Khi bóng đêm gõ cửa: Bộ não đánh lừa chúng ta nghe thấy những âm thanh không có thực như thế nào

When things go bump in the night: how our brains trick us into hearing things that aren’t there

Khi bóng đêm gõ cửa: Bộ não đánh lừa chúng ta nghe thấy những âm thanh không có thực như thế nào
Michelle Spear, Professor of Anatomy, University of Bristol
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

It’s three in the morning. You’ve woken from a dead sleep because you’ve heard a thud in the darkness or a floorboard creaking downstairs. Or perhaps you’ve woken because you have the unmistakable sensation you’re not alone.

Đã ba giờ sáng. Bạn giật mình tỉnh giấc bởi một tiếng động thình thịch trong bóng tối hoặc tiếng ván sàn kẽo kẹt ở tầng dưới. Hoặc có lẽ bạn thức giấc vì có cảm giác rõ mồn một rằng mình không chỉ có một mình.

During daylight, these phenomena might be dismissed as the heating, your neighbours or the sounds of an old house settling. But in the middle of the night they can feel a tad more sinister.

Ban ngày, những hiện tượng này có thể được gạt bỏ là do lò sưởi, hàng xóm hoặc tiếng nhà cũ co giãn. Nhưng vào giữa đêm, chúng có phần mang lại cảm giác đáng sợ hơn một chút.

Your mind might immediately start reeling, jumping to the worst case scenario – wondering if you’ve been broken into, or if you’re being haunted by some supernatural force. In reality, the explanation is far more simple. Things really do go bump in the night. But occasionally, the culprit is closer to home than we might imagine.

Tâm trí bạn có thể lập tức quay cuồng, nghĩ đến viễn cảnh tồi tệ nhất – tự hỏi liệu nhà mình có bị đột nhập, hay bạn đang bị một thế lực siêu nhiên nào đó đeo bám. Trên thực tế, lời giải thích đơn giản hơn nhiều. Những tiếng động lạ vẫn thực sự xuất hiện trong đêm. Nhưng đôi khi, thủ phạm lại ở gần chúng ta hơn chúng ta tưởng tượng.

The edge of sleep

Ranh giới của giấc ngủ

Falling asleep is not the neurological equivalent of switching off a light. The brain moves gradually from wakefulness into sleep, accompanied by changes in sensory processing, muscle activity and awareness of the world around us.

Chìm vào giấc ngủ không phải là quá trình thần kinh tương đương với việc gạt công tắc tắt đèn. Não bộ chuyển dịch từ trạng thái tỉnh táo sang giấc ngủ một cách từ từ, đi kèm với những thay đổi trong quá trình xử lý giác quan, hoạt động cơ bắp và nhận thức về thế giới xung quanh.

But these changes don’t always occur in perfect synchrony. So for brief periods, characteristics of sleep and wakefulness can overlap. The results can be surprisingly spooky.

Nhưng những thay đổi này không phải lúc nào cũng diễn ra hoàn toàn đồng bộ. Do đó, trong những khoảng thời gian ngắn ngủi, các đặc điểm của giấc ngủ và trạng thái tỉnh táo có thể chồng chéo lên nhau. Kết quả mang lại có thể đáng sợ một cách bất ngờ.

If you’ve ever been on the verge of sleep only to feel that you’ve fallen off a kerb, missed a step or dropped through the bed, you’ve probably experienced a hypnic jerk. Also known as a sleep start, this is a sudden involuntary contraction of one or more muscles as we move into the earliest stages of sleep. It’s an example of how the transition between wakefulness and sleep isn’t always a smooth one.

Nếu bạn từng rơi vào trạng thái thiu thiu ngủ để rồi cảm thấy mình bị hụt chân, bước hụt một bậc thang hoặc rơi tõm xuống giường, thì có lẽ bạn đã trải qua hiện tượng giật cơ khi ngủ (hypnic jerk) . Còn được gọi là cú giật lúc bắt đầu ngủ, đây là hiện tượng co cơ đột ngột và không tự chủ ở một hoặc nhiều cơ khi chúng ta bước vào giai đoạn đầu của giấc ngủ. Đây là một ví dụ cho thấy quá trình chuyển đổi giữa trạng thái thức và ngủ không phải lúc nào cũng diễn ra suôn sẻ.

Hypnagogic experiences can also involve vivid sounds, images or sensations. So as you’re on the edge of sleep, you may think you hear footsteps or whispers – or you may even think you see a figure in the room.

Những trải nghiệm cận giấc ngủ (hypnagogic) cũng có thể bao gồm âm thanh, hình ảnh hoặc cảm giác vô cùng sống động. Vì vậy, khi bạn đang ở ranh giới của giấc ngủ, bạn có thể nghĩ rằng mình nghe thấy tiếng bước chân hoặc tiếng thì thầm – hay thậm chí bạn có thể nghĩ rằng mình nhìn thấy một bóng người trong phòng.

