Coi tình yêu công việc như một đức tính có thể phản tác dụng đối với nhân viên và các đội nhóm
Treating love for work like a virtue can backfire on employees and teams

Đây là một lời khuyên phổ biến dành cho các tân cử nhân: “Hãy tìm một công việc bạn yêu thích, và bạn sẽ không phải làm việc lấy một ngày trong đời.” Người Mỹ thường được bảo rằng tình yêu công việc chính là con đường chắc chắn nhất dẫn đến thành công.
Là một giáo sư ngành quản trị, tôi có thể khẳng định rằng có những nghiên cứu vững chắc ủng hộ lời khuyên này. Trong tâm lý học, ý tưởng này được mô tả là “động lực nội tại” – làm việc vì bạn thấy chính công việc đó mang lại sự thỏa mãn. Những người có động lực nội tại thường cảm thấy thực sự hứng thú và tò mò với những gì họ làm, tận hưởng các cơ hội học hỏi hoặc chinh phục các thử thách vì chính bản thân chúng. Nghiên cứu từ lâu đã chỉ ra rằng động lực nội tại giúp nâng cao hiệu suất, sự kiên trì và tính sáng tạo trong công việc.
Tuy nhiên, nghiên cứu gần đây của tôi và các đồng tác giả cho thấy ý tưởng tưởng chừng vô hại về việc yêu công việc của bạn có thể mang sắc thái đạo đức. Ngày càng có nhiều người dường như đánh giá cả bản thân lẫn người khác dựa trên việc họ có động lực nội tại hay không. Thứ vốn từng là sở thích cá nhân nay đã trở thành một mệnh lệnh đạo đức đối với nhiều người: Bạn phải yêu công việc của mình, và sẽ là sai trái nếu bạn không làm thế.
Moralizing motivation
Đạo đức hóa động lực
Khi một sở thích trung lập mang ý nghĩa đạo đức, các nhà khoa học xã hội gọi đó là “sự đạo đức hóa”. Ví dụ, ai đó ban đầu có thể chọn ăn chay vì lý do sức khỏe của bản thân nhưng dần coi đó là việc đúng đắn nên làm – và từ đó phán xét những người khác.
Sự đạo đức hóa động lực nội tại cũng tuân theo một logic tương tự. Mọi người làm việc vì nhiều lý do: đam mê, trách nhiệm, gia đình, sự an toàn hoặc địa vị xã hội. Nhưng một khi động lực nội tại bị đạo đức hóa, việc yêu thích những gì bạn làm không chỉ được xem là thú vị mà còn là một đức tính tốt. Làm việc vì tiền bạc, uy tín hoặc nghĩa vụ gia đình bắt đầu trở nên ít đáng ngưỡng mộ hơn, thậm chí đáng ngờ.
Trong một nghiên cứu năm 2023, các nhà nghiên cứu kinh doanh đồng nghiệp Julia Lee Cunningham, Jon M. Jachimowicz và tôi đã khảo sát hơn 1.200 nhân viên, hỏi họ xem liệu họ có nghĩ việc làm việc vì niềm vui cá nhân là một đức tính tốt hay không.
Chúng tôi phát hiện ra rằng những người có suy nghĩ này thường tin rằng tất cả mọi người khác cũng phải có động lực nội tại. Họ cũng có xu hướng coi các động lực khác, chẳng hạn như làm việc vì tiền lương hoặc sự công nhận, là kém hơn về mặt đạo đức. Chẳng hạn, họ có xu hướng đồng tình rằng “bạn có nghĩa vụ đạo đức phải yêu chính công việc đó hơn là yêu các phần thưởng và đặc quyền.”
Những nhân viên này đã nội tâm hóa quan điểm cho rằng bạn làm việc vì tình yêu hoặc vì tiền – mặc dù trên thực tế, hầu hết mọi người đều làm vì cả hai.
