Các giác quan kỳ lạ: Siêu năng lực bí mật của loài lưỡng cư và bò sát

Unusual senses: the secret superpowers of amphibians and reptiles

Các giác quan kỳ lạ: Siêu năng lực bí mật của loài lưỡng cư và bò sát
Steven Allain, Senior Lecturer in Animal Science, Anglia Ruskin University
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

The Surinam toad is one of the strangest frogs on Earth. Flat–bodied, tiny–eyed and adapted to the murky waters of the Amazon basin, it hunts well despite having very poor vision. When a fish swims close, the frog suddenly opens its mouth and sucks the prey inside in a fraction of a second.

Cóc Surinam là một trong những loài ếch kỳ lạ nhất trên Trái Đất. Với thân hình phẳng, đôi mắt nhỏ và thích nghi với làn nước đục ngầu của lưu vực sông Amazon, chúng săn mồi rất giỏi dù thị lực cực kỳ kém. Khi một con cá bơi lại gần, con ếch bất ngờ há miệng và hút con mồi vào trong chỉ trong tích tắc.

Researchers from the University of California have recently discovered that the secret lies in its bizarre fingertips. Each finger ends in a cluster of 16 tiny lobes, giving the frog 128 miniature sensory structures. These lobes are packed with touch–sensitive nerve endings and can detect even the smallest movements in the surrounding water. Even in complete darkness, the frog can sense a fish approaching, by holding its long front legs outstretched, with its fingers spread wide.

Các nhà nghiên cứu từ Đại học California gần đây đã phát hiện ra rằng bí mật nằm ở những đầu ngón tay kỳ dị của chúng. Mỗi ngón tay kết thúc bằng một cụm gồm 16 thùy nhỏ, mang lại cho con ếch tổng cộng 128 cấu trúc cảm giác thu nhỏ. Các thùy này chứa đầy các đầu dây thần kinh nhạy cảm với xúc giác và có thể phát hiện cả những chuyển động nhỏ nhất trong làn nước xung quanh. Ngay cả trong bóng tối hoàn toàn, con ếch vẫn có thể cảm nhận được con cá đang đến gần bằng cách giạng thẳng hai chân trước dài, với các ngón tay xòe rộng.

Despite being frogs, Surinam toads are so named because of their brown and warty skin which helps them blend into their murky environments.

Mặc dù là loài ếch, cóc Surinam lại có tên gọi như vậy nhờ lớp da màu nâu và sần sùi giúp chúng ngụy trang hòa lẫn vào môi trường nước đục của mình.

Surinam toads are fascinating for more than one reason.
Cóc Surinam rất hấp dẫn không chỉ vì một lý do duy nhất.

The animal kingdom is full of examples of where the senses have been tuned to solve a complicated problem.

Vương quốc động vật có rất nhiều ví dụ về việc các giác quan được tinh chỉnh để giải quyết một vấn đề phức tạp.

We tend to think of the familiar five senses as a complete package. However, biology is much more imaginative than that. Amphibians and reptiles are particularly good at reminding us that there is far more to sensing the environment than simply seeing, hearing, smelling, tasting and touching it.

Chúng ta thường có xu hướng nghĩ năm giác quan quen thuộc là một cỗ hoàn chỉnh. Tuy nhiên, sinh học còn phong phú và giàu trí tưởng tượng hơn thế. Lưỡng cư và bò sát là những ví dụ điển hình nhắc nhở chúng ta rằng việc cảm nhận môi trường xung quanh còn vượt xa hơn nhiều so với việc chỉ đơn thuần nhìn, nghe, ngửi, nếm và chạm.

Marine animals (including reptiles) have a greater need for innovative senses due to the differences caused by the physical properties of water compared to air.

Động vật biển (bao gồm cả bò sát) có nhu cầu cao hơn về các giác quan đổi mới do sự khác biệt bắt nguồn từ tính chất vật lý của nước so với không khí.

Some of their sensory abilities are modifications of familiar senses. Others detect things that humans cannot perceive at all, and some blur the boundaries between senses.

Một số khả năng cảm giác của chúng là sự biến đổi từ các giác quan quen thuộc. Những khả năng khác phát hiện ra những thứ mà con người hoàn toàn không thể nhận thức được, và một số làm mờ đi ranh giới giữa các giác quan.

One of the most spectacular examples of an unusual sense is found in several groups of snakes, particularly pit vipers, boas and pythons. These snakes have specialised organs called pit organs on the sides of their heads, which can detect infrared radiation.

Một trong những ví dụ ngoạn mục nhất về một giác quan bất thường được tìm thấy ở một số loài rắn, đặc biệt là rắn lục hố, trăn Nam Mỹ và trăn lớn. Những loài rắn này có các cơ quan chuyên biệt gọi là hố cảm nhiệt ở hai bên đầu, có thể phát hiện bức xạ hồng ngoại.

