“Misfluencer” là gì và chúng ta có thể làm gì để đối phó với thông tin sai lệch trực tuyến?
What are misfluencers and what can be done about false information online?

Thông tin sai lệch trên mạng thường được xem như một lỗi kỹ thuật, thứ mà các thuật toán tốt hơn hoặc việc kiểm duyệt ngặt nghèo hơn có thể khắc phục được. Nhưng nghiên cứu lại chỉ ra một thực tế phức tạp hơn. Đó là sự trỗi dậy của các “misfluencer” – những cá nhân định hình cách thông tin được diễn giải, chia sẻ và tin tưởng trên các nền tảng kỹ thuật số.
Dù hành động có chủ ý hay không, họ vẫn khai thác cảm xúc, bản sắc và cộng đồng để khuếch đại các tuyên bố sai lệch theo cách có vẻ đáng tin cậy và gần gũi. Lớp yếu tố con người này khiến cho thông tin sai lệch trở nên khó phát hiện và quản lý hơn. Đây là một mối nguy hiểm khi nói đến các quyết định hàng ngày về các chủ đề quan trọng như sức khỏe, tài chính và công nghệ. Hiểu được cách thức hoạt động của các misfluencer là chìa khóa để định hướng trong một môi trường thông tin mà ở đó lòng tin ngày càng bị tranh chấp.
Herkulaas MvE Combrink
Herkulaas MvE Combrink là đồng giám đốc tại Trung tâm Liên ngành về Tương lai Kỹ thuật số, giảng viên cao cấp về Kinh tế và Khoa học Quản lý tại UFS, đồng thời là người đứng đầu Phòng thí nghiệm Lập bản đồ Tri thức (Knowledge Mapping Lab) , một nhóm nghiên cứu nhằm quản lý dịch bệnh thông tin (infodemic) và đổi mới công nghệ ngôn ngữ con người.
Phelokazi Mkungeka
Phelokazi Mkungeka là một nhà nghiên cứu liên ngành với nền tảng xã hội học, chuyên ngành trí tuệ nhân tạo và thông tin sai lệch về sức khỏe trong môi trường kỹ thuật số.
Họ đã nghiên cứu sự tương tác giữa AI, các misfluencer và truyền thông y tế.
What exactly is a ‘misfluencer’, and how do they differ from traditional influencers?
Chính xác thì ‘misfluencer’ là gì, và họ khác với những người có ảnh hưởng (influencer) truyền thống như thế nào?
Misfluencer là một cá nhân định hình cách thông tin được diễn giải, tin tưởng và hành động theo trong một mạng lưới. Misfluencer tiếp tay cho việc lan truyền thông tin sai lệch bằng cách được nhìn nhận là một nguồn thông tin đáng tin cậy mà mọi người trong mạng lưới xã hội của họ bấu víu vào.
Những người có ảnh hưởng truyền thống thường nhằm mục đích quảng bá sản phẩm, lối sống hoặc ý tưởng với ý định rõ ràng. Thường thì những điều này nằm trong khuôn khổ thương mại hoặc xây dựng thương hiệu, chẳng hạn như tiếp thị một sản phẩm cụ thể.
Ngược lại, các nguồn phát tán thông tin sai lệch thường được xác định bởi chính nội dung đó. Họ là những người chia sẻ thông tin sai sự thật hoặc gây hiểu lầm.
Ví dụ, trong cuộc khủng hoảng y tế COVID-19, một số người trên mạng xã hội không có bất kỳ đào tạo khoa học hoặc y tế nào lại vô tình ủng hộ các loại thuốc chưa được phê duyệt.
Tính gần gũi của họ cũng làm cho nội dung của họ có vẻ đáng tin cậy, ngay cả khi nó không chính xác.
Misfluencers
Misfluencer thường nói từ góc độ được cho là chân thực, có bản sắc chung hoặc thuộc về cộng đồng, thay vì dựa trên chuyên môn chính thức. Họ có thể có quan điểm mạnh mẽ về một vấn đề mang tính giật gân hoặc thời sự tại thời điểm đó – một phát hiện mới, một cuộc khủng hoảng, một chiến dịch chính trị, thậm chí là một công nghệ mới.
Misfluencers
Misfluencer khuếch đại các ý tưởng hoặc cấu trúc bị hiểu sai, những thứ sau đó trở thành một phần của cuộc đối thoại trong các lĩnh vực kỹ thuật số. Điều đó không phải lúc nào cũng có chủ đích.
