Liệu một người bừa bộn có thể trở nên ngăn nắp không? Hay chúng ta đã cầm chắc thất bại?

Can a messy person become a tidy person? Or are we doomed?

Liệu một người bừa bộn có thể trở nên ngăn nắp không? Hay chúng ta đã cầm chắc thất bại?
Trevor Mazzucchelli, Associate Professor of Clinical Psychology, Curtin University
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

Some people seem naturally tidy. Their keys are always in the same place, clothes make it into the wardrobe, and their kitchen bench remains mysteriously visible.

Một số người có vẻ bẩm sinh đã ngăn nắp. Chìa khóa của họ luôn nằm ở một chỗ, quần áo được cất gọn gàng vào tủ, và mặt bàn bếp của họ vẫn luôn trống trải một cách kỳ lạ.

Others can clean the house on Sunday and wonder by Wednesday how everything became messy again.

Những người khác có thể dọn dẹp nhà cửa vào Chủ Nhật và đến thứ Tư lại tự hỏi tại sao mọi thứ lại bừa bộn trở lại.

It’s tempting to explain this as personality: “I’m just a messy person.” And there is some truth to that. But personality isn’t destiny. Our surroundings and the small things we repeatedly do within them matter too.

Thật dễ để giải thích điều này là do tính cách: “Tôi vốn là một người bừa bộn.” Và điều đó cũng có phần đúng. Nhưng tính cách không phải là định mệnh. Môi trường xung quanh và những điều nhỏ nhặt mà chúng ta lặp đi lặp lại trong đó cũng quan trọng không kém.

In fact, changing those patterns may eventually change something about the kind of person we are.

Trên thực tế, việc thay đổi những thói quen đó cuối cùng có thể thay đổi một phần con người chúng ta.

Are some people just naturally tidier?

Có phải một số người sinh ra đã ngăn nắp hơn không?

Psychologists describe personality in terms of relatively enduring patterns in how people tend to think, feel and behave.

Các nhà tâm lý học mô tả tính cách dựa trên các khuôn mẫu tương đối bền vững về cách mọi người có xu hướng suy nghĩ, cảm nhận và hành xử.

One of the “Big Five” personality traits is conscientiousness. It includes tendencies towards being industrious, self–controlled and orderly. So, someone higher in conscientiousness – particularly its orderliness aspects – may find keeping things organised easier.

Một trong năm đặc điểm tính cách “Big Five” là tính tận tâm (conscientiousness) . Nó bao gồm xu hướng chăm chỉ, tự chủ và ngăn nắp. Vì vậy, một người có tính tận tâm cao – đặc biệt là khía cạnh ngăn nắp – có thể thấy việc giữ mọi thứ ngăn nắp dễ dàng hơn.

But “relatively enduring” doesn’t mean personality is fixed.

Nhưng “tương đối bền vững” không có nghĩa là tính cách là cố định.

Large studies following people over time show personality is both stable and changeable. For example, people tend to become more conscientious during different stages of adulthood, such as when they have children or new responsibilities.

Các nghiên cứu lớn theo dõi con người trong một thời gian dài cho thấy tính cách vừa ổn định vừa có thể thay đổi. Ví dụ, mọi người có xu hướng trở nên tận tâm hơn trong các giai đoạn trưởng thành khác nhau, chẳng hạn như khi họ có con hoặc có các trách nhiệm mới.

So, saying “I’m a messy person” may describe a tendency. It doesn’t condemn you to a lifetime of losing your keys.

Vì vậy, việc nói “Tôi là một người bừa bộn” chỉ mô tả một xu hướng. Nó không kết án bạn phải chịu cảnh làm mất chìa khóa suốt đời.

Messiness is something you repeatedly do

Sự bừa bộn là điều bạn lặp đi lặp lại

A messy room isn’t usually created by one great act of mess–making. It results from hundreds of tiny behaviours: leaving the cup on the desk, putting clothes on the chair, dropping the keys wherever is convenient, or deciding you’ll deal with the mail later.

