Hồi ký có bao giờ kể toàn bộ sự thật?

Can memoirs ever tell the whole truth?

Hồi ký có bao giờ kể toàn bộ sự thật?
Emily Hay, Research Assistant in Scottish Literature, University of Glasgow Craig Lamont, Senior Lecturer in Scottish Studies, University of Glasgow
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

In July 2025 a literary scandal erupted when The Observer journalist Chloe Hadjimatheou claimed that Raynor Winn, author of the award–winning memoir The Salt Path, had omitted significant facts and invented key parts of her story. This much–loved account of Winn’s transformative and healing coastal walk with her terminally ill husband after they lost their home, had recently been made into a film.

Vào tháng 7 năm 2025, một vụ bê bối văn học đã nổ ra khi nhà báo Chloe Hadjimatheou của tờ The Observer cáo buộc rằng Raynor Winn, tác giả của cuốn hồi ký đoạt giải thưởng The Salt Path (Con đường muối) , đã bỏ 2 sót những chi tiết quan trọng và bịa đặt các phần cốt lõi trong câu chuyện của mình. Cuốn sách rất được yêu mến này kể về hành trình đi bộ dọc bờ biển mang tính chuyển hóa và chữa lành của Winn cùng người chồng đang mắc bệnh hiểm nghèo sau khi họ mất nhà cửa, và gần đây nó đã được chuyển thể thành phim.

In her article Hadjimatheou maintained that the details of how Winn and her husband lost their home and the nature of his illness were fabricated. Winn responded with a 2,300-word statement on her website defending her memoir and castigated the claims as “grotesquely unfair” and “highly misleading”.

Trong bài viết của mình, Hadjimatheou duy trì quan điểm rằng các chi tiết về cách Winn và chồng mất nhà cũng như bản chất căn bệnh của ông đã bịa đặt. Winn đã phản hồi bằng một tuyên bố dài 2.300 từ trên trang web của mình để bảo vệ cuốn hồi ký của cô, đồng thời chỉ trích những cáo buộc đó là “vô lý một cách kỳ quặc” và “gây hiểu lầm nghiêm trọng”.

The scandal stunned the publishing world and readers alike, with commentators arguing that audiences expect a level of truth from works labelled as autobiography or memoir. Though sometimes used interchangeably, there are some key differences between each genre.

Vụ bê bối đã khiến giới xuất bản cũng như độc giả bàng hoàng, với các nhà bình luận lập luận rằng công chúng mong đợi một mức độ chân thực nhất định từ các tác phẩm được dán nhãn là tự truyện hoặc hồi ký. Mặc dù đôi khi được sử dụng thay thế cho nhau, nhưng giữa hai thể loại này vẫn có một số điểm khác biệt chính.

Autobiography usually denotes a work which details the whole life or work of a public figure narrated from their point of view. Memoir instead recounts certain specific experiences or interactions from the author’s life, allowing writers to explore and communicate their emotions, experiences and beliefs. Its name is literally derived from the French word mémoire, meaning “memory”.

Tự truyện thường dùng để chỉ một tác phẩm kể chi tiết về toàn bộ cuộc đời hoặc sự nghiệp của một nhân vật công chúng được kể lại từ góc nhìn của chính họ. Ngược lại, hồi ký kể lại những trải nghiệm hoặc tương tác cụ thể trong cuộc đời của tác giả, cho phép người viết khám phá và truyền tải cảm xúc, trải nghiệm cũng như niềm tin của họ. Tên của thể loại này bắt nguồn từ từ “mémoire” trong tiếng Pháp, có nghĩa là “ký ức”.

The problem of truth in this genre is almost constantly in the spotlight. While some memoir controversies have centred on what are alleged to be outright lies – such as the Salt Path – others may reflect the tension between a reader’s expectation of objective “truth” in a work of non-fiction, and how authors themselves actually recall and understand their memories.

