual work, part–time teaching, unpaid scientific projects, and parental responsibilities. The pace often makes women work under pressure, sometimes at the expense of the quantity and quality of their scientific work.

Trở thành một nhà nghiên cứu toàn thời gian đòi hỏi những người mẹ chưa có biên chế phải sắp xếp lại cuộc sống của họ. Một số người nhồi nhét công việc của vài ngày vào làm trong một ngày thông qua việc làm công việc thời vụ, dạy học bán thời gian, tham gia các dự án khoa học không lương và gánh vác trách nhiệm làm cha mẹ. Nhịp sống này thường khiến phụ nữ phải làm việc dưới áp lực lớn, đôi khi phải đánh đổi bằng số lượng và chất lượng công việc khoa học của họ.

Other women choose to remain unemployed or take parental leave and thus link their career to that of their spouse if they earn enough. If this strategy of linked career is favourable for scientific production when you have a child, it also creates material dependence that could lead to sexist and sexual violence within the family unit, which this testimony from Jeanne, a doctor and mother of a little girl, illustrates:

Những phụ nữ khác chọn cách thất nghiệp hoặc nghỉ thai sản, qua đó gắn liền sự nghiệp của mình với người bạn đời nếu người đó kiếm đủ thu nhập. Nếu chiến lược gắn kết sự nghiệp này có lợi cho việc sản xuất khoa học khi bạn có con, thì nó cũng tạo ra sự phụ thuộc về mặt vật chất, dễ dẫn đến bạo lực tình dục và bạo lực giới trong gia đình. Điều này được minh họa qua lời kể của Jeanne, một bác sĩ và là mẹ của một bé gái:

“I sometimes feel like I have to [‘have sex’], telling myself that ‘I owe him’ and ‘He lets me know it’.”
“Đôi khi tôi cảm thấy mình phải [‘quan hệ tình dục’], tự nhủ rằng ‘mình nợ anh ấy’ và ‘Anh ấy để cho tôi biết điều đó’.”

In a professional context, where every moment must count, maternity, parental or sick leave become scientific working hours in themselves.

Trong bối cảnh nghề nghiệp mà mọi khoảnh khắc đều phải có giá trị, thời gian nghỉ thai sản, nghỉ chăm sóc con cái hay nghỉ ốm lại trở thành chính những giờ làm việc khoa học.

Rebecca, for example, shared that she continued writing her final thesis when her son was sent to hospital in an emergency. This situation feeds a feeling of double guilt: the respondents believe they are never up to par, neither as mothers nor as researchers. Joana explains:

Ví dụ, Rebecca chia sẻ rằng cô vẫn tiếp tục viết luận án tốt nghiệp của mình khi con trai cô được đưa đến bệnh viện trong tình trạng cấp cứu. Tình trạng này nuôi dưỡng cảm giác tội lỗi kép: các nhà nghiên cứu tham gia khảo sát tin rằng họ chưa bao giờ đạt chuẩn, cả với tư cách là những người mẹ lẫn những nhà nghiên cứu. Joana giải thích:

“I took parental leave from work, but I feel bad about working when I see my son next to me.”
“Tôi đã xin nghỉ thai sản ở cơ quan, nhưng tôi cảm thấy tội lỗi khi làm việc lúc nhìn thấy con trai mình ở bên cạnh.”

Some non-tenured researcher dads, on the other hand, benefit from an academic paternity bonus. The gendered division of domestic and parental tasks, as well as taking paternity leave, sometimes allows them to devote more time to their research. To quote Marion’s doctor of History husband’s words: “I have completed nearly two articles in one month of paternity leave!”

Mặt khác, một số ông bố làm nghiên cứu chưa có biên chế lại được hưởng lợi từ “phần thưởng làm cha” trong giới học thuật. Sự phân công giới tính trong các công việc gia đình và nuôi dạy con cái, cũng như việc nghỉ hộ sản (nghỉ chăm vợ đẻ) , đôi khi cho phép họ có thêm thời gian dành cho nghiên cứu. Trích lời chồng của Marion – một tiến sĩ lịch sử: “Tôi đã hoàn thành gần hai bài báo chỉ trong một tháng nghỉ hộ sản!”

The ‘initiatory rite of passage’ rhetoric

Luận điệu về ‘nghi thức khởi đầu’

Even when they reorganise their lives to ensure their scientific activity, non-tenured researcher mothers face disqualification mechanisms from their peers.

Ngay cả khi họ sắp xếp lại cuộc sống để đảm bảo hoạt động khoa học của mình, các nữ nhà nghiên cứu chưa có biên chế vẫn phải đối mặt với các cơ chế phủ nhận từ các đồng nghiệp.

