Bản dịch AI nghe có vẻ thuyết phục, nhưng lại có thể chứa đầy các lỗi ẩn giấu

AI translation sounds convincing, but it can be riddled with hidden errors

Bản dịch AI nghe có vẻ thuyết phục, nhưng lại có thể chứa đầy các lỗi ẩn giấu
Alisa Tian, Associate Lecturer in Translation and Interpreting, School of Humanities & Languages, UNSW
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

Generative artificial intelligence (AI) tools are more widespread than ever, and one of the functions they offer is fast, real–time translation. Some people are even questioning the need to ever learn another language, if near–instant translation is so widely available to all of us, often for free.

Các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh hiện đang phổ biến hơn bao giờ hết, và một trong những tính năng chúng cung cấp là dịch thuật nhanh chóng, thời gian thực. Một số người thậm chí còn đặt câu hỏi về sự cần thiết của việc học thêm một ngôn ngữ khác, nếu việc dịch gần như tức thời đang trở nên rất phổ biến với tất cả chúng ta, và thường là miễn phí.

However, those translations are far from perfect. While AI translations are very fluent, fluency doesn’t equal accuracy. Even proficient bilinguals can overlook errors hidden under the surface.

Tuy nhiên, các bản dịch đó còn lâu mới hoàn hảo. Mặc dù các bản dịch AI rất trôi chảy, nhưng độ trôi chảy không đồng nghĩa với độ chính xác. Ngay cả những người song ngữ thành thạo cũng có thể bỏ sót các lỗi ẩn giấu bên dưới bề mặt.

Some of the mistakes in AI translation come from a lack of learning data, insufficient prompts, or even hallucations – confident presentation of false information, a hallmark of AI chatbots.

Một số lỗi trong bản dịch AI xuất phát từ việc thiếu dữ liệu học tập, câu lệnh (prompt) chưa đầy đủ, hoặc thậm chí là hiện tượnga ảo giác (hallucination) – việc trình bày tự tin các thông tin sai lệch, một đặc điểm nổi bật của các chatbot AI.

Other errors reflect something more fundamental: the inherent complexity and flexibility of human language, and the linguistic or cultural differences between two languages.

Các lỗi khác phản ánh một điều gì đó mang tính cơ bản hơn: sự phức tạp và uyển chuyển vốn có của ngôn ngữ con người, cùng với những khác biệt về ngôn ngữ hoặc văn hóa giữa hai ngôn ngữ.

In my professional work reviewing real AI translations between English and Chinese, I have found some revealing examples of this problem. English and Chinese are two of the most used languages, with a large amount of data for AI to learn from; the issues could be more serious if you’re working on less common languages.

Trong công việc chuyên môn của mình khi xem xét các bản dịch AI thực tế giữa tiếng Anh và tiếng Trung, tôi đã tìm thấy một số ví dụ vạch trần vấn đề này. Tiếng Anh và tiếng Trung là hai trong số các ngôn ngữ được sử dụng nhiều nhất, với lượng dữ liệu lớn để AI học hỏi; các vấn đề thậm chí có thể nghiêm trọng hơn nếu bạn đang làm việc với các ngôn ngữ ít phổ biến hơn.

For those using generative AI to translate, it’s important to keep these risks in mind.

Đối với những ai sử dụng trí tuệ nhân tạo tạo sinh để dịch thuật, điều quan trọng là phải ghi nhớ những rủi ro này.

Where can AI translation go wrong?

Bản dịch AI có thể sai ở đâu?

At word level

Ở cấp độ từ ngữ

Words can have multiple meanings and AI may not always choose the right one.

Từ ngữ có thể có nhiều nghĩa và AI không phải lúc nào cũng chọn được nghĩa đúng.

In one translation I reviewed, an international student described Australian professors as laid back because they wore thongs to class. AI interpreted “thongs” as G-strings (underwear) rather than flip–flops (footwear) .

Trong một bản dịch mà tôi đã xem xét, một sinh viên quốc tế đã mô tả các giáo sư Úc là thoải mái (laid-back) vì họ đi dép tông (thongs) đến lớp. AI đã hiểu nhầm “thongs” là quần lót dây (G-strings) thay vì dép tông (flip-flops) .

Tense can be problematic too. English verbs clearly indicate tense through forms such as “go”, “went” and “is going”. Chinese verbs don’t change in the same way. Instead, time is often conveyed through context or other words. When translating Chinese into English, AI can choose the wrong tense, changing whether something has happened, is happening or will happen.

Thì (tense) cũng có thể là một vấn đề gây rắc rối. Các động từ tiếng Anh thể hiện rõ ràng thì thông qua các dạng như “go”, “went” và “is going”. Các động từ tiếng Trung không thay đổi theo cách đó. Thay vào đó, thời gian thường được truyền tải thông qua ngữ cảnh hoặc các từ khác. Khi dịch tiếng Trung sang tiếng Anh, AI có thể chọn sai thì, làm thay đổi việc một sự việc đã xảy ra, đang xảy ra hay sẽ xảy ra.

