Cách nói “không” với con bạn – và giữ vững lập trường đó

How to say ‘no’ to your child – and stick to it

Cách nói “không” với con bạn – và giữ vững lập trường đó
Fiona Boylan, Associate Professor, School of Education, Edith Cowan University
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

“No” may be one of the hardest words for parents to say to a young child.

“Không” có lẽ là một trong những từ khó nói nhất đối với các bậc cha mẹ khi giao tiếp với trẻ nhỏ.

No, we’re not buying that. No, you can’t have my phone.
Không, chúng ta không mua món đó. Không, con không được lấy điện thoại của mẹ.

Many parents dread the tears, arguments or tantrums that can follow when a toddler or preschooler is denied something they want.

Nhiều bậc cha mẹ cảm thấy sợ hãi những tiếng khóc, cuộc tranh cãi hoặc cơn ăn vạ có thể xảy ra khi một đứa trẻ tập đi hoặc trẻ mẫu giáo bị từ chối thứ chúng muốn.

But what if a being upset is not a sign something has gone wrong?

Nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu việc trẻ buồn bã không phải là dấu hiệu cho thấy có điều gì đó tồi tệ đã xảy ra?

It’s good to hear no

Nghe từ “không” là điều tốt

Big feelings are part of life and part of growing up. Developmental psychology and neuroscience research suggests saying “no” to children helps them experience reasonable limits and boundaries.

Những cảm xúc mạnh mẽ là một phần của cuộc sống và quá trình lớn lên. Nghiên cứu về tâm lý học phát triển và thần kinh học cho thấy việc nói “không” với trẻ giúp trẻ trải nghiệm các giới hạn và ranh giới hợp lý.

Experiencing a “no” is an important part of how children learn to regulate emotions, cope with frustration and build resilience.

Trải nghiệm sự từ chối (“không”) là một phần quan trọng giúp trẻ học cách điều chỉnh cảm xúc, đối phó với sự thất vọng và xây dựng khả năng phục hồi.

Children begin learning how to manage their emotions from infancy. The emotional regulation skills they develop during the toddler years and beyond can have a lasting influence on how they cope with challenges, build relationships and succeed at school.

Trẻ bắt đầu học cách quản lý cảm xúc từ khi còn là trẻ sơ sinh. Các kỹ năng điều hòa cảm xúc mà trẻ phát triển trong những năm tháng tập đi và giai đoạn sau đó có thể có ảnh hưởng lâu dài đến cách trẻ đối phó với các thử thách, xây dựng các mối quan hệ và thành công ở trường.

What is emotional regulation?

Điều chỉnh cảm xúc là gì?

Emotional regulation is not the ability to avoid difficult feelings. It is the ability to experience emotions, understand them, and gradually learn how to manage them.

Điều chỉnh cảm xúc không phải là khả năng né tránh những cảm xúc khó chịu. Đó là khả năng trải nghiệm cảm xúc, thấu hiểu chúng và dần dần học cách quản lý chúng.

Children develop these skills through repeated experiences of disappointment, frustration, excitement and waiting, with the support of trusted adults.

Trẻ phát triển các kỹ năng này thông qua những trải nghiệm lặp đi lặp lại về sự thất vọng, bực bội, phấn khích và chờ đợi, với sự hỗ trợ của những người lớn đáng tin cậy.

So the challenge for parents is not to avoid no, it’s to help children learn how to navigate it.

Vì vậy, thách thức đối với các bậc cha mẹ không phải là tránh nói “không”, mà là giúp trẻ học cách vượt qua điều đó.

Why children need boundaries

Tại sao trẻ cần có ranh giới

Research shows certain parenting approaches can help children develop the ability to manage their attention, behaviour and emotions.

Nghiên cứu cho thấy một số phương pháp nuôi dạy con cái nhất định có thể giúp trẻ phát triển khả năng quản lý sự chú ý, hành vi và cảm xúc của mình.

This involves experiencing reasonable limits – or the word, “no”. For example, “no, you can’t eat the whole container of crackers”. Or “no, you can’t climb on the car”.

Điều này liên quan đến việc trải nghiệm các giới hạn hợp lý – hay chính là từ “không”. Ví dụ, “không, con không được ăn hết cả hộp bánh quy đó”. Hoặc “không, con không được trèo lên xe hơi”.

Rather than protecting children from every difficult feeling, parents guide children through frustration and help them learn setbacks, disappointment and delayed gratification are manageable parts of life.

Thay vì bảo vệ trẻ khỏi mọi cảm xúc khó khăn, cha mẹ hướng dẫn trẻ vượt qua sự thất vọng và giúp trẻ hiểu rằng những trở ngại, sự thất vọng và việc trì hoãn sự thỏa mãn là những phần có thể quản lý được trong cuộc sống.

Some parenting styles (such as permissive parenting) combine warmth and responsiveness with a lack of clear boundaries. Children are given significant freedom, with few expectations or limits placed on their behaviour. While this style is well-intentioned, studies suggest it may be associated with higher levels of behavioural problems and anxiety in children.

