Chậm lại, hoài niệm nếu thấy phù hợp: những mẹo thiết thực để trò chuyện với người mắc chứng mất trí nhớ

Slow down, reminisce if it feels right: practical tips for talking to people with dementia

Chậm lại, hoài niệm nếu thấy phù hợp: những mẹo thiết thực để trò chuyện với người mắc chứng mất trí nhớ
Nikki-Anne Wilson, Lecturer, School of Psychology, UNSW ; Neuroscience Research Australia
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

No one likes to feel left out of the conversation – including people living with dementia. Sometimes, all it takes is a little extra thought to make sure everyone feels included.

Không ai thích cảm thấy bị gạt ra ngoài các cuộc trò chuyện – kể cả những người đang sống chung với chứng mất trí nhớ. Đôi khi, tất cả những gì bạn cần là chú ý hơn một chút để đảm bảo mọi người đều cảm thấy được hòa nhập.

Here are some things you can do to help make communication a bit easier when someone you know is living with dementia.

Dưới đây là một số điều bạn có thể làm để giúp việc giao tiếp trở nên dễ dàng hơn khi có người quen mắc chứng mất trí nhớ.

Some basics

Một số điều cơ bản

Dementia is an umbrella term for a group of brain diseases which can impact memory, language and how people communicate.

Mất trí nhớ là một thuật ngữ chung chỉ một nhóm các bệnh về não có thể tác động đến trí nhớ, ngôn ngữ và cách mọi người giao tiếp.

Specific types of dementia can affect someone’s understanding of the meaning of words or their ability to produce language.

Các loại mất trí nhớ cụ thể có thể ảnh hưởng đến sự hiểu biết của một người về ý nghĩa của từ ngữ hoặc khả năng sử dụng ngôn ngữ của họ.

People with dementia may find it hard to find the right words, or it might take them longer to process information.

Những người mắc chứng mất trí nhớ có thể thấy khó tìm đúng từ, hoặc họ có thể cần nhiều thời gian hơn để xử lý thông tin.

Changes in memory and thinking can also make it hard to keep up with conversations and remember what you wanted to say.

Những thay đổi trong trí nhớ và tư duy cũng có thể khiến họ khó theo kịp các cuộc trò chuyện và ghi nhớ những gì mình muốn nói.

Dementia affects each person differently. There is no one way of talking to people living dementia, just as there is no one way of talking to any group of people.

Chứng mất trí nhớ ảnh hưởng đến mỗi người một khác. Không có một cách duy nhất nào để trò chuyện với những người sống chung với chứng mất trí nhớ, cũng giống như không có một cách duy nhất nào để trò chuyện với bất kỳ nhóm người nào.

But the principles remain the same

Nhưng các nguyên tắc vẫn giữ nguyên

People with dementia continue to face high levels of discrimination and stigma.

Những người mắc chứng mất trí nhớ vẫn tiếp tục phải đối mặt với mức độ kỳ thị và phân biệt đối xử cao.

But fundamentally, how you talk to someone living with dementia is the same as talking to anyone else.

Nhưng về cơ bản, cách bạn trò chuyện với một người sống chung với chứng mất trí nhớ cũng giống như trò chuyện với bất kỳ ai khác.

Communicating means being clear and showing respect, and not assuming what the other person may or may not be able to understand.

Giao tiếp có nghĩa là rõ ràng, thể hiện sự tôn trọng, và không phỏng đoán về những điều người khác có thể hoặc không thể hiểu được.

When someone has dementia, you may have to adapt and simplify some of the ways you communicate. But it’s important to do this without talking down or infantalising them.

Khi ai đó mắc chứng mất trí nhớ, bạn có thể phải điều chỉnh và đơn giản hóa một số cách giao tiếp của mình. Nhưng điều quan trọng là làm điều này mà không tỏ ra trịch thượng hoặc xem họ như trẻ con.

Control what you can

Kiểm soát những gì bạn có thể

If your friend or loved one with dementia often finds communicating challenging, planning ahead can make a difference.

Nếu bạn bè hoặc người thân mắc chứng mất trí nhớ của bạn thường cảm thấy việc giao tiếp là một thử thách, việc lên kế hoạch trước có thể tạo ra sự khác biệt.

Most of us would find it harder to concentrate in a busy cafe with the coffee machine roaring, music playing and background conversations. But for someone with dementia this can be particularly overwhelming.

Hầu hết chúng ta sẽ thấy khó tập trung hơn trong một quán cà phê đông đúc với tiếng máy pha cà phê ầm ĩ, nhạc phát và tiếng trò chuyện xung quanh. Nhưng đối với người mắc chứng mất trí nhớ, điều này có thể đặc biệt gây quá tải.

