ricding

Rèn luyện văn hoá đọc

Người tự kỷ dường như cảm nhận niềm vui theo một cách khác – điều này nói lên điều gì về sự khác biệt thần kinh

Autistic people seem to feel joy differently – here’s what it can tell us about neurodivergence

Người tự kỷ dường như cảm nhận niềm vui theo một cách khác – điều này nói lên điều gì về sự khác biệt thần kinh
Aimee Grant, Associate Professor in Public Health and Wellcome Trust Career Development Fellow, Swansea University
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

When people talk about autism, they often think about a child who is different and may be distressed by their surroundings. Or if the conversation moves beyond childhood, the focus might be about an autistic adult with analytical superpowers, such as The Good Doctor or Patience, who still has difficulty with their surroundings and fitting in with colleagues.

Khi mọi người nói về chứng tự kỷ, họ thường nghĩ đến một đứa trẻ có sự khác biệt và có thể cảm thấy bất an trước môi trường xung quanh. Hoặc nếu cuộc trò chuyện vượt qua lứa tuổi thơ ấu, trọng tâm có thể là một người trưởng thành mắc chứng tự kỷ có năng lực phân tích siêu phàm, chẳng hạn như trong phim The Good Doctor hoặc Patience, nhưng vẫn gặp khó khăn với môi trường xung quanh và việc hòa nhập với đồng nghiệp.

People rarely mention autistic joy. However, a 2024 study found that most autistic people often experience joy, with one participant in that study noting: “Lining things up is fun because it’s pleasurable. It’s odd that [non-autistic people] don’t understand it. Sorting/organising is one of the deepest pleasures in life, as intense/as sought after as delicious food.”

Mọi người hiếm khi nhắc đến niềm vui của người tự kỷ. Tuy nhiên, một nghiên cứu vào năm 2024 cho thấy hầu hết người tự kỷ thường xuyên trải nghiệm niềm vui, trong đó một người tham gia nghiên cứu đã lưu ý rằng: “Xếp các đồ vật thành hàng rất thú vị vì nó đem lại sự thỏa mãn. Thật kỳ lạ khi [những người không tự kỷ] không hiểu điều đó. Sắp xếp/tổ chức là một trong những niềm vui sâu sắc nhất trong đời, mãnh liệt/được khao khát chẳng kém gì những món ăn ngon”.

Autism is a neurodevelopmental difference. Autistic people are often, incorrectly, viewed as lacking in empathy. This may be because autistic people often have more muted facial expressions.

Tự kỷ là một sự khác biệt về phát triển thần kinh. Người tự kỷ thường bị xem xét một cách sai lầm là thiếu sự đồng cảm. Điều này có thể là do người tự kỷ thường có biểu cảm khuôn mặt ít bộc lộ hơn.

Autistic people like myself may also struggle to recognise our own emotions, a concept known as alexithymia. However, this doesn’t mean that we don’t feel intense joy.

Những người tự kỷ như tôi cũng có thể gặp khó khăn trong việc nhận diện cảm xúc của chính mình, một khái niệm được gọi là chứng mất nhận thức cảm xúc (alexithymia) . Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là chúng tôi không cảm nhận được niềm vui mãnh liệt.

It is often claimed that autistic people lack emotions. However, autistic people can feel emotions intensely, including for other people, animals and even inanimate objects. This can be linked to high rates of involvement in social justice work.

Người ta thường cho rằng người tự kỷ thiếu cảm xúc. Tuy nhiên, người tự kỷ có thể cảm nhận cảm xúc một cách mãnh liệt, bao gồm cảm xúc dành cho người khác, động vật và thậm chí cả các vật vô tri vô giác. Điều này có thể gắn liền với tỷ lệ tham gia cao vào các hoạt động công tác xã hội.

Sensory processes

Quá trình xử lý giác quan

The majority of autistic people have sensory processing differences, compared to non-autistic people. This includes finding many of the spaces of modern living painfully loud, bright and overly populated.

Phần lớn người tự kỷ có sự khác biệt về xử lý giác quan so với những người không tự kỷ. Điều này bao gồm việc cảm thấy nhiều không gian trong cuộc sống hiện đại có âm thanh quá lớn, ánh sáng quá chói và quá đông đúc đến mức gây khó chịu.

This can be intensely overwhelming and distressing, especially when it is not in the person’s control to alter the environment. These sensory challenges are well documented. For autistic people who are hyper-sensitive to the sensory world around them, this can increase anxiety.

