Mang thai hộ quốc tế và quan niệm pháp lý hẹp hòi về thế nào là một gia đình hợp pháp
International surrogacy and the narrow legal idea of what makes a family legitimate

Một phán quyết gần đây của tòa án gia đình tại Anh đã làm nổi bật các vấn đề đạo đức liên quan đến thực trạng mang thai hộ quốc tế. Vụ án này được cho là vụ việc đầu tiên đưa ra trước tòa án ở Anh có liên quan đến một người mang thai hộ sinh con tại Trung Quốc, nơi việc mang thai hộ là bất hợp pháp. Vụ việc đã dấy lên vô số lo ngại – bao gồm phúc lợi của người mang thai hộ và đứa trẻ, việc lựa chọn giới tính cũng như tình trạng nhập cư và quốc tịch của đứa trẻ.
Surrogacy
Mang thai hộ là một thực trạng ngày càng phổ biến ở Anh, với số lượng trẻ sinh ra theo hình thức này tăng gấp đôi trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2025. Hầu hết những đứa trẻ này được sinh ra ở nước ngoài thông qua hình thức mang thai hộ quốc tế. Tại Anh, mang thai hộ chỉ được phép trong các trường hợp vì mục đích vị tha (chẳng hạn như người họ hàng hoặc bạn bè của cha mẹ dự định mang thai giúp, không nhận khoản thù lao nào ngoài các chi phí phát sinh) . Điều này có thể khiến việc tìm kiếm một người mang thai hộ trong nước trở nên khó khăn.
Mang thai hộ trong nước bị cấm ở tất cả các quốc gia thành viên Liên minh Châu Âu (EU) . Tuy nhiên, tại các quốc gia như Gruzia, Ukraine và nhiều bang ở Mỹ, mang thai hộ thương mại – nơi người mang thai hộ nhận được thù lao vượt quá các chi phí phát sinh – lại là hợp pháp. Một ngành công nghiệp đã phát triển xung quanh thực trạng này.
Tùy thuộc vào nơi sinh, những đứa trẻ được sinh ra thông qua hình thức mang thai hộ quốc tế có thể rơi vào vùng xám pháp lý, nơi quốc tịch của các em không được đảm bảo chắc chắn. Trong một số trường hợp, điều này có thể dẫn đến nguy cơ không quốc tịch do sự thiếu đồng bộ trong cách công nhận tư cách cha mẹ hợp pháp – và do đó thường là cả quốc tịch.
Ở những nơi mang thai hộ thương mại là hợp pháp, người mang thai hộ có thể không được công nhận là có tư cách pháp lý làm cha mẹ đối với đứa trẻ. Nhưng khi một gia đình muốn trở về quốc gia cư trú cùng đứa trẻ, nếu việc mang thai hộ không hợp pháp tại quốc gia đó, thì tư cách cha mẹ hợp pháp của “cha mẹ dự định” cũng có thể không được công nhận.
Do tư cách cha mẹ hợp pháp quyết định quốc tịch ở hầu hết các quốc gia, điều này có thể khiến những đứa trẻ sinh ra từ việc mang thai hộ không có quyền đòi hỏi rõ ràng về quốc tịch.
Trong trường hợp đứa trẻ sinh ra ở Trung Quốc, phải đến khi đứa trẻ được 20 tháng tuổi, tư cách cha mẹ của “cha mẹ dự định”, và do đó là quốc tịch Anh của đứa trẻ, mới được thiết lập theo luật pháp.
Các nỗ lực nhằm tăng cường quản lý hoạt động mang thai hộ trên trường quốc tế đã bị đình trệ do sự bất đồng giữa các quốc gia về các vấn đề đạo đức do thực trạng này đặt ra. Tuy nhiên, việc không có quốc tịch, vốn có thể phát sinh trong hoạt động mang thai hộ quốc tế, cũng đặt ra dấu hỏi về nền tảng để tiếp cận danh tính pháp lý ngay từ khi sinh ra.
Đối với cuốn sách mới của mình, tôi đã nghiên cứu các trường hợp mang thai hộ quốc tế khắp châu Âu và Bắc Mỹ, trò chuyện với các bậc cha mẹ cũng như những người mang thai hộ. Tôi nhận thấy rằng các quan niệm về thế nào là một gia đình “hợp pháp” chi phối các quyết định về việc đứa trẻ nên có quyền công dân nào, nếu có, ngay từ khi sinh ra.
What is a ‘legitimate ’ family ?
Thế nào là một gia đình ‘hợp pháp’?
