Cách để biết ơn ai đó – ngay cả khi bạn thực sự không muốn

How to be grateful to someone – even when you really don’t want to

Cách để biết ơn ai đó – ngay cả khi bạn thực sự không muốn
Mark Schroeder, Professor of Philosophy, USC Dornsife College of Letters, Arts and Sciences
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

There are few greater feelings than the sense of heartfelt gratitude to another human being who has done you a solid. Sincere thanks and reciprocation are part of the glue that binds us in human relationships.

Có rất ít cảm xúc tuyệt vời hơn cảm giác biết ơn chân thành đối với một người đã giúp đỡ bạn. Lời cảm ơn chân thành và sự đền đáp là một phần chất keo gắn kết chúng ta trong các mối quan hệ con người.

But sometimes you’re just not feeling it. You know that you have benefited from what someone has done for you, but you don’t really feel grateful to them for doing it. Most teenagers go through this period with their parents. Maybe you take your partner or colleague for granted.

Nhưng đôi khi bạn lại không có cảm giác đó. Bạn biết rằng mình đã hưởng lợi từ những gì người khác làm cho mình, nhưng bạn thực sự không cảm thấy biết ơn họ vì điều đó. Hầu hết thanh thiếu niên đều trải qua giai đoạn này với cha mẹ mình. Có lẽ bạn đang coi việc người bạn đời hoặc đồng nghiệp đối xử tốt với mình là điều hiển nhiên.

For me, 14 years ago, it was my mother–in–law. She had upended her life to move from South Dakota to California to live with my wife and me to assist with childcare after our daughter was born; no other source of childcare fit with our demanding work schedules and my commute. She made a huge sacrifice that transformed our lives, but there were moments when I really struggled to feel grateful.

Đối với tôi, 14 năm trước, đó là mẹ vợ tôi. Bà đã đảo lộn cuộc sống của mình để chuyển từ Nam Dakota đến California sống cùng vợ chồng tôi nhằm hỗ trợ việc chăm sóc con cái sau khi con gái chúng tôi ra đời; không có nguồn hỗ trợ chăm sóc trẻ em nào khác phù hợp với lịch trình làm việc bận rộn và quãng đường đi làm xa của tôi. Bà đã hy sinh rất nhiều để thay đổi cuộc sống của chúng tôi, nhưng có những khoảnh khắc tôi thực sự chật vật để cảm thấy biết ơn.

Since that time, I’ve come to devote much of my research as a philosopher to studying how the way that we interpret each other as people shapes our relationships. That work has helped me to understand why I struggled to be grateful – and taught me a little bit about how to do better.

Kể từ đó, tôi đã cống hiến phần lớn nghiên cứu của mình với tư cách là một nhà triết học để tìm hiểu cách mà cách chúng ta giải thích về nhau định hình các mối quan hệ của chúng ta như thế nào. Công việc đó đã giúp tôi hiểu lý do tại sao mình từng chật vật để tỏ ra biết ơn – đồng thời dạy tôi một chút về cách làm tốt hơn.

Personal gratitude

Sự biết ơn cá nhân

I’ve found that the hardest part of feeling grateful to someone is the “to” part. It is one thing to be impersonally grateful that something happened and another thing to be personally grateful to someone for doing it. These are not the same.

Tôi nhận thấy phần khó nhất của việc cảm thấy biết ơn ai đó chính là phần “đối với”. Biết ơn một cách vô định hình rằng điều gì đó đã xảy ra là một chuyện, còn biết ơn một cách cá nhân ai đó vì đã làm việc đó lại là chuyện khác. Chúng không giống nhau.

Both forms of gratitude require seeing something as a benefit. And they both require a humble recognition of how easily things could have been otherwise. When the rain ends a drought, an atheist can feel grateful that the tomatoes will survive. But the atheist isn’t grateful “to” anyone for the rain.

Cả hai hình thức biết ơn đều đòi hỏi phải nhìn nhận một điều gì đó như một lợi ích. Và cả hai đều đòi hỏi sự công nhận khiêm tốn về việc mọi thứ có thể đã khác đi dễ dàng như thế nào. Khi cơn mưa chấm dứt hạn hán, một người vô thần có thể cảm thấy biết ơn vì những trái cà chua sẽ sống sót. Nhưng người vô thần đó không biết ơn “ai cả” vì cơn mưa.

Figure
Priests offer prayers to Varuna, the Hindu god of rain, as they stand in the Osman Sagar on the outskirts of Hyderabad, India, on July 16, 2013. AP Photo/Mahesh Kumar A
Các linh mục dâng lời cầu nguyện tới Varuna, vị thần mưa theo Ấn Độ giáo, khi họ đứng trong hồ chứa nước Osman Sagar ở vùng ngoại ô Hyderabad, Ấn Độ, vào ngày 16 tháng 7 năm 2013. Ảnh AP/Mahesh Kumar A

Personal gratitude requires more than impersonal gratitude. It is an example of what the philosopher Peter Strawson calls a “participant” attitude: an attitude that we have toward people, but not toward things. And a large theme in my work is that participant attitudes such as gratitude involve giving someone credit for what the attitude responds to.