Exploding head syndrome – perhaps the most alarming name for a harmless sleep condition – is another example of how the boundaries between sleep and wakefulness can become blurred. As someone is falling asleep, or occasionally waking, they suddenly perceive an enormous noise: an explosion, gun shot or slamming door – yet nothing in the outside world has made a sound.

Hội chứng “nổ tung đầu” – có lẽ là cái tên đáng sợ nhất cho một tình trạng rối loạn giấc ngủ vô hại – là một ví dụ khác cho thấy ranh giới giữa giấc ngủ và sự tỉnh táo có thể trở nên mơ hồ như thế nào. Khi một người đang chìm vào giấc ngủ, hoặc đôi khi đang tỉnh giấc, họ đột nhiên cảm nhận thấy một tiếng động cực lớn: một vụ nổ, tiếng súng nổ hoặc tiếng sập cửa – thế nhưng thế giới bên ngoài hoàn toàn không có âm thanh nào phát ra.

Its precise cause remains uncertain. But the phenomenon demonstrates something important: hearing a sound and a sound actually occurring are not quite the same thing.

Nguyên nhân chính xác của nó vẫn chưa được xác định rõ. Nhưng hiện tượng này chứng minh một điều quan trọng: việc nghe thấy một âm thanh và việc âm thanh thực sự xảy ra không hẳn là một điều giống nhau.

The conscious experience of hearing is constructed by the brain. So neural activity generated without an external sound can still produce an auditory experience that seems entirely real. The brain doesn’t even need to be asleep for this to happen. If you’ve ever thought you’ve heard someone call your name – only to turn around and find no one there – you’ve been tricked by your brain.

Trải nghiệm có ý thức về thính giác được kiến tạo bởi não bộ. Do đó, hoạt động thần kinh được tạo ra mà không cần âm thanh bên ngoài vẫn có thể tạo ra trải nghiệm thính giác có vẻ hoàn toàn có thật. Não thậm chí không cần phải ngủ để điều này xảy ra. Nếu bạn từng nghĩ rằng ai đó đang gọi tên mình – để rồi quay lại và chẳng thấy ai cả – thì bạn đã bị bộ não của mình đánh lừa.

Another possible explanation for the sounds we think we hear at night involves source monitoring. This is the brain’s ability to distinguish events generated internally from those coming from the outside world.

Một lời giải thích khả dĩ khác cho những âm thanh mà chúng ta nghĩ rằng mình nghe thấy vào ban đêm liên quan đến quá trình kiểm soát nguồn gốc (source monitoring) . Đây là khả năng của bộ náo trong việc phân biệt các sự kiện được tạo ra từ bên trong với những sự kiện đến từ thế giới bên ngoài.

Figure
Sleep paralysis can also cause us to see things that aren’t there. Dreams Illustrated/ Shutterstock
Chứng tê liệt khi ngủ (bóng đè) cũng có thể khiến chúng ta nhìn thấy những thứ không có thật. Dreams Illustrated/ Shutterstock

Thoughts, memories and imagined speech are internally generated, yet normally retain the quality of being ours. But occasionally, that attribution goes awry – allowing something generated within the brain to feel as though it came from somewhere else. Around sleep, that boundary becomes particularly interesting.

Suy nghĩ, ký ức và lời nói tưởng tượng đều được tạo ra từ bên trong, nhưng thông thường vẫn giữ được bản chất thuộc về chúng ta. Tuy nhiên, đôi khi sự quy chiếu đó bị chệch hướng – khiến một thứ được tạo ra bên trong não bộ có cảm giác như thể nó xuất phát từ một nơi nào đó khác. Xung quanh thời điểm ngủ, ranh giới đó trở nên vô cùng thú vị.

Awake but dreaming

Thức nhưng lại đang mơ

Another common – but frightening – experience that can happen at night is waking up with the sudden feeling that someone else is in the room. This experience is usually the result of sleep paralysis.

Một trải nghiệm phổ biến khác – nhưng đáng sợ – có thể xảy ra vào ban đêm là thức dậy với cảm giác đột ngột rằng có ai đó đang ở trong phòng. Trải nghiệm này thường là kết quả của chứng tê liệt khi ngủ (bóng đè) .

During rapid eye movement (REM) sleep, when most of our vivid dreaming occurs, the brain temporarily suppresses activity in most muscles. This protective mechanism, known as REM atonia, prevents us from physically acting out our dreams.

Trong giấc ngủ chuyển động mắt nhanh (REM) , thời điểm mà hầu hết các giấc mơ sống động của chúng ta diễn ra, não bộ tạm thời ức chế hoạt động ở hầu hết các cơ bắp. Cơ chế bảo vệ này, được gọi là hiện tượng mất trương lực cơ REM (REM atonia) , giúp chúng ta không thực hiện các hành động trong mơ bằng thể xác.