Khái niệm về gia đình “hợp pháp” và “bất hợp pháp” hầu như đã lỗi thời trong các lĩnh vực pháp luật khác. Nhưng nó vẫn tồn tại khi xét đến việc xác định quốc tịch.
Ở các nước châu Âu, quốc tịch khi sinh ra được quyết định bởi quốc tịch của cha hoặc mẹ. Đứa trẻ thực chất được thừa hưởng quốc tịch từ cha mẹ mình. Một số vụ án lớn trước Tòa án Nhân quyền Châu Âu đã tìm cách đảm bảo rằng không đứa trẻ nào sinh ra thông qua mang thai hộ bị rơi vào tình trạng không quốc tịch, bất chấp việc thực trạng này bị cấm ở các quốc gia thành viên EU.
Nhưng tôi nhận thấy rằng bất chấp điều đó, các quyết định về tư cách cha mẹ hợp pháp – và do đó là quốc tịch – vẫn tiếp tục bị chi phối bởi các định kiến giới tính về thế nào là tư cách làm cha mẹ. Cụ thể, nhu cầu phải có một người mẹ mang thai và một người cha có quan hệ huyết thống với đứa trẻ là điều cốt lõi. Tôi cũng nhận thấy rằng, ngay cả ở những nơi có luật bảo vệ trẻ em sinh ra thông qua mang thai hộ, các bậc cha mẹ LGBTQ+ vẫn có thể gặp phải những trở ngại khi đăng ký khai sinh cho con, do vắng bóng người mẹ mang thai trong giấy tờ.
Tại Mỹ, quốc tịch thường được quyết định bởi nơi sinh trên đất Mỹ. Tuy nhiên, trong các trường hợp mang thai hộ quốc tế – nơi đứa trẻ được sinh ra ở nước ngoài – đứa trẻ có thể được thừa hưởng quyền công dân từ người cha hoặc mẹ là công dân Mỹ.
Một chuỗi các vụ án trước Tòa án Tối cao Mỹ cho thấy các tiêu chuẩn nghiêm ngặt hơn đã được áp dụng đối với con cái của các cặp đôi LGBTQ+ sinh ra thông qua mang thai hộ quốc tế. Họ bị mặc định là sinh ra “ngoài giá thú”, mặc dù cha mẹ của họ đã kết hôn.
Kết quả là những đứa trẻ này đã gặp khó khăn trong việc có được quốc tịch Mỹ. Tòa án đã đưa ra phán quyết nhằm ngăn chặn sự phân biệt đối xử này, nhưng phán quyết này lại củng cố tầm quan trọng của hôn nhân đối với tư cách làm cha mẹ. Nghĩa là, phán quyết tập trung vào tính hợp pháp của hôn nhân, thay vì xem xét sự liên quan giữa hôn nhân và tư cách làm cha mẹ.
Trong khi các cuộc tranh luận về đạo đức xung quanh việc mang thai hộ khó có thể được giải quyết sớm, trẻ em vẫn tiếp tục đối mặt với nguy cơ không quốc tịch.
Các quốc gia phản đối mang thai hộ lập luận rằng cần có các quy định nghiêm ngặt để ngăn chặn tình trạng bóc lột, thương mại hóa trẻ em và nạn buôn người. Những mối lo ngại này là hoàn toàn có thật. Thế nhưng, ngày càng có nhiều trẻ em được sinh ra thông qua mang thai hộ quốc tế và phải đối mặt với nguy cơ không quốc tịch.
Giải quyết vấn đề này đòi hỏi không chỉ những nỗ lực đổi mới trong công tác quản lý, mà còn cần phải suy nghĩ lại một cách căn bản về luật quốc tịch. Rất thường xuyên, luật pháp trói buộc danh tính pháp lý của đứa trẻ vào những quan niệm hẹp hòi về thế nào là một gia đình “hợp pháp.”
Katie Tonkiss
Katie Tonkiss không làm việc cho, không tư vấn, không sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hay tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bài viết này, đồng thời không công bố bất kỳ mối liên hệ nào có liên quan ngoài học hàm học vị của mình.
có thể bạn cũng quan tâm
-

Trẻ tuổi, người Nam Phi và thất nghiệp: tìm kiếm định hướng bắt đầu từ việc thấu hiểu bản thân – chuyên gia tư vấn
Young, South African and unemployed: finding direction starts with knowing yourself – counsellor
-

Khí hậu chính trị hiện nay có đang khiến việc hẹn hò trở nên khó khăn hơn đối với giới trẻ?
Is today’s political climate making dating harder for young people?