Why are misfluencers so influential?
Tại sao các misfluencer lại có sức ảnh hưởng lớn đến vậy?
Trong thời đại mà sức ảnh hưởng trực tuyến định hình thực tế, câu hỏi đặt ra không còn là điều gì là sự thật, mà là liệu sự thật còn có thể cạnh tranh được nữa hay không. Các ý tưởng phức tạp (như một loại vắc-xin mới) chứa đầy thuật ngữ và khái niệm mà người bình thường có thể không hiểu nổi.
Misfluencers
Misfluencer thường lấy các ý tưởng phức tạp và chắt lọc chúng thành một câu chuyện dễ hiểu đối với đại đa số mọi người. Họ rất hiệu quả vì họ hoạt động ở cấp độ ý nghĩa chứ không chỉ là thông tin. Họ tạo ra cảm giác mạch lạc, ngay cả khi nội dung cốt lõi gây hiểu lầm. Trong nhiều trường hợp, câu chuyện “có vẻ đúng” trước khi nó được đánh giá là đúng hay sai. Mọi người sau đó có xu hướng bấu víu vào những ý tưởng này. Một ví dụ khác là các thuyết âm mưu trên mạng xã hội xuất hiện trong thời gian phong tỏa do COVID-19 vào năm 2020.
Thông tin được chia sẻ trong các mạng lưới có nhiều khả năng được chấp nhận và lặp lại hơn, qua đó củng cố tính hợp pháp được nhìn nhận của nó.
Do misfluencers act intentionally ?
Các misfluencer có hành động cố ý hay không?
Mặc dù một số cá nhân có thể cố tình truyền bá thông tin sai lệch vì lợi ích ý thức hệ, tài chính hoặc xã hội, nhưng nhiều người khác lại làm điều đó một cách vô tình.
Bạn có thể coi đây là một dạng trò chơi truyền tin hỏng về mặt trí tuệ. Cách mà thông điệp ban đầu được lĩnh hội sẽ thay đổi theo thời gian khi nó được kể lại và đóng khung lại, bỏ sót các chi tiết quan trọng làm bóp méo ý nghĩa trí tuệ vừa đủ để tạo ra thông tin sai lệch. Các hệ thống thuật toán càng làm phức tạp thêm vấn đề này. Nội dung tạo ra nhiều tương tác có nhiều khả năng được quảng bá bởi các thuật toán trực tuyến, bất kể độ chính xác của nó ra sao.
Điều này có thể đưa các cá nhân lên các vị trí có ảnh hưởng mà không cần có ý định cố ý. Do đó, việc hiểu về các misfluencer đòi hỏi chúng ta phải vượt qua quan niệm về những “kẻ xấu” và nhận ra các quá trình mang tính hệ thống và xã hội cho phép những người dùng bình thường tham gia vào việc lan truyền thông tin sai lệch.
What can be done about it ?
Chúng ta có thể làm gì để giải quyết vấn đề này?
Giải quyết vấn đề misfluencer đòi hỏi sự chuyển dịch từ kiểm soát nội dung sang nhận thức về ngữ cảnh. Việc đơn giản là gỡ bỏ hoặc gắn cờ thông tin độc hại thường là chưa đủ, vì điều đó không giải quyết được lý do tại sao thông tin đó lại mang tính thuyết phục. Các cá nhân nên có tư duy phản biện thay vì thụ động tiêu thụ “thông tin.”
Một ý tưởng là đặt Chỉ số căng thẳng xã hội (Social Stress Indicator) và Điểm độ tin cậy (Credibility score) cho các cuộc trò chuyện trực tuyến, đặc biệt là trong các phòng chat công cộng và các nền tảng mạng xã hội. Chỉ số căng thẳng xã hội là một loại nhiệt kế kỹ thuật số có thể gắn cờ các cuộc trò chuyện khi mức độ căng thẳng xã hội đạt đến một ngưỡng nhất định. Căng thẳng xã hội là một chỉ số có thể đo lường các tuyên bố hoặc cuộc trò chuyện tiềm ẩn có thể leo thang thành tranh cãi trực tuyến, thường tập trung vào các cuộc trò chuyện nhạy cảm hoặc xung quanh các chủ đề có thể được coi là mang tính khiêu khích. Những cuộc trò chuyện này sau đó có thể kích hoạt tâm trạng tiêu cực, và điều này có thể được theo dõi trên mạng.