Some remarks that seem kind on the surface often come back to motherhood: “You should spend more time with your children,” “they must miss you”, or “where is your child?”

Một số nhận xét tưởng chừng vô hại bề ngoài thường xoay quanh vấn đề làm mẹ: “Bạn nên dành nhiều thời gian hơn cho con cái,” “chắc chúng nhớ bạn lắm,” hoặc “con bạn đâu rồi?”

Other colleagues, often women incumbents, the difficulties that non-incumbents face in reconciling motherhood and scientific work seem perfectly normal, presenting them as inevitable trials. Louise reports how one female colleague explained to her:

Những đồng nghiệp khác, thường là những người đã có biên chế, coi những khó khăn mà những người chưa có biên chế gặp phải trong việc dung hòa giữa việc làm mẹ và công việc khoa học là điều hoàn toàn bình thường, coi đó là những thử thách tất yếu. Louise kể lại cách một nữ đồng nghiệp giải thích với cô ấy:

“What you’re going through is normal; it’s an uphill battle. We’ve all been there.”
“Những gì cậu đang trải qua là bình thường; đó là một cuộc chiến gian nan. Tất cả chúng ta đều từng trải qua chuyện đó.”

While such pep talks are meant to be comforting, the constraints related to motherhood appear as an obligatory rite of passage to becoming a ‘total’ researcher.

Dù những lời động viên kiểu này nhằm mang tính xoa dịu, nhưng những áp lực liên quan đến việc làm mẹ lại hiện lên như một nghi thức bắt buộc để trở thành một nhà nghiên cứu “toàn diện.”

Motherhood–related constraints that become faults

Những ràng buộc liên quan đến việc làm mẹ biến thành khuyết điểm

Due to increasing competition in the French Higher Education & Research system, motherhood can be used against some women as a means of sidelining them. Some respondents said they were excluded from scientific events on the basis that they now had “better things to do” with their children.

Do sự cạnh tranh ngày càng tăng trong hệ thống Giáo dục Đại học & Nghiên cứu của Pháp, việc làm mẹ có thể bị lợi dụng để chống lại một số phụ nữ như một phương tiện gạt họ ra bên lề. Một số người được phỏng vấn cho biết họ đã bị loại khỏi các sự kiện khoa học với lý do họ hiện có “những việc quan trọng hơn để làm” với con cái của mình.

When precarious researchers voice their concerns at meetings, their difficulties in reconciling scientific work and motherhood are disqualified on the grounds that they “knew” what having a child meant before becoming a tenured researcher.

Khi các nhà nghiên cứu bấp bênh bày tỏ mối quan tâm của họ tại các cuộc họp, những khó khăn của họ trong việc dung hòa giữa công việc khoa học và việc làm mẹ đã bị bác bỏ với lý do họ đã “biết trước” việc có con có ý nghĩa gì trước khi trở thành một nhà nghiên cứu có biên chế.

The constraints related to motherhood end up remaining invisible behind criticism about a supposed lack of scientific productivity, which tends to arise from pregnancy onwards, through comments on untenured researcher mothers–to–be’s physical appearance and how they supposedly mismanage stress with regards to important deadlines in their careers.

Những hạn chế liên quan đến việc làm mẹ cuối cùng vẫn bị lu mờ sau những lời chỉ trích về việc thiếu năng suất khoa học giả định – điều có xu hướng xuất hiện từ giai đoạn mang thai trở đi, thông qua những bình luận về ngoại hình của các nữ nghiên cứu sinh sắp làm mẹ và cách họ được cho là quản lý căng thẳng kém đối với các thời hạn quan trọng trong sự nghiệp của họ.

Anouk recounts that, after auditioning for a position as a lecturer when she was pregnant, a member of the jury who said she wanted to help her “reminded him” that committees were looking for “nice people to chat to at the coffee machine”, before offering her the following advice:

Anouk kể lại rằng, sau khi phỏng vấn cho vị trí giảng viên lúc đang mang thai, một thành viên trong hội đồng tuyển chọn nói rằng anh ta muốn giúp cô nên đã “nhắc nhở” cô rằng các hội đồng đang tìm kiếm “những người dễ thương để trò chuyện bên máy pha cà phê”, trước khi đưa cho cô lời khuyên sau:

“Are you pregnant? You looked pale. Next time, apply some blush on your cheeks so you don’t make a bad impression.”
“Cô đang mang thai à? Trông cô có vẻ tái nhợt đấy. Lần tới, hãy thoa chút phấn hồng lên má để không tạo ấn tượng xấu nhé.”