Một số phong cách nuôi dạy con cái (chẳng hạn như phong cách nuông chiều) kết hợp giữa sự ấm áp, sự thấu cảm với việc thiếu các ranh giới rõ ràng. Trẻ được trao sự tự do đáng kể, với rất ít kỳ vọng hoặc giới hạn đặt ra cho hành vi của mình. Mặc dù phong cách này mang ý định tốt, các nghiên cứu cho thấy nó có thể liên quan đến các vấn đề về hành vi và mức độ lo âu cao hơn ở trẻ.

How to say no in the moment

Cách nói không ngay tại thời điểm đó

When saying “no” to a toddler or preschooler be clear and confident.

Khi nói “không” với trẻ tập đi hoặc trẻ mẫu giáo, hãy tỏ ra rõ ràng và tự tin.

Avoid turning it into a negotiation. Instead of saying “maybe later” or “not right now,” try “no, we are not buying chocolate today”.

Tránh biến tình huống thành một cuộc thương lượng. Thay vì nói “có lẽ để lúc khác” hoặc “không phải bây giờ”, hãy thử nói “không, hôm nay chúng ta không mua sô-cô-la”.

Be empathetic and acknowledge your child’s feelings. Try saying, “I can see you are angry/sad/disappointed because you really wanted the chocolate.” And follow through, “My answer is still no”.

Hãy thấu cảm và thừa nhận cảm xúc của con bạn. Hãy thử nói, “Mẹ thấy con đang giận/buồn/thất vọng vì con rất muốn có thanh sô-cô-la đó.” Và giữ vững lập trường: “Câu trả lời của mẹ vẫn là không”.

If a parent repeatedly says no and then gives in after persistent protesting, children receive a clear message: if they keep asking, the answer may change.

Nếu cha mẹ liên tục nói không rồi lại nhượng bộ sau khi con cứ mè nèo dai dẳng, trẻ sẽ nhận được một thông điệp rõ ràng: nếu chúng tiếp tục đòi hỏi, câu trả lời có thể sẽ thay đổi.

So, how can you help build your child’s skills around “no”?

Vậy, làm thế nào bạn có thể giúp xây dựng các kỹ năng của con xung quanh từ “không”?

Talk about feelings you see in books and movies

Nói về cảm xúc bạn thấy trong sách và phim ảnh

This helps give your child the vocabulary to talk about their feelings. For example,

Điều này giúp cung cấp cho con bạn vốn từ vựng để diễn tả cảm xúc của chúng. Ví dụ,

Peppa Pig looks really upset. Why do you think she is crying?
Heo Peppa trông có vẻ rất buồn. Tại sao con nghĩ bạn ấy đang khóc?

Model regulating your own emotions

Làm gương trong việc điều chỉnh cảm xúc của chính bạn

When you get angry about something show your child how you are taking deep breaths to calm down.

Khi bạn tức giận về điều gì đó, hãy cho con thấy cách bạn hít thở sâu để bình tĩnh lại.

Research shows children learn emotion regulation not only through what adults tell them, but also by watching how adults manage their own emotions.

Nghiên cứu cho thấy trẻ học cách điều chỉnh cảm xúc không chỉ qua những gì người lớn nói với chúng, mà còn bằng cách quan sát cách người lớn quản lý cảm xúc của chính họ.

Co-regulate with your child

Cùng điều chỉnh cảm xúc với con

This is a parenting strategy where you use warm and responsive interactions to help a child manage their emotions.

Đây là một chiến lược nuôi dạy con cái trong đó bạn sử dụng sự tương tác ấm áp và nhạy bén để giúp trẻ quản lý cảm xúc của mình.

For example, if your child is having a tantrum, stay calm and don’t react straight away. Take a minute to breathe if you are about to lose your cool.

Ví dụ, nếu con bạn đang có cơn ăn vạ, hãy giữ bình tĩnh và đừng phản ứng ngay lập tức. Dành một phút để hít thở nếu bạn sắp mất bình tĩnh.

You could say “I see you are really disappointed we have to leave the playground.” Sit near your child and offer comfort if they welcome it. Maintain the boundary by saying, “I know you wanted to stay longer but it is time to go home.”

Bạn có thể nói “Mẹ biết con rất thất vọng vì chúng ta phải rời khỏi khu vui chơi.” Ngồi gần con và ôm ấp vỗ về nếu con muốn. Duy trì ranh giới bằng cách nói, “Mẹ biết con muốn ở lại lâu hơn nhưng đã đến lúc phải về nhà rồi.”

A child who hears, “I can see you’re upset, and I’m here with you,” while the boundary remains in place learns two powerful lessons: their feelings are accepted, and they are capable of coping with them

Một đứa trẻ nghe thấy câu “Mẹ thấy con đang buồn, và mẹ ở đây với con,” trong khi ranh giới vẫn được duy trì, sẽ học được hai bài học mạnh mẽ: cảm xúc của chúng được chấp nhận, và chúng có khả năng đối phó với những cảm xúc đó.

