Đang đứng trước một quyết định lớn thay đổi cuộc đời? 7 bước cần cân nhắc

Making a big, life-changing decision? 7 steps to consider

Đang đứng trước một quyết định lớn thay đổi cuộc đời? 7 bước cần cân nhắc
Adrian R. Camilleri, Associate Professor of Marketing, University of Technology Sydney
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

Should you marry that person? Quit a steady career to retrain? Move across the country, away from ageing parents? Sit with any of these and watch your mind spin. You weigh what you’d gain against what you’d lose. You run the numbers. And still no answer arrives.

Bạn có nên kết hôn với người đó? Từ bỏ một sự nghiệp ổn định để học nghề mới? Chuyển đến một nơi cách xa nửa vòng đất nước, rời xa cha mẹ già? Hãy ngẫm nghĩ về bất kỳ điều nào trong số này và bạn sẽ thấy tâm trí mình rối bời. Bạn cân nhắc những gì mình sẽ được so với những gì sẽ mất. Bạn tính toán con số. Và vẫn chẳng có câu trả lời nào xuất hiện.

Big decisions do this to us. They are rare, life–shaping, and hard to undo, and they refuse to be solved like a sum.

Những quyết định lớn thường đẩy chúng ta vào tình trạng này. Chúng hiếm hoi, định hình cuộc đời, khó lòng đảo ngược, và chúng từ chối việc được giải quyết như một bài toán cộng.

Researchers recently used AI to analyse more than 100,000 real dilemmas posted online. They found choices pulled in dozens of directions at once, far from the tidy two or three variables we imagine. Big decisions are messier than they look.

Gần đây, các nhà nghiên cứu đã sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích hơn 100.000 tình huống tiến thoái lưỡng nan thực tế được đăng tải trực tuyến. Họ phát hiện ra rằng các lựa chọn bị kéo theo hàng chục hướng cùng một lúc, khác xa với hai hay ba biến số gọn gàng mà chúng ta tưởng tượng. Các quyết định lớn phức tạp hơn vẻ bề ngoài của chúng.

I study how people make life’s biggest decisions. In research, I asked more than 600 people to describe their ten biggest decisions. Thousands more have since mapped their own choices in an ongoing study. Marriage, children, career changes, house purchases, and relocations come up again and again.

Tôi nghiên cứu về cách mọi người đưa ra những quyết định lớn nhất trong đời. Trong quá trình nghiên cứu, tôi đã yêu cầu hơn 600 người mô tả mười quyết định lớn nhất của họ. Kể từ đó, hàng ngàn người khác đã tiếp tục vạch ra những lựa chọn của riêng họ trong một nghiên cứu đang diễn ra. Hôn nhân, con cái, thay đổi sự nghiệp, mua nhà và chuyển nơi ở cứ lặp đi lặp lại.

My study didn’t hand me a checklist you can use when faced with a big decision. But it did show what separates the decisions people are later glad of from those they regretted. Read alongside the wider research, those factors fall into a rough order worth trying.

Nghiên cứu của tôi không cung cấp cho tôi một danh sách kiểm tra (checklist) mà bạn có thể sử dụng khi đối mặt với một quyết định lớn. Nhưng nó đã chỉ ra điều gì tạo sự khác biệt giữa những quyết định mà mọi người cảm thấy hài lòng sau đó với những quyết định mà họ hối tiếc. Khi đọc song song với các nghiên cứu rộng hơn, những yếu tố đó hình thành nên một thứ tự sơ lược rất đáng để thử.

1. Choose, don’t drift

1. Chủ động lựa chọn, đừng phó mặc cho dòng đời

Start by admitting you are deciding. Many of us never quite choose our biggest paths. We move in with a partner to save on rent, sliding into a relationship rather than deciding on one. We take the job that happened to be offered. We stay in a city because leaving never quite comes up.

Hãy bắt đầu bằng cách thừa nhận rằng bạn đang đưa ra quyết định. Nhiều người trong chúng ta chưa bao giờ thực sự lựa chọn những con đường lớn nhất của mình. Chúng ta dọn về sống chung với một người để tiết kiệm tiền thuê nhà, trượt dài vào một mối quan hệ thay vì chủ động quyết định về nó. Chúng ta nhận công việc tình cờ được mời gọi. Chúng ta ở lại một thành phố vì việc rời đi chưa bao giờ thực sự được đặt ra.

Bit by bit, life feels less like a choice than a current we floated along. A decision you never consciously make is one you cannot make well.

Từng chút một, cuộc sống dần giống một dòng chảy mà chúng ta đang trôi theo hơn là một sự lựa chọn. Một quyết định mà bạn không bao giờ ý thức được là quyết định bạn không thể làm tốt.

2. You’re choosing for a stranger

2. Bạn đang lựa chọn cho một người xa lạ

Standard guides tell you to list what you want. But a genuinely big decision is transformative. It changes the very person making the choice. Parenthood, marriage, or a new career reshape your values, so the “you” on the far side may want different things than the “you” choosing now.