Sự biết ơn cá nhân đòi hỏi nhiều hơn sự biết ơn thông thường. Đó là một ví dụ về điều mà nhà triết học Peter Strawson gọi là thái độ “người tham gia”: một thái độ mà chúng ta dành cho con người, chứ không phải cho đồ vật. Và một chủ đề lớn trong công việc của tôi là những thái độ của người tham gia như sự biết ơn bao gồm việc ghi nhận công lao của ai đó cho những gì mà thái độ đó hướng tới.

But which benefits we give people credit for is complicated. As philosophers such as Tony Manela have argued, actions motivated primarily by money, self–interest or insecurity don’t merit personal gratitude, even when they benefit you. Actions motivated by love, generosity or concern, on the other hand – or other “pro–social” motives – do.

Nhưng việc chúng ta ghi nhận công lao của những ai đối với những lợi ích nào là điều phức tạp. Như các nhà triết học như Tony Manela đã lập luận, các hành động có động cơ chính từ tiền bạc, lợi ích cá nhân hoặc sự bất an không xứng đáng nhận được sự biết ơn cá nhân, ngay cả khi chúng mang lại lợi ích cho bạn. Ngược lại, những hành động có động cơ từ tình yêu, lòng hào hiệp hoặc sự quan tâm – hay các động cơ “vì lợi ích xã hội” khác – thì hoàn toàn xứng đáng.

Sometimes people fail to feel gratitude because they take someone for granted, not noticing how easily they could have done otherwise. This wasn’t my problem with my mother–in–law. It was obvious that she didn’t have to move across the country to live with us.

Đôi khi mọi người không cảm thấy biết ơn vì họ coi việc ai đó giúp đỡ mình là hiển nhiên, mà không nhận thấy họ có thể dễ dàng làm khác đi như thế nào. Đây không phải là vấn đề của tôi với mẹ vợ mình. Rõ ràng là bà không bắt buộc phải chuyển đi nửa vòng đất nước để sống cùng chúng tôi.

But it was hard to avoid noticing that she had always wanted to live in California. Sometimes it is hard to feel grateful because of how we interpret someone’s motives. They could have done otherwise, but we don’t think their action was really “about us.”

Nhưng thật khó để không nhận ra rằng bà vẫn luôn muốn sống ở California. Đôi khi thật khó để cảm thấy biết ơn vì cách chúng ta diễn giải động cơ của ai đó. Họ có thể đã làm khác đi, nhưng chúng ta lại không nghĩ rằng hành động của họ thực sự “vì chúng ta.”

Bad motives are easy to find

Động cơ xấu rất dễ tìm thấy

Sometimes ungenerous motives can help people to be generous. Your child’s kindergarten teacher isn’t a volunteer. They may be a naturally generous person – but still, they probably wouldn’t be working with your child on spelling, arithmetic and handling adversity if they weren’t getting a paycheck.

Đôi khi những động cơ không mấy hào phóng lại có thể giúp mọi người trở nên hào phóng. Giáo viên mẫu giáo của con bạn không phải là tình nguyện viên. Họ có thể là một người có bản tính hào phóng – nhưng dù vậy, họ có lẽ sẽ không kèm con bạn học đánh vần, số học và cách đối mặt với nghịch cảnh nếu họ không nhận được tiền lương.

It’s still appropriate to be grateful to them. Their financial incentive to show up for work enables their generosity, rather than competing with it.

Việc biết ơn họ vẫn là điều phù hợp. Động lực tài chính để họ đến lớp đã thúc đẩy lòng hào hiệp của họ, thay vì cản trở nó.

Figure
Your child’s teacher might be generous, but their job enables them to act on that generosity every day. svetikd/E+ via Getty Images
Giáo viên của con bạn có thể rất hào phóng, nhưng công việc của họ tạo điều kiện để họ thể hiện sự hào phóng đó mỗi ngày. svetikd/E+ qua Getty Images

Elementary school teachers are not alone. After all, people’s decisions are often driven by many factors: some that merit gratitude and others that don’t. So if you go looking for selfish motives, you are bound to find some.

Giáo viên tiểu học không phải là ngoại lệ duy nhất. Rốt cuộc, các quyết định của con người thường được thúc đẩy bởi nhiều yếu tố: một số yếu tố đáng được biết ơn và những yếu tố khác thì không. Vì vậy, nếu bạn đi tìm những động cơ ích kỷ, chắc chắn bạn sẽ tìm thấy một số điều như vậy.

Take your partner, for example. They do something that benefits you: buying you flowers, filling your tank with gas or finally taking their turn to wash the dishes. They are partly motivated by generosity, love or communal spirit. But, as in any close relationship, sometimes they may be hoping to get something out of it: reciprocation, maybe, or getting you off their back.