Một căn phòng bừa bộn thường không được tạo ra từ một hành động gây bừa bộn lớn nào đó. Nó là kết quả của hàng trăm hành vi nhỏ nhặt: để chiếc cốc trên bàn làm việc, vắt quần áo lên ghế, vứt chìa khóa bất cứ chỗ nào tiện lợi, hoặc quyết định rằng bạn sẽ giải quyết đám thư từ sau.

Repeat those actions and they begin to look like a characteristic of the person doing them.

Lặp đi lặp lại những hành động đó và chúng bắt đầu trông giống như một đặc điểm của chính người thực hiện chúng.

They can also become habits.

Chúng cũng có thể trở thành thói quen.

Habits develop when we repeatedly perform a behaviour in a recurring context. With repetition, features of that context can begin to prompt the behaviour automatically.

Thói quen hình thành khi chúng ta lặp đi lặp lại một hành vi trong một bối cảnh quen thuộc. Khi lặp lại nhiều lần, các đặc điểm của bối cảnh đó có thể bắt đầu kích hoạt hành vi một cách tự động.

This helps explain why simply deciding to “be tidier” can fail. You return home with the same intentions, but also to the same environment that prompts the same old behaviours.

Điều này giúp giải thích tại sao việc chỉ đơn thuần quyết định “sẽ ngăn nắp hơn” có thể thất bại. Bạn trở về nhà với cùng một ý định, nhưng cũng trở về với chính môi trường cũ kích hoạt những hành vi cũ.

Change the environment, not just your intentions

Hãy thay đổi môi trường, không chỉ là ý định của bạn

Suppose you routinely arrive home and drop your keys on the nearest surface. You could keep reminding yourself to be more organised.

Giả sử bạn thường xuyên về nhà và vứt chìa khóa lên bề mặt phẳng gần nhất. Bạn có thể liên tục tự nhủ phải ngăn nắp hơn.

Or you could put a small bowl beside the door.

Hoặc bạn có thể đặt một chiếc bát nhỏ cạnh cửa ra vào.

The bowl doesn’t just store your keys. It can prompt the behaviour you want. Repeatedly putting the keys there when you arrive home helps strengthen the association between the situation and that response.

Chiếc bát không chỉ để đựng chìa khóa của bạn. Nó có thể kích hoạt hành vi bạn muốn. Việc liên tục đặt chìa khóa vào đó khi bạn về nhà giúp củng cố mối liên hệ giữa hoàn cảnh và phản ứng đó.

The same principle applies elsewhere. Put the laundry basket where clothes actually come off. Give frequently used objects an obvious home. Put things you want to remember where you’ll encounter them at the moment you need to act.

Nguyên tắc tương tự cũng áp dụng cho những việc khác. Hãy đặt giỏ đựng đồ giặt ở nơi bạn cởi quần áo ra. Đặt những đồ vật hay dùng ở một vị trí rõ ràng, dễ thấy. Đặt những thứ bạn muốn ghi nhớ ở nơi bạn sẽ nhìn thấy chúng vào đúng thời điểm bạn cần hành động.

In other words, don’t rely solely on motivation or memory. Arrange the environment to prompt the behaviour you want and make it easy to perform.

Nói cách khác, đừng chỉ dựa vào động lực hay trí nhớ. Hãy sắp xếp môi trường để kích hoạt hành vi bạn muốn và giúp việc thực hiện trở nên dễ dàng.

So if you act like a tidy person, do you become one?

Vì vậy, nếu bạn hành động như một người ngăn nắp, liệu bạn có trở thành một người như vậy không?

This raises a more interesting question. What do we actually mean when we say someone is a tidy or messy person?

Điều này đặt ra một câu hỏi thú vị hơn. Chúng ta thực sự có ý gì khi nói ai đó là một người ngăn nắp hay bừa bộn?