Một lời kêu gọi hành động quan trọng khác của xã hội là nâng cao năng lực số. Năng lực số cần vượt ra ngoài việc kiểm tra sự thật để hướng tới nhận thức mang tính diễn giải. Nói cách khác, mọi người cần phải có tư duy phản biện hơn đối với thông tin mà họ cho là chính xác, bởi vì thông tin đang được tạo ra nhanh hơn tốc độ có thể kiểm chứng. Khi điều này xảy ra, chúng ta sẽ đối mặt với một dịch bệnh thông tin (infodemic) – môi trường hoàn hảo để thông tin sai lệch phát sinh và hiện tượng misfluencing xảy ra. Các biện pháp can thiệp nên tập trung vào việc làm chậm sự lây lan của các câu chuyện có khả năng gây hại thay vì kiểm duyệt hoàn toàn. Lý do là có thể có những mối quan ngại chính đáng bên trong các cuộc trò chuyện chứa thông tin sai lệch, và điều quan trọng là phải giải quyết những mối quan ngại này, nếu không thông tin sai lệch sẽ tiếp tục tiếp diễn.
Đối với các nhà hoạch định chính sách, thách thức là tìm ra sự cân bằng giữa việc bảo vệ quyền tự do ngôn luận và đảm bảo trách nhiệm giải trình khi thông tin có hại hoặc sai lệch lan truyền trực tuyến. Điều này không nhất thiết có nghĩa là kiểm duyệt ngặt nghèo hơn. Thay vào đó, nó có thể bao gồm các biện pháp thiết thực như yêu cầu minh bạch hơn đối với nội dung được tài trợ, hỗ trợ việc kiểm tra sự thật độc lập, nâng cao năng lực số và tạo ra các quy tắc rõ ràng về cách các nền tảng mạng xã hội phản ứng với thông tin sai lệch có hại.
Ví dụ, các chính phủ có thể khuyến khích các nền tảng dán nhãn nội dung bịa đặt, cung cấp bối cảnh về các tuyên bố y tế hoặc cung cấp dữ liệu cho các nhà nghiên cứu đang nghiên cứu cách thông tin lan truyền. Trong các cuộc khủng hoảng y tế công cộng, sự hợp tác giữa các trường đại học, cơ quan y tế và công ty công nghệ cũng có thể giúp xác định sớm các câu chuyện gây hại và cải thiện truyền thông công cộng.
Cần có các công cụ tốt hơn để đo lường ảnh hưởng và tác hại. Các nhà hoạch định chính sách cần các chỉ báo đáng tin cậy có thể cho biết khi nào các cuộc trò chuyện trực tuyến bắt đầu định hình hành vi rủi ro, sự mất lòng tin hoặc sự nhầm lẫn trên diện rộng. Việc xây dựng các biện pháp này sẽ đòi hỏi nhiều nghiên cứu hơn nữa và sự hợp tác giữa các nhà khoa học, chuyên gia y tế công cộng và lĩnh vực công nghệ.
Mục tiêu không phải là làm cho mọi người phải im lặng hay loại bỏ các misfluencer. Mục tiêu là tạo ra các môi trường thông tin lành mạnh hơn, nơi sức ảnh hưởng được cân bằng bởi thông tin đáng tin cậy, bối cảnh và trách nhiệm giải trình. Trong một thế giới mà tiếng nói trực tuyến ngày càng định hình những gì mọi người tin tưởng, tương lai có thể không chỉ phụ thuộc vào ai là người nói lớn tiếng nhất, mà còn phụ thuộc vào cách xã hội giúp mọi người hiểu được những gì họ nghe thấy.
Các tác giả không làm việc cho, tư vấn cho, sở hữu cổ phần trong hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hoặc tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bài viết này, và không công bố bất kỳ mối liên hệ nào có liên quan ngoài các học hàm/học vị của họ.
có thể bạn cũng quan tâm
-

Người Úc có thực sự đang bị thừa bằng cấp? Điều đó tùy thuộc vào mục đích của giáo dục
Are Australians really overeducated? It depends what education is for
-

Tại sao việc hẹn hò với bác sĩ tâm lý của bạn là điều không bao giờ ổn
Why dating your therapist is never OK