Các hướng dẫn thông chuẩn bảo bạn hãy liệt kê những gì mình muốn. Nhưng một quyết định thực sự lớn mang tính biến đổi sâu sắc. Nó thay đổi chính con người đưa ra lựa chọn đó. Việc làm cha mẹ, kết hôn, hay một sự nghiệp mới định hình lại các giá trị của bạn, vì vậy “con người” ở phía bên kia có thể muốn những điều khác với “con người” đang đưa ra lựa chọn lúc này.

So don’t only ask what you want today. Ask who you want to become, and whether the experience itself is one worth having. And don’t assume the goal is happiness. Some big choices trade comfort for a richer, stranger life, and people choose them anyway. A good life can be interesting rather than easy.

Vì vậy, đừng chỉ hỏi bạn muốn gì ngày hôm nay. Hãy hỏi bạn muốn trở thành ai, và liệu bản thân trải nghiệm đó có đáng giá hay không. Và đừng mặc định rằng mục tiêu là hạnh phúc. Một số lựa chọn lớn đánh đổi sự thoải mái để lấy một cuộc đời phong phú hơn, lạ lẫm hơn, và mọi người vẫn chọn chúng bằng mọi giá. Một cuộc đời tốt đẹp có thể thú vị hơn là dễ dàng.

3. Try before you commit

3. Trải nghiệm thử trước khi cam kết

Resist the two–option trap: “take it or leave it”. Instead, run a “vanishing options” test: ask what you’d do if none of your current choices were allowed. New paths will appear – to wait a year, do it part–time first, rent before you buy.

Hãy chống lại cái bẫy chỉ có hai lựa chọn: “nhận lấy hoặc bỏ đi”. Thay vào đó, hãy chạy thử bài kiểm tra “các lựa chọn biến mất”: hãy tự hỏi bạn sẽ làm gì nếu không có lựa chọn nào trong số hiện tại được phép thực hiện. Những con đường mới sẽ xuất hiện – chờ đợi một năm, làm bán thời gian trước, thuê nhà trước khi mua.

Then, test what you can. No big choice allows a full dress rehearsal: living together isn’t marriage, a weekend with a niece isn’t parenthood. Sample the edges anyway. Take the secondment before you quit. Spend a month in the new city before the move. A rough taste beats a pure guess.

Sau đó, hãy thử nghiệm những gì bạn có thể. Không có quyết định lớn nào cho phép bạn tổng duyệt hoàn toàn: sống thử không phải là hôn nhân, cuối tuần chơi với cháu không phải là làm cha mẹ. Dù sao thì hãy nếm thử những nét chấm phá ở rìa. Nhận công việc biệt phái trước khi bạn nghỉ việc. Dành một tháng ở thành phố mới trước khi chuyển đi. Một trải nghiệm sơ lược vẫn hơn là đoán mò thuần túy.

4. Borrow some hindsight

4. Mượn góc nhìn từ người đi trước

Ask people who know you, and people who have done the same thing you’re considering. In my data, decisions made with more advice were judged more positively years later.

Hãy hỏi những người hiểu bạn, và những người đã làm điều tương tự như những gì bạn đang cân nhắc. Trong dữ liệu của tôi, những quyết định được đưa ra với nhiều lời khuyên hơn đã được đánh giá tích cực hơn nhiều năm sau đó.

One catch: don’t tell them which way you’re leaning. Reveal your hunch and advisers tend to echo it back rather than test it. Ask first, share your view later. Other people’s hindsight is the closest thing you have to your own foresight.

Một điểm cần lưu ý: đừng cho họ biết bạn đang nghiêng về hướng nào. Lộ ra phỏng đoán của mình và các cố vấn có xu hướng nhắc lại điều đó thay vì kiểm tra nó. Hãy hỏi trước, chia sẻ quan điểm của bạn sau. Góc nhìn của người khác là thứ gần nhất mà bạn có để thay thế cho tầm nhìn xa của chính mình.

5. Some things won’t add up

5. Có những thứ không thể cộng gộp lại với nhau

Now, the hard part. You will crave a single score, a spreadsheet that ranks each option. But the things that matter most share no common currency. How do you convert love into the same units as money? You can’t – and forcing them onto one scale just hides the trade–off you’re trying to discern.

Bây giờ là phần khó khăn. Bạn sẽ khao khát một điểm số duy nhất, một bảng tính xếp hạng từng lựa chọn. Nhưng những điều quan trọng nhất lại không có chung một hệ quy chiếu tiền tệ. Làm thế nào để bạn quy đổi tình yêu ra cùng một đơn vị với tiền bạc? Bạn không thể – và việc gộp chúng vào một thang đo duy nhất chỉ che đậy đi sự đánh đổi mà bạn đang cố gắng nhận ra.

So, stop trying to compute the odds. Instead, build a story. Weighing that move abroad, you can run the years forward – the work, the friendships, the life that might grow there – and choose the version you believe. When the sums can’t be done, a story is what’s left to act on.