The complaints also concern the routes travelled to academia: not attending certain events organised during the school holidays, taking on casual work or failing to develop other research subjects that are unrelated to their PhD; are frequently associated with a lack of scientific commitment, thus obscuring the financial and family–related constraints these women face.

Những lời phàn nàn cũng liên quan đến hành trình bước chân vào giới học thuật: việc không tham dự một số sự kiện được tổ chức vào kỳ nghỉ học của trẻ, nhận việc làm thời vụ hoặc không phát triển các chủ đề nghiên cứu khác không liên quan đến luận án tiến sĩ của họ; thường xuyên bị gắn liền với việc thiếu tận tụy với khoa học, qua đó làm che khuất các ràng buộc về tài chính và gia đình mà những phụ nữ này phải đối mặt.

A case of the fate of Sisyphus?

Số phận của Sisyphus chăng?

Faced with the impossibility of achieving the tenured researcher ideal, many respondents end up internalising their challenges as individual failures and gradually abandon academia.

Đối mặt với sự bất khả thi trong việc đạt được lý tưởng nhà nghiên cứu có biên chế, nhiều người tham gia khảo sát cuối cùng đã tự nội tâm hóa những thách thức của họ thành những thất bại cá nhân và dần từ bỏ giới học thuật.

This distance from academia is actually the result of structural constraints that make it difficult to reconcile motherhood and careers in research. Élodie expresses a sense of exhaustion with the predicament:

Sự xa rời giới học thuật này thực ra là kết quả của những ràng buộc mang tính cấu trúc khiến việc dung hòa giữa việc làm mẹ và sự nghiệp nghiên cứu trở nên khó khăn. Élodie bày tỏ sự kiệt sức trước hoàn cảnh khó khăn này:

“I am like Sisyphus! My fate is to do work that will never be recognised, that will never lead to anything because I had a child at the end of my PhD studies.”
“Tôi giống như Sisyphus! Số phận của tôi là làm những công việc sẽ không bao giờ được công nhận, sẽ chẳng bao giờ đi đến đâu chỉ vì tôi đã sinh con vào cuối thời gian làm nghiên cứu sinh tiến sĩ.”

In this context, in Higher Education and Research, schemes like France’s Filles et Maths Maths program are not going to be enough to reduce inequalities. More broadly, rethinking the criteria around tenure is what needs to happen.

Trong bối cảnh này, tại các trường Đại học và Viện nghiên cứu, các chương trình như chương trình Filles et Maths của Pháp sẽ không đủ để giảm bớt sự bất bình đẳng. Nói rộng ra, việc suy nghĩ lại các tiêu chuẩn xung quanh vấn đề biên chế mới là điều cần phải làm.

The current requirements favour women with sufficient material resources and time, to the detriment of people experiencing family, social or financial constraints. This marginalisation is not only unequal: it is harmful to research. By depriving people of certain talents, it also deprives them of certain knowledge.

Các yêu cầu hiện tại đang ưu ái phụ nữ có đủ nguồn lực vật chất và thời gian, gây tổn hại đến những người gặp phải những ràng buộc về gia đình, xã hội hoặc tài chính. Sự gạt ra bên lề này không chỉ bất công mà còn gây hại cho nghiên cứu. Bằng cách tước đoạt một số tài năng của con người, nó cũng đồng thời tước đoạt một số tri thức nhất định.

Figure

A weekly e-mail in English featuring expertise from scholars and researchers. It provides an introduction to the diversity of research coming out of the continent and considers some of the key issues facing European countries. Get the newsletter!

Một bản tin hàng tuần bằng tiếng Anh tổng hợp chuyên môn từ các học giả và nhà nghiên cứu. Bản tin mang đến cái nhìn giới thiệu về sự đa dạng trong nghiên cứu xuất phát từ châu Đại Dương [châu Âu] và xem xét một số vấn đề cốt lõi mà các quốc gia châu Âu đang phải đối mặt. Hãy đăng ký nhận bản tin!

Marie Janot Caminade ne travaille pas, ne conseille pas, ne possède pas de parts, ne reçoit pas de fonds d’une organisation qui pourrait tirer profit de cet article, et n’a déclaré aucune autre affiliation que son organisme de recherche.

Marie Janot Caminade không làm việc, không đưa ra lời khuyên, không sở hữu cổ phần, không nhận tài trợ từ bất kỳ tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bài viết này, và không công bố bất kỳ mối liên hệ nào khác ngoài tổ chức nghiên cứu của cô ấy.