At sentence level

Ở cấp độ câu

A sentence can have different interpretations that are grammatically correct but different in meaning.

Một câu có thể có các cách giải thích khác nhau, đúng về mặt ngữ pháp nhưng khác nhau về ý nghĩa.

For example, “You can see him in the store” can mean he is in the store – or you’re in the store when you see him. A human translator can often resolve such ambiguity by considering the context, but AI makes a decision by predicting the next possible words.

Ví dụ, câu “You can see him in the store” có thể có nghĩa là anh ấy đang ở trong cửa hàng – hoặc bạn đang ở trong cửa hàng khi bạn nhìn thấy anh ấy. Một biên dịch viên con người thường có thể giải quyết sự mơ hồ đó bằng cách xem xét ngữ cảnh, nhưng AI đưa ra quyết định bằng cách dự đoán những từ có thể xuất hiện tiếp theo.

And if a mistake is made, it can be difficult to spot later when the overall AI output sounds completely natural. Without careful checking against the original, the meaning can be changed without you noticing.

Và nếu một lỗi xảy ra, sẽ rất khó để phát hiện sau đó khi mà toàn bộ kết quả đầu ra của AI nghe có vẻ hoàn toàn tự nhiên. Nếu không đối chiếu cẩn thận với bản gốc, ý nghĩa có thể bị thay đổi mà bạn không hề nhận ra.

At whole text level

Ở cấp độ toàn văn bản

Accuracy involves more than getting individual words and sentences right. Information must also flow across a text, which is known as cohesion. And languages often achieve cohesion differently.

Độ chính xác không chỉ đòi hỏi việc dịch đúng các từ và câu riêng lẻ. Thông tin cũng phải được liên kết xuyên suốt văn bản, được gọi là tính mạch lạc (cohesion) . Và các ngôn ngữ thường đạt được tính mạch lạc theo những cách khác nhau.

For example, English frequently uses definite article “the” to refer back to something previously mentioned. “The” doesn’t exist in Chinese; cohesion is achieved by repeating the same word over and over throughout the text.

Ví dụ, tiếng Anh thường xuyên sử dụng mạo từ xác định “the” để quy chiếu ngược lại một đối tượng đã được đề cập trước đó. Từ “the” không tồn tại trong tiếng Trung; tính mạch lạc được đạt được bằng cách lặp đi lặp lại cùng một từ xuyên suốt văn bản.

AI can sometimes connect these references incorrectly, leaving readers confused about who or what is being discussed.

Đôi khi AI có thể liên kết các mối quan hệ quy chiếu này một cách không chính xác, khiến người đọc bối rối về việc ai hoặc cái gì đang được thảo luận.

Beyond communicating information

Vượt ra ngoài việc truyền đạt thông tin

Language doesn’t just communicate information. People also use it to establish relationships and connect with others.

Ngôn ngữ không chỉ để truyền đạt thông tin. Con người cũng sử dụng ngôn ngữ để thiết lập các mối quan hệ và kết nối với những người khác.

Different languages and cultures can build similar relationships in different ways, depending on cultural or ideological differences. For example, government communications in Australia often use “we” and “you” to build a closer relationship with the general public. By contrast, another language – such as Chinese – may prefer third person and more formal words for distance and authority.

Các ngôn ngữ và nền văn hóa khác nhau có thể xây dựng các mối quan hệ tương tự theo những cách khác nhau, tùy thuộc vào sự khác biệt về văn hóa hoặc hệ tư tưởng. Ví dụ, các thông cáo của chính phủ ở Úc thường sử dụng “we” (chúng tôi) và “you” (bạn) để xây dựng mối quan hệ gần gũi hơn với công chúng nói chung. Ngược lại, một ngôn ngữ khác – chẳng hạn như tiếng Trung – có thể thích dùng ngôi thứ ba và các từ trang trọng hơn để tạo khoảng cách và thể hiện uy quyền.

Translation is also about introducing new ideas to another language or reflecting evolving beliefs about existing expressions.

Dịch thuật cũng là việc giới thiệu các ý tưởng mới sang một ngôn ngữ khác hoặc phản ánh những niềm tin đang tiến hóa về các biểu đạt hiện có.

For example, terms such as “neurodiversity” may not have widely established equivalents in another language.

Ví dụ, các thuật ngữ như “người đa dạng thần kinh” (neurodiversity) có thể chưa có các từ tương đương được thiết lập rộng rãi trong một ngôn ngữ khác.