Act it out

Diễn kịch tình huống

When things are calm, you can role play different emotional reactions to a “no”. Research shows engagement in pretend play can improve children’s ability to control impulses and manage emotions.

Khi mọi thứ bình yên, bạn có thể đóng vai các phản ứng cảm xúc khác nhau đối với từ “không”. Nghiên cứu cho thấy việc tham gia trò chơi giả vờ có thể cải thiện khả năng kiểm soát xung động và quản lý cảm xúc của trẻ.

For example, parents can use pretend play with teddies, dolls or toy figures to rehearse everyday situations where a child might hear “no”. A parent might role–play a trip to the park and have the adult character say, “It’s time to go home now. We can’t stay any longer.”

Ví dụ, cha mẹ có thể chơi trò giả vờ với gấu bông, búp bê hoặc các nhân vật đồ chơi để diễn tập các tình huống hàng ngày mà trẻ có thể nghe thấy từ “no” (không) . Cha mẹ có thể đóng vai một chuyến đi chơi công viên và để nhân vật người lớn nói, “Đã đến lúc về nhà rồi. Chúng ta không thể ở lại lâu hơn được nữa.”

The child can then act out how the character feels and responds. These playful conversations provide opportunities to explore emotions such as frustration, disappointment or anger, while helping children develop the language and strategies needed to manage them.

Sau đó, trẻ có thể thể hiện cách nhân vật cảm thấy và phản ứng. Những cuộc trò chuyện vui tươi này tạo cơ hội khám phá các cảm xúc như sự thất vọng, chán nản hoặc tức giận, đồng thời giúp trẻ phát triển ngôn ngữ và các chiến lược cần thiết để quản lý chúng.

Praise the behaviour you want

Khen ngợi hành vi bạn muốn thấy

If leaving the playground often ends in tears or protests, avoid treating the emotional reaction as bad behaviour that needs punishment.

Nếu việc rời khỏi khu vui chơi thường kết thúc bằng nước mắt hoặc sự phản đối, đừng coi phản ứng cảm xúc đó là hành vi xấu cần phải trừng phạt.

Instead, support your child through their disappointment and recognise moments when they cope successfully. For example, “Well done, I can see how you hopped off the swing really quickly today.”

Thay vào đó, hãy hỗ trợ con vượt qua sự thất vọng và công nhận những khoảnh khắc con đối phó thành công. Ví dụ, “Làm tốt lắm, mẹ thấy hôm nay con đã nhảy xuống xích đu rất nhanh chóng.”

This works because children are more likely to repeat behaviours that receive positive attention and encouragement.

Cách này rất hiệu quả vì trẻ có xu hướng lặp lại các hành vi nhận được sự quan tâm và khích lệ tích cực.

Check your expectations

Kiểm tra lại kỳ vọng của bạn

It is unreasonable to expect children will always accept a “no” without becoming upset. Their brains are still developing the systems responsible for impulse control and emotional regulation

Thật là vô lý khi kỳ vọng trẻ sẽ luôn chấp nhận lời từ chối “không” mà không tỏm ra buồn bã. Não bộ của trẻ vẫn đang trong quá trình phát triển các hệ thống chịu trách nhiệm kiểm soát xung động và điều chỉnh cảm xúc.

For example, it is unreasonable to suddenly tell a three year old “no, you can’t watch another episode of Bluey – it’s time for a bath” without some warning. Even an adult would struggle to respond calmly when something you are enjoying suddenly ends. Instead, try giving a five minute warning.

Ví dụ, thật vô lý khi bất ngờ bảo một đứa trẻ ba tuổi rằng “không, con không được xem thêm tập phim Bluey nào nữa – đã đến lúc đi tắm rồi” mà không hề có lời cảnh báo trước. Ngay cả người lớn cũng sẽ thấy khó khăn để phản ứng bình tĩnh khi một việc bạn đang thích thú bỗng nhiên kết thúc. Thay vào đó, hãy thử báo trước năm phút.

The bigger picture

Bức tranh toàn cảnh

When parents say “no” to hold a reasonable boundary while acknowledging a child’s feelings, they send an important message.

Khi cha mẹ nói “không” để duy trì một ranh giới hợp lý trong khi vẫn công nhận cảm xúc của trẻ, họ đang truyền đi một thông điệp quan trọng.

Over time, children learn they can experience disappointment, feel upset, recover and move on.

Theo thời gian, trẻ học được rằng chúng có thể trải qua sự thất vọng, cảm thấy buồn bã, phục hồi tinh thần và bước tiếp.

Fiona Boylan does not work for, consult, own shares in or receive funding from any company or organisation that would benefit from this article, and has disclosed no relevant affiliations beyond their academic appointment.

Fiona Boylan không làm việc cho, tư vấn, sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hay tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bài viết này, và đã tuyên bố không có mối liên quan nào ngoài học hàm của mình.