Wherever possible, choose a quiet space to catch up, and limit the group to one or two people. If you’re in a bigger gathering, consider having someone stay with the person with dementia to support them if they start to feel overwhelmed.

Bất cứ khi nào có thể, hãy chọn một không gian yên tĩnh để trò chuyện, và giới hạn nhóm ở một hoặc hai người. Nếu bạn tham gia một buổi tụ tập lớn hơn, hãy cân nhắc việc có ai đó ở lại cùng người mắc chứng mất trí nhớ để hỗ trợ họ nếu họ bắt đầu cảm thấy quá tải.

Communication is both verbal and non-verbal. So make sure there is good lighting and that you sit where the person with dementia can see you.

Giao tiếp bao gồm cả lời nói và phi ngôn ngữ. Vì vậy, hãy đảm bảo có đủ ánh sáng và bạn ngồi ở vị trí mà người mắc chứng mất trí nhớ có thể nhìn thấy bạn.

If they (or you) use hearing or visual aids, make sure they’re worn and on. And put down your phone – giving the person your full attention can help them anchor theirs.

Nếu họ (hoặc bạn) sử dụng các thiết bị hỗ trợ thính giác hoặc thị giác, hãy đảm bảo chúng đã được đeo và bật lên. Và hãy cất điện thoại đi – việc dành toàn bộ sự chú ý cho người đó có thể giúp họ neo giữ tâm trí mình.

Using expressive body language – such as smiles and nods – can help convey meaning.

Sử dụng ngôn ngữ cơ thể biểu cảm – chẳng hạn như mỉm cười và gật đầu – có thể giúp truyền tải ý nghĩa.

Let them lead

Hãy để họ dẫn dắt

Sometimes people with dementia may say things that are out of place. They may also refer to people or things from the past as if they’re here today.

Đôi khi những người mắc chứng mất trí nhớ có thể nói những điều không đúng lúc. Họ cũng có thể nhắc đến những người hoặc sự việc trong quá khứ như thể những điều đó đang diễn ra ở hiện tại.

When this happens, it’s natural to want to correct them, but it’s not the best approach. Lying should also be avoided wherever possible.

Khi điều này xảy ra, phản ứng tự nhiên là bạn muốn sửa sai cho họ, nhưng đó không phải là cách tốt nhất. Cũng nên tránh việc nói dối bất cứ khi nào có thể.

So what can you do instead? Focus on alleviating their distress, validating their emotions or redirecting the conversation.

Vậy thay vào đó bạn có thể làm gì? Hãy tập trung xoa dịu sự khó chịu của họ, công nhận cảm xúc của họ hoặc chuyển hướng cuộc trò chuyện.

You can try to understand what they’re feeling or experiencing. If someone asks for their mother, for example, it could be a sign they need comfort. After checking for anything else that could be causing distress, you could acknowledge they miss their mum, but explain she’s not here right now.

Bạn có thể cố gắng thấu hiểu những gì họ đang cảm nhận hoặc trải qua. Ví dụ, nếu ai đó hỏi tìm mẹ của họ, đó có thể là dấu hiệu cho thấy họ cần sự an ủi. Sau khi kiểm tra xem có nguyên nhân nào khác có thể gây ra sự khó chịu hay không, bạn có thể công nhận rằng họ nhớ mẹ, nhưng giải thích rằng mẹ không ở đây lúc này.

Where appropriate, touch can provide comfort and help redirect the conversation.

Khi thích hợp, sự đụng chạm cơ thể có thể mang lại sự an ủi và giúp chuyển hướng cuộc trò chuyện.

Reminiscing can also be positive. If they ask about a specific person or place, a memory book can help prompt recollections of good times they’ve shared.

Hoài niệm cũng có thể mang lại kết quả tích cực. Nếu họ hỏi về một người hoặc địa điểm cụ thể, một cuốn sách kỷ niệm có thể giúp khơi gợi lại những ký ức về khoảng thời gian vui vẻ mà họ từng chia sẻ.

Of course, not all family relationships or past experiences are positive. If you know there are difficult topics or relationships, try to let the care team or other people around them know the person’s history so they can watch for signs of distress.

Tất nhiên, không phải mọi mối quan hệ gia đình hay trải nghiệm trong quá khứ đều là tích cực. Nếu bạn biết có những chủ đề hoặc mối quan hệ khó khăn, hãy cố gắng thông báo cho đội ngũ chăm sóc hoặc những người xung quanh biết về lịch sử của người đó để họ có thể chú ý đến các dấu hiệu căng thẳng.

More practical tips

Thêm nhiều mẹo thiết thực

Inclusion should always be the priority. So try to speak directly to the person living with dementia, not about them.