Điều này có thể gây ra sự quá tải và đau khổ tột độ, đặc biệt là khi cá nhân đó không có quyền kiểm soát để thay đổi môi trường. Những thách thức về giác quan này đã được ghi nhận rõ ràng. Đối với những người tự kỷ siêu nhạy cảm với thế giới giác quan xung quanh họ, điều này có thể làm tăng mức độ lo âu.

Also, one of the diagnostic criteria for autism is doing the same thing over and over, referred to as “repetitive behaviours”. One form of this is what autistic people call stimming.

Ngoài ra, một trong những tiêu chuẩn chẩn đoán chứng tự kỷ là làm đi làm lại một hành động, được gọi là “hành vi lặp đi lặp lại”. Một hình thức của việc này là điều mà người tự kỷ gọi là kích thích giác quan (stimming) .

When stimming, an autistic person is creating joyous sensory input for themselves. This can be moving their body or hands in a particular way, touching something soothing, using their voice or consuming the same audio or video content over and over again.

Khi thực hiện hành vi kích thích, một người tự kỷ đang tạo ra các kích thích giác quan mang lại niềm vui cho chính họ. Điều này có thể là di chuyển cơ thể hoặc đôi tay theo một cách đặc biệt, chạm vào thứ gì đó mang lại sự dễ chịu, sử dụng giọng nói hoặc thưởng thức đi thưởng thức lại cùng một nội dung âm thanh hoặc video.

Each autistic person will have their own unique stims, which are both joy inducing and reassuring.

Mỗi người tự kỷ sẽ có những hành vi kích thích độc đáo của riêng họ, vừa mang lại niềm vui vừa tạo cảm giác yên tâm.

Figure
Listening to sounds that give them sensory relief can bring autistic people joy. ViDI Studio/Shutterstock
Lắng nghe những âm thanh mang lại sự dễ chịu cho giác quan có thể đem lại niềm vui cho người tự kỷ. ViDI Studio/Shutterstock

Stimming is vital for autistic people’s mental wellbeing, but all too often autistic children are encouraged to stop and many autistic adults feel too self–conscious to stim openly.

Hành vi kích thích rất quan trọng đối với sức khỏe tinh thần của người tự kỷ, nhưng ngặt một nỗi là trẻ tự kỷ thường xuyên bị khuyến khích dừng lại và nhiều người lớn tự kỷ cảm thấy quá e dè để có thể kích thích một cách cởi mở.

However, some autistic advocates are now showing their joyful stimming on social media, to try to reduce the stigma.

Mặc dù vậy, một số nhà vận động cho người tự kỷ hiện đang thể hiện những hành vi kích thích vui tươi của họ trên mạng xã hội nhằm cố gắng giảm b kỳ thị.

Communication

Giao tiếp

Autistic people use clear and direct communication, and typically understand other people’s language literally. This can make understanding non-autistic communication confusing, and can lead to bullying and exclusion by non-autistic peers.

Người tự kỷ sử dụng cách giao tiếp rõ ràng, trực tiếp và thường hiểu ngôn ngữ của người khác theo nghĩa đen. Điều này có thể khiến việc thấu hiểu cách giao tiếp của người không tự kỷ trở nên khó hiểu, và có thể dẫn đến việc bị bắt nạt cũng như cô lập bởi những bạn bè đồng trang lứa không tự kỷ.

However, when autistic people speak to each other, these misunderstandings disappear. But more than that, autistic people can find delight in “info dumping”.

Tuy nhiên, khi những người tự kỷ nói chuyện với nhau, những hiểu lầm này sẽ biến mất. Hơn thế nữa, người tự kỷ còn tìm thấy niềm vui trong việc “xả thông tin” (info dumping) .

Info dumping is the process of sharing, often a large amount of, information about a topic they really like. It is usually reserved for a person they feel safe with.

Xả thông tin là quá trình chia sẻ, thường là một lượng lớn thông tin về một chủ đề mà họ thực sự yêu thích. Việc này thường dành riêng cho một người mà họ cảm thấy an toàn khi ở cạnh.

Unlike a neurotypical chat, info dumping often doesn’t look like a conversation. It may involve long monologues, accompanied by a response that is not particularly on topic, where the second person also “info dumps”. It has been described as a neurodivergent love language.