Vấn đề sự thật trong thể loại này hầu như luôn nằm dưới ánh đèn sân khấu. Trong khi một số tranh cãi về hồi ký tập trung vào những gì bị cho là những lời nói dối hoàn toàn – chẳng hạn như trường hợp của The Salt Path – thì những trường hợp khác lại phản ánh sự căng thẳng giữa kỳ vọng của độc giả về một “sự thật” khách quan trong một tác phẩm phi hư cấu, và cách mà chính các tác giả thực sự hồi tưởng cũng như thấu hiểu ký ức của họ.

Swan Song, Charles Spencer’s memoir of life with his sister Princess Diana, which has been accused of getting key details wrong, is a case in point.

Swan Song, cuốn hồi ký của Charles Spencer viết về cuộc sống với người chị gái là Công dưỡng Diana, vốn bị cáo buộc là sai lệch những chi tiết quan trọng, là một ví dụ điển hình.

Buckingham Palace responded to Spencer’s claims against the royal family, saying: “His Majesty is mindful that the pain of fraternal grief can cloud reason, affect judgement and colour memory in ways others do not recognise.” Our memories are subjective reconstructions of events from our point of view, which means that they may always be open to dispute. Memory retrieval can never be linear, and neither can it ever be objective – all of which affects how memoirs are written and how they’re received.

Điện Buckingham đã phản hồi trước những tuyên bố của Spencer nhắm vào hoàng gia rằng: “Bệ hạ lưu ý rằng nỗi đau mất đi người thân thiết có thể làm mờ lý trí, ảnh hưởng đến phán đoán và tô vẽ lại ký ức theo những cách mà người khác không thể nhận ra.” Ký ức của chúng ta là sự tái tạo chủ quan về các sự kiện từ góc nhìn của chính mình, điều này có nghĩa là chúng có thể luôn vấp phải tranh cãi. Việc truy xuất ký ức không bao giờ có tính tuyến tính, và cũng không bao giờ có tính khách quan – tất cả những điều này ảnh hưởng đến cách hồi ký được viết ra và cách chúng được tiếp nhận.

As we are finding in our ongoing research on life–writing, the relationship between truth and fiction in this kind of writing is more often fraught than not.

Như chúng tôi đang nhận thấy trong nghiên cứu đang diễn ra của mình về văn học tự sự cuộc đời (life-writing) , mối quan hệ giữa sự thật và hư cấu trong thể loại viết này thường xuyên gặp nhiều trắc trở hơn là thuận lợi.

Fact, fiction and everything in between

Sự thật, hư cấu và mọi thứ ở khoảng giữa

All life–writing depends on memory, yet the process of how memories are recalled rarely features in these debates. Our research is concerned with the relationship between memory and life–writing by Scottish authors, many of whom have experience of the care system. We want to know if there are any typical patterns that these writers follow, and to what extent we can test the active memory retrieval of writers today.

Mọi tác phẩm viết về cuộc đời đều phụ thuộc vào ký ức, thế nhưng quá trình ký ức được gợi lại lại hiếm khi xuất hiện trong các cuộc tranh luận này. Nghiên cứu của chúng tôi quan tâm đến mối quan hệ giữa ký ức và văn học tự sự cuộc đời của các tác giả người Scotland, nhiều người trong số họ có trải nghiệm sống trong hệ thống chăm sóc xã hội. Chúng tôi muốn biết liệu có bất kỳ mô hình tiêu biểu nào mà những người viết này tuân theo hay không, và chúng ta có thể kiểm tra mức độ truy xuất ký ức chủ động của các nhà văn ngày nay đến đâu.

Neuroscientists have shown that memories change with time and frequency of use. Memories are also adaptive, part of a highly reconstructive process where we access the most useful information first, and piece in other details around this.

Các nhà thần kinh học đã chỉ ra rằng ký ức thay đổi theo thời gian và tần suất sử dụng. Ký ức cũng mang tính thích ứng, là một phần của quá trình tái tạo mạnh mẽ trong đó chúng ta tiếp cận thông tin hữu ích nhất trước tiên và lắp ghép các chi tiết khác xung quanh thông tin đó.