Sự hòa nhập luôn phải được ưu tiên hàng đầu. Vì vậy, hãy cố gắng nói chuyện trực tiếp với người đang sống chung với chứng mất trí nhớ, chứ không phải nói về họ.

Use their name, and don’t be shy to introduce yourself and remind them how you know each other. For example, “Hi Brenda, I’m John. We met at tennis.”

Hãy gọi tên họ, và đừng ngần ngại giới thiệu bản thân cũng như nhắc họ nhớ về mối quan hệ giữa hai người. Ví dụ: “Chào Brenda, mình là John. Chúng ta gặp nhau ở sân quần vợt.”

Don’t rush to finish their sentences. Slow down and give them time to respond.

Đừng vội vã nói hết câu hộ họ. Hãy chậm lại và cho họ thời gian để phản hồi.

Show interest in what you know about the person from their past. Ask questions, but remember – providing context can make it easier to answer: “I’ve been enjoying Wimbledon. Have you got a favourite tennis player?” or “It’s a lovely day outside. Shall we see what’s growing in the garden?”

Hãy thể hiện sự quan tâm đến những gì bạn biết về quá khứ của họ. Hãy đặt câu hỏi, nhưng hãy nhớ rằng – việc cung cấp bối cảnh có thể giúp họ trả lời dễ dàng hơn: “Tôi đang rất thích xem giải Wimbledon. Bạn có tay vợt yêu thích nào không?” hoặc “Ngoài trời hôm nay đẹp quá. Hay chúng ta ra xem ngoài vườn có cây gì đang mọc nhé?”

Music is also a wonderful way to connect and may help reduce depression. Listening to familiar songs can be a way to spend time together without the pressure of a conversation. Or you might find other ways to connect through art, gardening or spending time with grandchildren.

Âm nhạc cũng là một cách tuyệt vời để kết nối và có thể giúp giảm chứng trầm cảm. Lắng nghe những bài hát quen thuộc có thể là cách để dành thời gian cho nhau mà không gặp áp lực của một cuộc trò chuyện. Hoặc bạn có thể tìm các cách khác để kết nối thông qua nghệ thuật, làm vườn hoặc dành thời gian cho cháu chắt.

Good days and bad days

Những ngày tốt và những ngày xấu

Dementia is progressive, so it will get worse over time.

Chứng mất trí nhớ có tính chất tiến triển, vì vậy tình trạng này sẽ tồi tệ hơn theo thời gian.

However, symptoms can change depending on the time of day, and daily fluctuations are more common in some types of dementia.

Tuy nhiên, các triệu chứng có thể thay đổi tùy theo thời điểm trong ngày và sự dao động hàng ngày phổ biến hơn ở một số loại chứng mất trí nhớ.

As for any of us, feeling tired, unwell or in pain can make it harder to pay attention.

Giống như bất kỳ ai trong chúng ta, cảm giác mệt mỏi, không khỏe hoặc đau đớn có thể khiến việc tập trung trở nên khó khăn hơn.

But if you notice a sudden change – such as the person not knowing where they are, hallucinations or a mood shift – check for infection or recent medication changes, and seek help. These could be signs of delirium, which is a medical emergency.

Nhưng nếu bạn nhận thấy một sự thay đổi đột ngột – chẳng hạn như người đó không biết họ đang ở đâu, bị ảo giác hoặc thay đổi tâm trạng – hãy kiểm tra xem có bị nhiễm trùng hay có sự thay đổi thuốc gần đây không, đồng thời tìm kiếm sự giúp đỡ. Đây có thể là dấu hiệu của chứng mê sảng, một tình trạng cấp cứu y tế.

Remember that you’re human, too

Hãy nhớ rằng bạn cũng chỉ là một con người

Caring for someone living with dementia can also affect your own health and wellbeing. It’s important to take time out for yourself, connect with support services, ask for help, and remember that we all make mistakes.

Chăm sóc người sống chung với chứng mất trí nhớ cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và sự ổn định của chính bạn. Điều quan trọng là dành thời gian cho bản thân, kết nối với các dịch vụ hỗ trợ, nhờ giúp đỡ và ghi nhớ rằng tất cả chúng ta đều mắc sai lầm.

When someone has dementia, challenges communicating are not anyone’s fault. But slowing down, being patient and listening can make a world of difference.

Khi ai đó mắc chứng mất trí nhớ, những khó khăn trong giao tiếp không phải lỗi của ai cả. Nhưng việc sống chậm lại, kiên nhẫn và lắng nghe có thể tạo ra những thay đổi vô cùng to lớn.

Nikki-Anne Wilson has previously received funding from the Australian Association of Gerontology and the UNSW Ageing Futures Institute.

Nikki-Anne Wilson trước đây từng nhận tài trợ từ Hiệp hội Lão khoa Úc và Viện Tương lai Lão hóa UNSW.