Vì vậy, hãy ngừng cố gắng tính toán các tỷ lệ xác suất. Thay vào đó, hãy xây dựng một câu chuyện. Khi cân nhắc việc chuyển ra nước ngoài sinh sống, bạn có thể hình dung những năm tháng tới – công việc, tình bạn, cuộc sống có thể nảy nở ở đó – và chọn phiên bản mà bạn tin tưởng. Khi các con số không thể tính toán được, một câu chuyện chính là thứ duy nhất còn lại để bạn hành động.

6. When in doubt, leap

6. Khi còn hoài nghi, hãy mạnh dạn bước đi

How do you choose between options that won’t rank? Watch your hesitation. In my data, the decisions people felt sure about were the ones they later judged well.

Làm thế nào để bạn lựa chọn giữa những phương án không thể xếp hạng? Hãy quan sát sự do dự của chính mình. Trong dữ liệu của tôi, những quyết định mà mọi người cảm thấy chắc chắn là những quyết định mà sau đó họ đánh giá là đúng đắn.

Confidence may act as a signal that you’ve searched enough – and when it won’t come, more spreadsheets rarely summon it. When you are truly on the fence, the odds favour the braver move.

Sự tự tin có thể đóng vai trò là một tín hiệu cho thấy bạn đã tìm kiếm đủ – và khi nó không xuất hiện, những bảng tính bổ sung hiếm khi triệu hồi được nó. Khi bạn thực sự ở thế lưỡng lự, tỷ lệ thành công sẽ nghiêng về phía bước đi dũng cảm hơn.

American economist Steven Levitt had more than 20,000 people flip a coin over choices they were stuck on; those the coin pushed towards change were happier six months later. Staying can be right, but our thumb presses too hard on the status quo. Research suggests the road we regret longest is usually the one not taken.

Nhà kinh tế học người Mỹ Steven Levitt đã yêu cầu hơn 20.000 người tung đồng xu cho những lựa chọn mà họ đang bế tắc; những người được đồng xu thúc đẩy hướng tới sự thay đổi thì cảm thấy hạnh phúc hơn sau sáu tháng. Ở lại có thể là đúng, nhưng chúng ta lại quá thiên vị cho hiện trạng. Nghiên cứu cho thấy con đường khiến chúng ta hối tiếc lâu nhất thường là con đường chưa từng bước chân vào.

7. Commit, then plan to be wrong

7. Cam kết, rồi lên kế hoạch cho việc sai lầm

Make the call, then commit. A good decision is a good process; the outcome is never fully in your hands. So, build the process. Before you commit, run a “premortem” and a “backcast”. Picture it’s a year on and the choice has failed, and list why. Then, picture it’s gone brilliantly, and list why.

Hãy đưa ra quyết định, sau đó cam kết thực hiện. Một quyết định tốt là một quy trình tốt; kết quả không bao giờ hoàn toàn nằm trong tay bạn. Vì vậy, hãy xây dựng quy trình đó. Trước khi bạn cam kết, hãy chạy bài tập “tiền-khám nghiệm” (premortem) và “dự báo ngược” (backcast) . Hãy tưởng tượng đã một năm trôi qua và lựa chọn đó đã thất bại, rồi liệt kê lý do tại sao. Sau đó, tưởng tượng nó đã thành công rực rỡ, và liệt kê lý do tại sao.

Together they show the risks to guard against and the upside to chase, while you can still act on both. Then set tripwires – the dates or warning signs that trigger a rethink – so a slow drift never hardens into a sunk cost.

Cùng nhau, chúng chỉ ra những rủi ro cần đề phòng và mặt tích cực để theo đuổi, trong khi bạn vẫn có thể hành động dựa trên cả hai. Sau đó, hãy thiết lập các vạch báo động – các mốc thời gian hoặc dấu hiệu cảnh báo kích hoạt việc suy nghĩ lại – để sự trôi dạt chậm chạp không bao giờ biến thành chi phí chìm cứng nhắc.

The deciding is the point

Bản thân việc ra quyết định mới là điều cốt lõi

The worst way to make life’s biggest decisions is to not quite make them. To slide into a marriage, a career, a city, then wake years later wondering who chose. So, choose. Even imperfectly. The deciding is the point.

Cách tồi tệ nhất để đưa ra những quyết định lớn nhất trong đời là không thực sự đưa ra chúng. Trượt dài vào một cuộc hôn nhân, một sự nghiệp, một thành phố, rồi thức dậy nhiều năm sau đó và tự hỏi ai là người đã lựa chọn. Vì vậy, hãy chọn. Ngay cả khi chưa hoàn hảo. Bản thân việc ra quyết định mới là điều cốt lõi.

Adrian R. Camilleri does not work for, consult, own shares in or receive funding from any company or organisation that would benefit from this article, and has disclosed no relevant affiliations beyond their academic appointment.

Adrian R. Camilleri không làm việc cho, tư vấn, sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hay tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bài viết này, và không tiết lộ mối liên hệ nào ngoài học hàm học vị của mình.