At the core of our research is a series of workshops in which care–experienced adults get to know the workings of memory and are then invited to try life–writing for themselves. We expect fact, fiction – and everything in between.

Trọng tâm nghiên cứu của chúng tôi là một loạt các hội thảo, nơi những người trưởng thành từng có trải nghiệm trong hệ thống chăm sóc tìm hiểu về cơ chế hoạt động của ký ức và sau đó được mời tự mình thử sức với việc viết văn học tự sự cuộc đời. Chúng tôi kỳ vọng sẽ tìm thấy sự thật, hư cấu – và mọi thứ ở khoảng giữa.

We see these issues play out in memoirs by the Scottish authors our study centres around. Dorothy K. Haynes wrote a memoir titled Haste Ye Back, detailing her upbringing at Aberlour Orphanage in the northeast of Scotland from 1929-1933.

Chúng ta có thể thấy những vấn đề này diễn ra trong các cuốn hồi ký của các tác giả người Scotland là tâm điểm trong nghiên cứu của chúng tôi. Dorothy K. Haynes đã viết một cuốn hồi ký mang tên Haste Ye Back, kể chi tiết về tuổi thơ của bà tại Trại mồ côi Aberlour ở đông bắc Scotland từ năm 1929-1933.

While Haynes’ memories of Aberlour are largely happy, a 2019 report for the Scottish Child Abuse Inquiry uncovered reports of physical, psychological and sexual abuse from former residents from later periods between between 1930 and 1990. Our memories can be coloured by information learned after the fact. Or, like Haynes, we may have completely different personal experiences from the established narrative – does any of that make one person’s account less true than another?

Mặc dù những ký ức của Haynes về Aberlour phần lớn là hạnh phúc, nhưng một báo cáo năm 2019 của Ủy ban Điều tra Lạm dụng Trẻ em Scotland đã đưa ra ánh sáng những lời kể về hành vi lạm dụng thể xác, tâm lý và tình dục từ những cựu cư dân sống ở đây trong các giai đoạn sau từ năm 1930 đến năm 1990. Ký ức của chúng ta có thể bị tô vẽ bởi những thông tin được biết đến sau khi sự việc đã xảy ra. Hoặc, giống như Haynes, chúng ta có thể có những trải nghiệm cá nhân hoàn toàn khác biệt so với câu chuyện được thừa nhận chung – liệu điều đó có làm cho lời kể của một người trở nên kém chân thực hơn người khác hay không?

For other authors, personal experiences form the basis of their fictional works, and this can further blur the boundaries between truth and fiction. Jenni Fagan’s novel, The Panopticon, follows a teenager abused but not broken by the Scottish care system. Ootlin, the memoir she published ten years later, demonstrates just how much of that narrative had been based on her real–life experiences.

Đối với các tác giả khác, trải nghiệm cá nhân tạo thành nền tảng cho các tác phẩm hư cấu của họ, và điều này càng làm mờ thêm ranh giới giữa sự thật và hư cấu. Tiểu thuyết The Panopticon của Jenni Fagan kể về một thiếu niên bị lạm dụng nhưng không bị quật ngã bởi hệ thống chăm sóc của Scotland. Ootlin, cuốn hồi ký mà cô xuất bản mười năm sau đó, cho thấy phần lớn câu chuyện đó thực sự được dựa trên những trải nghiệm đời thực của cô.

In circumstances like these, readers can contrast the novel and the memoir for themselves, but elsewhere this isn’t possible. Jessie Kesson’s novel The White Bird Passes details the protagonist Janie’s poverty–stricken upbringing and experience of being sent to an orphanage in Skene, Aberdeenshire, closely mirroring Kesson’s own childhood.

Trong những hoàn cảnh như thế này, độc giả có thể tự mình đối chiếu giữa tiểu thuyết và hồi ký, nhưng ở những trường hợp khác thì điều này là không thể. Tiêu đề tiểu thuyết The White Bird Passes của Jessie Kesson kể chi tiết về tuổi thơ nghèo khó của nhân vật chính Janie và trải nghiệm bị gửi vào một trại mồ côi ở Skene, Aberdeenshire, phản ánh sát sao thời thơ ấu của chính Kesson.