Lấy người bạn đời của bạn làm ví dụ chẳng hạn. Họ làm điều gì đó mang lại lợi ích cho bạn: mua hoa cho bạn, đổ đầy bình xăng cho bạn hoặc cuối cùng cũng đến lượt họ rửa bát. Họ một phần được thúc đẩy bởi lòng hào phóng, tình yêu thương hoặc tinh thần cộng đồng. Nhưng, giống như trong bất kỳ mối quan hệ thân thiết nào, đôi khi họ có thể hy vọng nhận lại được điều gì đó: sự đền đáp chẳng hạn, hoặc để bạn không làm phiền họ nữa.

It matters which of these you interpret as their “true” motive: Seeing it one way opens you up to gratitude, while the other precludes it.

Việc bạn diễn giải điều nào trong số này là động cơ “thực sự” của họ rất quan trọng: Nhìn nhận theo một hướng sẽ mở ra lòng biết ơn cho bạn, trong khi hướng kia lại ngăn cản điều đó.

What are ‘true’ motives?

Động cơ “thực sự” là gì?

The distinction between someone’s “true” motive and the other motives that enable it looks like the distinction between causes and enabling conditions. For example, when you drop a wine glass, the fragility of the glass enables the drop to cause the break, but it isn’t itself a cause of the break – the drop is.

Sự khác biệt giữa động cơ “thực sự” của ai đó và các động cơ khác tạo điều kiện cho nó trông giống như sự khác biệt giữa nguyên nhân và điều kiện tạo tiền đề. Ví dụ, khi bạn đánh rơi một ly rượu vang, tính dễ vỡ của ly tạo điều kiện cho cú rơi gây ra việc ly bị vỡ, nhưng bản thân nó không phải là nguyên nhân gây vỡ – cú rơi mới là nguyên nhân.

In the case of the falling glass, there’s a clear, objective answer to what caused the break and what merely enabled it. But I believe that relating to people is deeply different than understanding physical things.

Trong trường hợp chiếc ly đang rơi, có một câu trả lời rõ ràng, khách quan về điều gì gây ra sự đổ vỡ và điều gì chỉ tạo điều kiện cho nó. Nhưng tôi tin rằng việc ứng xử với con người hoàn toàn khác biệt so với việc tìm hiểu các vật thể vật lý.

The key question in whether to be grateful to someone isn’t about which motives count as “causes.” It is about which cause we need to bring into focus in order to see the other person more clearly for who they are.

Câu hỏi then chốt trong việc có nên biết ơn ai đó hay không không nằm ở việc động cơ nào được tính là “nguyên nhân”. Mà nó nằm ở việc nguyên nhân nào chúng ta cần phải tập trung vào để nhìn nhận rõ hơn về con người thật của họ.

See it their way

Nhìn nhận theo cách của họ

In other words, it’s at least partly a matter of perspective. If someone does you a favor, but you know they’re hoping for something in return, you can see that as their “true” motive. But you don’t have to see it that way. Instead, you could see that motive as the condition they need for their generosity to thrive.

Nói cách khác, ít nhất điều đó phụ thuộc vào góc nhìn. Nếu ai đó làm ơn cho bạn, nhưng bạn biết rằng họ đang hy vọng nhận lại điều gì đó, bạn có thể coi đó là động cơ “thực sự” của họ. Nhưng bạn không bắt buộc phải nhìn nhận theo cách đó. Thay vào đó, bạn có thể coi động cơ đó là điều kiện cần thiết để lòng hào phóng của họ phát triển.

Shifting perspectives isn’t easy. When you’re doubting someone’s motives, their lack of generosity can feel obvious. But it helps to remember that people tend to believe they’re acting generously. If you want to respond with gratitude, try seeing them as they see themselves.

Thay đổi góc nhìn không phải là điều dễ dàng. Khi bạn đang nghi ngờ động cơ của ai đó, sự thiếu hào phóng của họ có thể trở nên hiển nhiên. Nhưng sẽ hữu ích nếu bạn nhớ rằng mọi người thường tin rằng họ đang hành động một cách hào phóng. Nếu bạn muốn đáp lại bằng lòng biết ơn, hãy thử nhìn nhận họ theo cách họ nhìn nhận chính mình.

What if that doesn’t work?

Điều gì sẽ xảy ra nếu cách đó không hiệu quả?

Well, the next best thing to being grateful to someone is being grateful for them. Starting there is a good way to remind yourself of why you value this relationship in the first place. And it can be enough to simply say “Thanks” and mean it.

Chà, điều tuyệt vời thứ hai sau việc biết ơn ai đó chính là trân trọng sự hiện diện của họ. Bắt đầu từ đó là một cách hay để nhắc nhở bản thân lý do tại sao bạn trân trọng mối quan hệ này ngay từ đầu. Và đôi khi chỉ cần nói “Cảm ơn” một cách chân thành là đã đủ rồi.

Mark Schroeder does not work for, consult, own shares in or receive funding from any company or organization that would benefit from this article, and has disclosed no relevant affiliations beyond their academic appointment.

Mark Schroeder không làm việc cho, tư vấn, sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hay tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bàiความ này, và không công bố bất kỳ mối liên hệ nào ngoài học hàm của mình.