Không giống như một cuộc trò chuyện thông thường, việc xả thông tin thường không giống một cuộc hội thoại thông thường. Nó có thể bao gồm những độc thoại dài, đi kèm với một phản hồi không đúng trọng tâm lắm, nơi người thứ hai cũng “xả thông tin”. Nó được mô tả như một thứ ngôn ngữ tình yêu của người dị biệt thần kinh (neurodivergent) .

Unsurprisingly, autistic people may form strong attachments to a single best friend or close group of friends, with autistic boys in particular having a different friendship pattern to non-autistic people.

Không có gì ngạc nhiên khi người tự kỷ có thể hình thành sự gắn bó mạnh mẽ với một người bạn thân duy nhất hoặc một nhóm bạn thân thiết, trong đó các cậu bé tự kỷ đặc biệt có một mô hình kết bạn khác biệt so với những người không tự kỷ.

Hyperfocus

Sự tập trung cao độ (Hyperfocus)

Autistic people are more likely than non-autistic people to hyperfocus on things. This is known as monotropism, where the brain is thinking in depth about one thing at a time. By comparison, non-monotropic people may think about several things at the same time, but achieve less depth of thought.

Người tự kỷ có nhiều khả năng tập trung cao độ vào mọi việc hơn so với những người không tự kỷ. Hiện tượng này được gọi là đơn tâm (monotropism) , trong đó bộ não suy nghĩ sâu sắc về một việc tại một thời điểm. Ngược lại, những người không theo khuynh hướng đơn tâm có thể suy nghĩ về nhiều việc cùng một lúc, nhưng đạt được độ sâu sắc trong suy nghĩ ít hơn.

It can be really enjoyable being in a state of hyperfocus, or a “flow state”, for both autistic and non-autistic people. However, it can also lead to overwork and work–family conflict.

Việc ở trong trạng thái tập trung cao độ, hay “trạng thái dòng chảy” (flow state) , có thể thực sự thú vị đối với cả người tự kỷ lẫn người không tự kỷ. Tuy nhiên, nó cũng có thể dẫn đến tình trạng làm việc quá sức và xung đột giữa công việc và gia đình.

What does it all mean?

Tất cả những điều đó có ý nghĩa gì?

You may be wondering, how is autistic joy different from other neurotypical forms of happiness? The straight answer is we don’t currently know, as the research hasn’t been done yet. Although I suspect that autistic people get increased joy from sensory activities that they enjoy compared to non-autistic people.

Bạn có thể đang tự hỏi, niềm vui của người tự kỷ khác với các hình thức hạnh phúc thông thường khác ở điểm nào? Câu trả lời thẳng thắn là hiện tại chúng ta chưa biết, vì nghiên cứu về vấn đề này chưa được thực hiện. Mặc dù vậy, tôi nghi ngờ rằng người tự kỷ nhận được nhiều niềm vui hơn từ các hoạt động giác quan mà họ thích so với những người không tự kỷ.

Drawing on my own experience as an autistic person, I get enormous joy from looking at trees. Seeing particular trees gives me the warm feeling I get when I see a friend. It may be that for me, seeing trees gives me a dose of oxytocin. This may also be true for autistic people in general when they encounter objects that they have a strong positive attachment to, although it hasn’t been tested yet.

Dựa trên trải nghiệm của chính bản thân tôi với tư cách là một người tự kỷ, tôi có được niềm vui vô bờ bến khi ngắm nhìn những hàng cây. Nhìn những cái cây cụ thể mang lại cho tôi cảm giác ấm áp giống như khi tôi gặp lại một người bạn. Có thể đối với tôi, ngắm nhìn cây cối mang lại cho tôi một liều oxytocin. Điều này cũng có thể đúng đối với người tự kỷ nói chung khi họ bắt gặp những đồ vật mà họ có sự gắn bó tích cực mạnh mẽ, mặc dù điều này vẫn chưa được kiểm chứng.

When thinking about autism, and autistic people, it is important to not only focus on the difficulties. Autistic people have a great capacity for joy, but need spaces that feel safe enough to be their authentic, joyful selves.

Khi suy nghĩ về chứng tự kỷ và những người tự kỷ, điều quan trọng là không chỉ tập trung vào những khó khăn. Người tự kỷ có khả năng trải nghiệm niềm vui rất lớn, nhưng họ cần những không gian đủ an toàn để được là chính mình một cách chân thật và vui tươi.

Aimee Grant receives funding from The Wellcome Trust and UKRI.

Aimee Grant nhận được tài trợ từ Quỹ Wellcome Trust và UKRI.

có thể bạn cũng quan tâm