We usually imagine personality causes behaviour: a conscientious person behaves conscientiously.

Chúng ta thường nghĩ tính cách tạo ra hành vi: một người tận tâm sẽ cư xử một cách tận tâm.

But the relationship may also run in the other direction. Researchers have proposed that changing the behaviours through which a personality trait is expressed may, over time, contribute to changing the trait itself.

Nhưng mối quan hệ này cũng có thể diễn ra theo chiều ngược lại. Các nhà nghiên cứu đã đề xuất rằng việc thay đổi những hành vi thông qua đó một đặc điểm tính cách được thể hiện có thể, theo thời gian, góp phần thay đổi chính đặc điểm đó.

This doesn’t mean you can decide on Monday to have a different personality by Friday. Personality change is generally gradual. But it challenges the idea that we must first become an organised person before we can behave like one.

Điều này không có nghĩa là bạn có thể quyết định vào thứ Hai rằng mình sẽ có một tính cách khác vào thứ Sáu. Sự thay đổi tính cách nhìn chung diễn ra từ từ. Nhưng nó thách thức quan điểm cho rằng trước tiên chúng ta phải trở thành một người ngăn nắp thì mới có thể hành xử như một người ngăn nắp.

Perhaps consistently behaving in a more organised way is part of how we become more organised.

Có lẽ việc kiên trì hành xử theo cách ngăn nắp hơn chính là một phần của quá trình giúp chúng ta trở nên ngăn nắp hơn.

So, how do you become tidier?

Vậy, làm thế nào để bạn trở nên ngăn nắp hơn?

Start by observing rather than judging. “I’m messy” doesn’t tell you what to change. Notice a recurring problem and the behaviour that produces it.

Hãy bắt đầu bằng việc quan sát thay vì phán xét. Câu nói “Tôi thật bừa bộn” không cho bạn biết phải thay đổi điều gì. Hãy chú ý đến một vấn đề lặp đi lặp lại và hành vi tạo ra nó.

Then decide what you want to do instead. Make it specific: “When I take off my clothes, I’ll put them in the basket.”

Sau đó, hãy quyết định bạn muốn làm gì thay thế. Hãy đưa ra hành động cụ thể: “Khi cởi quần áo ra, tôi sẽ cho chúng vào giỏ.”

Next, arrange your surroundings to prompt the new behaviour and make it easy. Put the basket where you actually get changed, or the key bowl beside the door.

Tiếp theo, hãy sắp xếp không gian xung quanh để kích hoạt hành vi mới và làm cho nó dễ thực hiện. Đặt chiếc giỏ ở nơi bạn thực sự thay đồ, hoặc đặt chiếc bát đựng chìa khóa cạnh cửa ra vào.

It can also help to link the new behaviour to an existing routine: “When I make my morning coffee, I’ll deal with yesterday’s mail” or “When I turn on the television after dinner, I’ll spend five minutes putting things away before I sit down”.

Việc gắn kết hành vi mới với một thói quen sẵn có cũng rất hữu ích: “Khi pha cà phê buổi sáng, tôi sẽ giải quyết đống thư từ của ngày hôm qua” hoặc “Khi bật TV sau bữa tối, tôi sẽ dành năm phút để cất dọn mọi thứ trước khi ngồi xuống.”

Try the new routine, then review it. If it isn’t working, don’t conclude “I’m just a messy person”. Ask what got in the way and adjust the plan.

Hãy thử nghiệm thói quen mới, sau đó đánh giá lại. Nếu nó không hiệu quả, đừng kết luận rằng “Tôi vốn là một người bừa bộn.” Hãy tự hỏi điều gì đã ngáng đường và điều chỉnh lại kế hoạch.

With repetition, the new behaviour may require less conscious effort and become part of your routine.