Kesson herself noted in later interviews that although a work of fiction, the work was “mostly autobiographical”, and that she didn’t want to bore people by covering the same ground in a memoir. Can we read Kesson’s novel as a work of life–writing, even when it’s shelved in the fiction section?

Bản thân Kesson đã lưu ý trong các cuộc phỏng vấn sau đó rằng mặc dù là một tác phẩm hư cấu, nhưng tác phẩm này “phần lớn mang tính tự truyện”, và cô không muốn làm người đọc chán ngấy bằng cách lặp lại cùng một chủ đề trong một cuốn hồi ký. Liệu chúng ta có thể đọc tiểu thuyết của Kesson như một tác phẩm viết về cuộc đời, ngay cả khi nó được xếp ở mục sách hư cấu?

At the opposite end of the spectrum, some authors have experimented with the very form of memoir itself. Janice Galloway has written two works she labels “anti-memoirs” – titled This Is Not About Me, and All Made Up respectively.

Ở cực đối lập, một số tác giả đã thử nghiệm chính hình thức của hồi ký. Janice Galloway đã viết hai tác phẩm mà cô gọi là “phản hồi ký” – lần lượt có tựa đề This Is Not About Me và All Made Up.

The works detail an Ayrshire upbringing and family life which mirror Galloway’s own, but with incisive writing that recalls her command of character and detail from her other works of fiction. As her titles attest, the reader can never rest too comfortably in the knowledge that what they are reading is the unembellished truth.

Các tác phẩm này kể chi tiết về tuổi thơ ở Ayrshire và đời sống gia đình phản ánh chính cuộc đời của Galloway, nhưng với ngòi bút sắc sảo gợi nhắc đến sự làm chủ nhân vật và chi tiết từ các tác phẩm hư cấu khác của cô. Đúng như tựa đề sách đã khẳng định, độc giả không bao giờ có thể hoàn toàn yên tâm rằng những gì họ đang đọc là sự thật nguyên bản không được tô vẽ.

The genius of Galloway’s work isn’t that she pioneers a blend between memoir and fiction for the first time, but that she lays bare the complex relationship between truth and fiction which is present in all life–writing.

Thiên tài trong tác phẩm của Galloway không nằm ở việc cô tiên phong tạo ra sự pha trộn giữa hồi ký và hư cấu lần đầu tiên, mà ở chỗ cô đã phơi bày mối quan hệ phức tạp giữa sự thật và hư cấu vốn luôn hiện hữu trong tất cả các tác phẩm viết về cuộc đời.

Though it may be going too far to call all memoirs fictional, ultimately, what readers take to be “truth” from a memoir, as for any work of literature, is down to them. We can never truly know how another person experienced or remembers events – and that desire for truths and perspectives other than our own is exactly why the genre of the memoir endures.

Mặc dù việc gọi tất cả các hồi ký là hư cấu có phần đi quá xa, nhưng cuối cùng, điều mà độc giả coi là “sự thật” từ một cuốn hồi ký, cũng như đối với bất kỳ tác phẩm văn học nào, hoàn toàn phụ thuộc vào chính họ. Chúng ta không bao giờ có thể thực sự biết được một người khác đã trải nghiệm hoặc ghi nhớ các sự kiện như thế nào – và khao khát về những sự thật và góc nhìn khác với của chúng ta chính là lý do tại sao thể loại hồi ký vẫn trường tồn.

Emily Hay receives funding from the Arts and Humanities Research Council (AHRC) .

Emily Hay nhận được tài trợ từ Hội đồng Nghiên cứu Nghệ thuật và Nhân văn (AHRC) .

Craig Lamont receives funding from the Arts and Humanities Research Council (AHRC) .

Craig Lamont nhận được tài trợ từ Hội đồng Nghiên cứu Nghệ thuật và Nhân văn (AHRC) .