But during sleep paralysis, our waking awareness returns while this physical paralysis persists. You know where you are, but cannot move. Yet elements of dream perception can remain active. This is why you may have experienced the sensation that someone – or something – is in the room with you, despite clear sensory evidence of the contrary.

Nhưng trong tình trạng tê liệt khi ngủ, nhận thức lúc thức của chúng ta quay trở lại trong khi tình trạng liệt cơ thể này vẫn tiếp diễn. Bạn biết mình đang ở đâu, nhưng không thể cử động được. Tuy nhiên, các yếu tố của nhận thức giấc mơ vẫn có thể hoạt động. Đây là lý do tại sao bạn có thể từng trải qua cảm giác rằng ai đó – hoặc thứ gì đó – đang ở trong phòng cùng bạn, bất chấp những bằng chứng rõ ràng từ giác quan cho thấy điều ngược lại.

One clue as to why this happens comes from experiments examining how the brain distinguishes itself from others.

Một manh mối về lý do tại sao điều này xảy ra đến từ các thí nghiệm kiểm tra cách bộ náo phân biệt chính nó với những người khác.

In one study, participants controlled a robotic device positioned in front of them, while a second robot, which was placed behind them, reproduced these movements by touching the participants’ backs. But when researchers introduced a slight delay between the movement and the touch, some participants began to feel as though somebody else was touching them. Some even sensed another person standing behind them.

Trong một nghiên cứu, những người tham gia điều khiển một thiết bị robot đặt trước mặt họ, trong khi một con robot thứ hai, được đặt phía sau họ, tái lại các chuyển động này bằng cách chạm vào lưng những người tham gia. Nhưng khi các nhà nghiên cứu tạo ra một khoảng trễ nhỏ giữa chuyển động và cái chạm, một số người tham gia bắt đầu cảm thấy như thể có ai đó khác đang chạm vào họ. Một số người thậm chí còn cảm nhận có một người khác đang đứng phía sau họ.

While this experiment doesn’t explain every felt presence that can happen during sleep paralysis, it does reveal something remarkable: the distinction between ourselves and others is something the brain has to construct.

Mặc dù thí nghiệm này không giải thích được mọi cảm giác hiện diện có thể xảy ra trong cơn tê liệt khi ngủ, nhưng nó lại hé lộ một điều đáng chú ý: sự phân biệt giữa bản thân chúng ta và người khác là điều mà bộ não buộc phải kiến tạo nên.

Usually, movement, touch and our sense of body position agree about what belongs to us. But if that relationship is disrupted, an internally generated sensation can begin to feel like it originated elsewhere.

Thông thường, chuyển động, xúc giác và cảm giác về vị trí cơ thể của chúng ta đều thống nhất về những gì thuộc về cơ thể chúng ta. Nhưng nếu mối quan hệ đó bị gián đoạn, một cảm giác được tạo ra từ bên trong có thể bắt đầu mang lại cảm giác như thể nó bắt nguồn từ một nơi nào khác.

Now picture this happening in a dark bedroom, when you’re partly awake yet still on the edge of dreaming and unable to move. The sensation that somebody else is there becomes rather less mysterious.

Bây giờ hãy hình dung điều này xảy ra trong một căn phòng tối, khi bạn đang nửa tỉnh nửa mê, vẫn ở ranh giới của giấc mơ và không thể cử động. Cảm giác có ai đó ở đó bỗng trở nên đỡ bí ẩn hơn một chút.

Perception is not a passive recording of the world. It combines incoming sensory information with expectation and previous experience to construct the most likely explanation. But at the boundary between sleep and waking, this process can become less reliable. We may hear sounds that were never made, experience fragments of dreams intruding our bedroom or interpret sensations arising from our own bodies as the presence of somebody else.

Nhận thức không phải là sự ghi nhận thụ động về thế giới. Nó kết hợp thông tin giác quan đầu vào với sự kỳ vọng và kinh nghiệm trước đó để đưa ra lời giải thích hợp lý nhất. Nhưng tại ranh giới giữa giấc ngủ và trạng thái tỉnh táo, quá trình này có thể trở nên kém tin cậy hơn. Chúng ta có thể nghe thấy những âm thanh chưa từng được tạo ra, trải nghiệm những mảnh vỡ của giấc mơ xâm chiếm phòng ngủ của mình hoặc diễn giải những cảm giác phát sinh từ chính cơ thể chúng ta như sự hiện diện của một ai đó khác.

Michelle Spear does not work for, consult, own shares in or receive funding from any company or organisation that would benefit from this article, and has disclosed no relevant affiliations beyond their academic appointment.

Michelle Spear không làm việc cho, tư vấn, sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hay tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bài viết này, đồng thời không tiết lộ bất kỳ mối liên quan nào ngoài học hàm học vị của mình.