Khi được lặp lại, hành vi mới có thể đòi hỏi ít nỗ lực có ý thức hơn và trở thành một phần trong thói quen của bạn.

But do you actually need to become tidier?

Nhưng liệu bạn có thực sự cần phải trở nên ngăn nắp hơn không?

Tidiness isn’t a measure of character, and perfection doesn’t need to be the goal. The more useful question is whether your environment is helping or hindering the life you want to lead.

Sự ngăn nắp không phải là thước đo nhân cách, và sự hoàn hảo không nhất thiết phải là mục tiêu. Câu hỏi hữu ích hơn là liệu môi trường của bạn đang hỗ trợ hay cản trở cuộc sống mà bạn muốn hướng tới.

If you routinely can’t find important things, miss bills, argue with people you live with, can’t use parts of your home, or find the clutter stressful, changing some habits may make life easier.

Nếu bạn thường xuyên không tìm thấy những món đồ quan trọng, bỏ lỡ các hóa đơn, cãi vã với những người sống cùng, không thể sử dụng các khu vực trong nhà, hoặc cảm thấy sự bừa bộn gây căng thẳng, việc thay đổi một số thói quen có thể giúp cuộc sống dễ thở hơn.

And if difficulties with organisation are causing significant distress or interfering with everyday life, it may be worth seeking professional help.

Và nếu những khó khăn trong việc tổ chức cuộc sống gây ra sự phiền muộn đáng kể hoặc cản trở cuộc sống hàng ngày, bạn có thể nên tìm kiếm sự trợ giúp chuyên nghiệp.

If clutter becomes so severe that rooms can’t be used for their intended purpose, or getting rid of possessions causes intense distress, that’s different from ordinary messiness. Hoarding disorder is a recognised mental health condition, and professional help is available.

Nếu tình trạng bừa bộn trở nên nghiêm trọng đến mức các phòng không thể được sử dụng đúng mục đích ban đầu, hoặc việc vứt bỏ đồ đạc gây ra sự đau khổ tột cùng, thì đó là điều khác biệt so với sự bừa bộn thông thường. Chứng tích trữ là một tình trạng sức khỏe tinh thần được công nhận, và các dịch vụ hỗ trợ chuyên nghiệp luôn sẵn có.

Otherwise, you don’t need a personality transplant.

Nếu không rơi vào trường hợp đó, bạn không cần phải phẫu thuật thẩm mỹ tính cách làm gì.

You may always be less naturally orderly than someone else. But arrange your environment to prompt the behaviours you want, establish routines that support them, and repeat them often enough, and those behaviours can become habits.

Bạn có thể sẽ luôn kém ngăn nắp bẩm sinh hơn người khác. Nhưng hãy sắp xếp môi trường để kích hoạt những hành vi bạn muốn, thiết lập các thói quen hỗ trợ chúng, và lặp lại chúng đủ thường xuyên, những hành vi đó hoàn toàn có thể trở thành thói quen.

Trevor Mazzucchelli is a registered psychologist with the Psychology Board of Australia, with endorsement in clinical psychology, and is a member of the Australian Psychological Society and a Fellow of the APS College of Clinical Psychologists. He has received research funding from the Australian Research Council and the National Health and Medical Research Council. He does not endorse any specific program, product, or organisation in this article.

Trevor Mazzucchelli là nhà tâm lý học được cấp phép bởi Hội đồng Tâm lý học Úc, có chứng nhận chuyên môn về tâm lý học lâm sàng, là thành viên của Hội Tâm lý học Úc và là Nghiên cứu sinh danh dự của Phân khoa Tâm lý học Lâm sàng thuộc APS. Ông đã nhận được các khoản tài trợ nghiên cứu từ Hội đồng Nghiên cứu Úc và Hội đồng Nghiên cứu Y tế và Y khoa Quốc gia. Ông không xác nhận bất kỳ chương trình, sản phẩm hoặc tổ chức cụ thể nào trong bài viết này.