To understand how extraordinary this is, imagine a mouse sitting in a dark room. To us, the mouse might be almost invisible. To a snake equipped with these infrared-sensitive pits, however, the warm–blooded mouse produces a thermal image against the cooler surroundings.

Để hiểu điều này phi thường đến mức nào, hãy tưởng tượng một con chuột đang ngồi trong một căn phòng tối. Đối với chúng ta, con chuột gần như vô hình. Tuy nhiên, đối với một con rắn được trang bị các hố nhạy cảm hồng ngoại này, con chuột máu nóng sẽ tạo ra một hình ảnh nhiệt nổi bật giữa khung cảnh xung quanh lạnh hơn.

Pit vipers have a pair of obvious facial pits, located between the eye and nostril. Boas and pythons have multiple smaller labial pits around the mouth. These structures contain highly sensitive nerve endings capable of detecting tiny changes in infrared radiation.

Rắn lục hố có một cặp hố rõ ràng trên mặt, nằm giữa mắt và lỗ mũi. Trăn Nam Mỹ và trăn lớn có nhiều hố môi nhỏ hơn xung quanh miệng. Các cấu trúc này chứa các đầu mút thần kinh cực kỳ nhạy cảm có khả năng phát hiện những thay đổi nhỏ nhất trong bức xạ hồng ngoại.

Infrared information is integrated with their other senses, particularly vision, to help them locate and strike prey. The system is astonishingly sensitive. A snake can detect tiny temperature differences across its surroundings, allowing it to identify warm prey even when visual information is poor. For a nocturnal predator, this is enormously useful – a mouse cannot simply switch off its body heat and hide.

Thông tin hồng ngoại được tích hợp với các giác quan khác của chúng, đặc biệt là thị giác, để giúp chúng xác định vị trí và tấn công con mồi. Hệ thống này nhạy bén đến kinh ngạc. Một con rắn có thể phát hiện ra sự chênh lệch nhiệt độ nhỏ xung quanh nó, cho phép nó nhận diện con mồi ấm áp ngay cả khi thông tin thị giác kém. Đối với một động vật săn mồi ban đêm, điều này vô cùng hữu ích – một con chuột không thể đơn giản tắt đi thân nhiệt của mình và ẩn nấp.

Snakes integrate their senses in other ways that can be hard for humans to imagine. For example, all snakes use their forked tongue to sense the world around them and to taste the air, searching for prey or for mates.

Loài rắn tích hợp các giác quan của chúng theo những cách khác mà con người khó có thể tưởng tượng được. Ví dụ, tất cả các loài rắn đều sử dụng chiếc lưỡi chẻ đôi để cảm nhận thế giới xung quanh và nếm không khí, tìm kiếm con mồi hoặc bạn tình.

Amphibians take the idea of chemical sensing in a different direction. Amphibians can breathe and drink through their skin, which also excretes toxins to defend them from predators as well as well as sensation. Water, dissolved chemicals and other environmental information are constantly interacting with the body.

Động vật lưỡng cư đưa khái niệm cảm nhận hóa học theo một hướng khác. Lưỡng cư có thể thở và uống nước qua da, nơi cũng tiết ra độc tố để bảo vệ chúng khỏi kẻ thù cũng như đóng vai trò cảm giác. Nước, các chất hóa học hòa tan và thông tin môi trường khác liên tục tương tác với cơ thể.

Amphibian sensory biology becomes even stranger when we consider cutaneous mechanoreception – the ability to detect mechanical stimulation through the skin. A frog does not need to see everything happening around it. Its body is covered with sensory receptors which can detect touch, pressure and vibration similarly to ourselves.

Sinh học giác quan của loài lưỡng cư thậm chí còn trở nên kỳ lạ hơn khi chúng ta xem xét khả năng cảm nhận cơ học qua da – khả năng phát hiện kích thích cơ học qua da. Một con ếch không cần phải nhìn thấy mọi thứ diễn ra xung quanh nó. Cơ thể của nó được bao phủ bởi các thụ thể cảm giác có thể phát hiện xúc giác, áp lực và rung động tương tự như chúng ta.

Rather than continuously scanning its surroundings like a mammal, a frog can remain still while its sensory systems monitor the environment with some species only reacting when a moving predator gets within 15 to 30 inches away.

Thay vì liên tục quét môi trường xung quanh giống như loài thú, một con ếch có thể đứng yên trong khi các hệ thống cảm giác của nó giám sát môi trường với một số loài chỉ phản ứng khi kẻ săn mồi di chuyển đến khoảng cách từ 15 đến 30 inch (khoảng 38 đến 76 cm) .