And when communities want to address stigma inherent to certain expressions, they might intentionally replace previously used words with new and emerging ones. For example, Chinese terminology referring to transgender people has evolved – more inclusive expressions are gaining recognition.

Và khi cộng đồng muốn giải quyết sự kỳ thị vốn có đối với một số biểu đạt nhất định, họ có thể cố ý thay thế các từ đã sử dụng trước đó bằng những từ mới và đang nổi lên. Ví dụ, thuật ngữ tiếng Trung dùng để chỉ những người chuyển giới đã tiến hóa – các biểu đạt mang tính bao trùm hơn đang dần được công nhận.

AI may reproduce older or less appropriate terminology, particularly where newer expressions are underrepresented in its training data. A translation can therefore be linguistically understandable yet socially insensitive.

AI có thể tái tạo lại các thuật ngữ cũ hoặc kém thích hợp hơn, đặc biệt là khi các biểu đạt mới hơn chưa xuất hiện đầy đủ trong dữ liệu huấn luyện của nó. Do đó, một bản dịch có thể dễ hiểu về mặt ngôn ngữ nhưng lại thiếu nhạy cảm về mặt xã hội.

So when can you trust AI translation?

Vậy khi nào bạn có thể tin tưởng bản dịch AI?

Just as AI is a black box, your AI translation is also a black box. No large language model can guarantee your AI translation always comes out perfectly. But overall, AI translation tends to be more reliable when:

Giống như AI là một chiếc hộp đen, bản dịch AI của bạn cũng là một chiếc hộp đen. Không có mô hình ngôn ngữ lớn nào có thể đảm bảo bản dịch AI của bạn luôn hoàn hảo. Nhưng nhìn chung, dịch thuật bằng AI có xu hướng đáng tin cậy hơn khi:

the topic is familiar and straightforward across two languages, not involving cultural difference or sensitive issues

chủ đề quen thuộc và dễ hiểu giữa hai ngôn ngữ, không liên quan đến sự khác biệt văn hóa hoặc các vấn đề nhạy cảm

the original text is written in perfect grammar and clear sentence structure with no ambiguity

văn bản gốc được viết bằng ngữ pháp hoàn hảo và cấu trúc câu rõ ràng, không có sự mơ hồ

the two languages are both among most widely used languages (such as English, Chinese, French or Spanish) , which means more training data is available for AI to learn from

cả hai ngôn ngữ đều nằm trong số những ngôn ngữ được sử dụng rộng rãi nhất (như tiếng Anh, tiếng Trung, tiếng Pháp hoặc tiếng Tây Ban Nha) , có nghĩa là có nhiều dữ liệu huấn luyện hơn để AI học hỏi

you provide effective prompts: clearly define the context, the reader, the purpose, and the language features of the translation task.

bạn cung cấp các câu lệnh hiệu quả: xác định rõ ràng ngữ cảnh, người đọc, mục đích và các đặc điểm ngôn ngữ của nhiệm vụ dịch thuật.

The translation provided by a chatbot will also be more accurate if it’s combined with neural machine translation technology – this is AI that’s dedicated to translation specifically and trained accordingly. It’s not a feature usually available on the common free AI platforms.

Bản dịch do chatbot cung cấp cũng sẽ chính xác hơn nếu nó được kết hợp với công nghệ dịch máy thần kinh – đây là công nghệ AI chuyên dụng dành riêng cho dịch thuật và được đào tạo tương ứng. Đây thường không phải là tính năng có sẵn trên các nền tảng AI miễn phí phổ biến.

However, even when all the boxes are ticked, accuracy can’t be guaranteed; errors can crop up, hallucinations can happen. You trust it at your own risk.

Tuy nhiên, ngay cả khi tất cả các tiêu chí đều được đáp ứng, độ chính xác vẫn không thể được đảm bảo; lỗi có thể phát sinh, hiện tượng ảo giác có thể xảy ra. Bạn đặt niềm tin vào nó đồng nghĩa với việc bạn phải tự chịu rủi ro.

Remember, generative AI doesn’t truly understand the complex and often ambiguous human experiences in a text. It may be good enough for understanding the general idea of a text, but its quality is never guaranteed without human input.

Hãy nhớ rằng, AI tạo sinh không thực sự hiểu được những trải nghiệm phức tạp và thường mơ hồ của con người trong văn bản. Nó có thể đủ tốt để hiểu ý chính của một văn bản, nhưng chất lượng của nó sẽ không bao giờ được đảm bảo nếu không có sự can thiệp của con người.

Alisa Tian does not work for, consult, own shares in or receive funding from any company or organisation that would benefit from this article, and has disclosed no relevant affiliations beyond their academic appointment.

Alisa Tian không làm việc cho, tư vấn, sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hay tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bài viết này, đồng thời không công bố mối liên hệ nào có liên quan ngoài học hàm học vị của cô.