Frogs use more acute versions of our familiar senses to understand what is going on within their surroundings, instead of listening or watching for danger as most mammals do. This is particularly valuable for an animal that may spend much of its life sitting almost motionless. A toad that moves unnecessarily may attract the attention of a predator or scare away prey.

Loài ếch sử dụng các phiên bản sắc bén hơn của các giác quan quen thuộc để hiểu điều gì đang diễn ra trong môi trường xung quanh, thay vì lắng nghe hoặc quan sát nguy hiểm như hầu hết các loài thú. Điều này đặc biệt có giá trị đối với một loài động vật có thể dành phần lớn cuộc đời để ngồi gần như bất động. Một con cóc di chuyển không cần thiết có thể thu hút sự chú ý của kẻ săn mồi hoặc làm con mồi hoảng sợ bỏ chạy.

Perhaps the most mysterious sensory ability of all is magnetoreception, the ability to detect Earth’s magnetic field. Evidence for magnetic sensing exists in a variety of amphibians and reptiles. Salamanders, frogs, turtles, crocodilians and some lizards can respond to magnetic fields under experimental conditions, although the exact mechanisms and ecological importance vary between species.

Có lẽ khả năng cảm giác thần bí nhất trong tất cả là cảm thụ từ trường (magnetoreception) , khả năng phát hiện từ trường của Trái Đất. Bằng chứng về khả năng cảm nhận từ trường tồn tại ở nhiều loài lưỡng cư và bò sát. Kỳ nhông, ếch, rùa, cá sấu và một số loài thằn lằn có thể phản ứng với từ trường trong các điều kiện thí nghiệm, mặc dù cơ chế chính xác và tầm quan trọng sinh thái có sự khác biệt giữa các loài.

For migratory animals, magnetic information can provide a directional reference over surprisingly large distances. Sea turtles are among the most famous examples. Young turtles entering the ocean undertake extraordinary journeys of up to 8,000 miles (13,000 km) , and experiments have demonstrated that they can respond to magnetic fields associated with different geographic locations.

Đối với các loài động vật di cư, thông tin từ trường có thể cung cấp một tham chiếu phương hướng trên những khoảng cách vô cùng lớn. Rùa biển là một trong những ví dụ nổi tiếng nhất. Những chú rùa non ra đại dương thực hiện những chuyến hành trình phi thường dài tới 8.000 dặm (13.000 km) , và các thí nghiệm đã chứng minh rằng chúng có thể phản ứng với từ trường liên quan đến các vị trí địa lý khác nhau.

The Earth’s magnetic field varies across the planet, and so an animal capable of detecting these variations can use them as part of a natural map. A young turtle entering the ocean does not have a smartphone, GPS receiver or compass. Yet its nervous system contains mechanisms that allow it to extract information from a force that humans cannot consciously perceive. The planet itself becomes part of the animal’s sensory environment.

Từ trường của Trái Đất thay đổi khắp hành tinh, và do đó một loài động vật có khả năng phát hiện những biến đổi này có thể sử dụng chúng như một phần của bản đồ tự nhiên. Một chú rùa non khi bước ra đại dương không mang theo điện thoại thông minh, thiết bị định vị GPS hay la bàn. Tuy nhiên, hệ thần kinh của nó lại chứa các cơ chế cho phép nó trích xuất thông tin từ một lực mà con người không thể ý thức được. Bản thân hành tinh trở thành một phần trong môi trường cảm giác của loài động vật này.

Amphibians and reptiles are a reminder that there is no single universal way of experiencing the natural world. Evolution has produced animals capable of detecting heat, magnetic fields, vibrations and chemical traces that humans simply cannot perceive.

Lưỡng cư và bò sát là lời nhắc nhở rằng không có một cách phổ quát duy nhất nào để trải nghiệm thế giới tự nhiên. Tiến hóa đã tạo ra những loài động vật có khả năng phát hiện nhiệt, từ trường, rung động và dấu vết hóa học mà con người đơn giản là không thể nhận thức được.

So, the next time you see a snake flicking its tongue, a frog sitting motionless beside a pond or a turtle disappearing beneath the surface, remember that the animal may be experiencing a world that is almost unimaginably different from our own.

Vì vậy, lần tới khi bạn nhìn thấy một con rắn đang lè lưỡi, một con ếch đang ngồi bất động bên ao hồ hay một con rùa biến mất dưới mặt nước, hãy nhớ rằng loài vật đó có thể đang trải nghiệm một thế giới khác biệt đến mức gần như không thể tưởng tượng được so với thế giới của chúng ta.

Steven Allain does not work for, consult, own shares in or receive funding from any company or organisation that would benefit from this article, and has disclosed no relevant affiliations beyond their academic appointment.

Steven Allain không làm việc cho, tư vấn, nắm giữ cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hoặc tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bài viết này, đồng thời không tiết lộ mối liên hệ nào có liên quan ngoài học hàm học vị của mình.