Costs for you
Cái giá phải trả cho bản thân
Thoạt nhìn, việc coi tình yêu công việc là một đức tính dường như chỉ mang lại những lợi ích. Nếu sứ mệnh của công việc hoặc các nhiệm vụ hằng ngày mang lại ý nghĩa cá nhân, bạn có thể kiên trì vượt qua các thử thách, bởi vì việc từ bỏ có thể giống như phản bội lại một lý tưởng.
Nhưng đức tính này cũng có thể phản tác dụng. Khi động lực nội tại trở thành một nghĩa vụ đạo đức thay vì một niềm vui, bạn có thể cảm thấy tội lỗi vì không liên tục yêu công việc của mình. Những cảm xúc vốn bình thường trong bất kỳ công việc nào, chẳng hạn như sự nhàm chán, mệt mỏi hoặc mất kết nối, có thể châm ngòi cho cảm giác thất bại về mặt đạo đức và tự trách móc bản thân. Theo thời gian, áp lực này có thể dẫn đến tình trạng kiệt sức nếu bạn cứ tiếp tục bám trụ trong những vai trò không bền vững chỉ vì cảm giác tội lỗi.
Bằng cách lý tưởng hóa “công việc mơ ước” khi ứng tuyển, bạn có thể bỏ qua sự an toàn, sự ổn định và các nhu cầu quan trọng khác trong cuộc sống – từ đó đối mặt với rủi ro về áp lực tài chính và lãng phí tài năng của bản thân. Tiêu chuẩn phi thực tế này cũng có thể khiến bạn rời bỏ công việc quá sớm khi thực tế không như mong đợi hoặc khi niềm đam mê ban đầu phai nhạt.
Costs for a company
Cái giá phải trả cho doanh nghiệp
Moralizing intrinsic
Việc đạo đức hóa động lực nội tại không dừng lại ở bản thân mỗi người; nó còn định hình lại cách chúng ta phán xét người khác. Những người đạo đức hóa động lực nội tại thường kỳ điều đó ở tất cả mọi người xung quanh.
Trong một nghiên cứu trên gần 800 nhân viên tại 185 đội nhóm, chúng tôi phát hiện ra rằng những nhân viên đạo đức hóa động lực nội tại tỏ ra hào phóng hơn đối với các đồng nghiệp mà họ cho là yêu công việc của mình. Tuy nhiên, họ lại ít sẵn lòng giúp đỡ những đồng nghiệp mà họ cho là ít đam mê hơn. Nói cách khác, việc đạo đức hóa động lực nội tại có thể biến nhân viên thành những “thánh nhân có chọn lọc” – tốt với một số người, nhưng chỉ có tính chọn lọc mà thôi.
Động lực này có thể tạo ra các vấn đề cho các đội nhóm làm việc. Các nhà Lãnh đạo đề cao động lực nội tại có thể áp dụng phong cách lãnh đạo nhằm khơi dậy đam mê trong đội ngũ của họ – ví dụ như nhấn mạnh vào quyền tự chủ của người lao động.
Mặc dù trông có vẻ truyền cảm hứng trên bề nổi, cách tiếp cận này có thể làm xa lánh những nhân viên làm việc vì những lý do thực tế hơn. Theo thời gian, tôi cho rằng điều này có thể nuôi dưỡng sự căng thẳng và xung đột, khi một số thành viên trong nhóm được ca ngợi là “tín đồ chân chính” trong khi những người khác âm thầm bị gạt ra bên lề. Việc bày tỏ tình yêu công việc trở thành một loại hàng hóa – thêm một cách để thăng tiến.
Embracing many motives
Đón nhận đa dạng động lực
Con người trên khắp thế giới đều trải nghiệm động lực nội tại. Nhưng nếu cảm giác đó là phổ quát, thì việc đạo đức hóa nó lại không phải như vậy.
Nghiên cứu hiện tại của tôi với nhà nghiên cứu quản trị học Laura Sonday cho thấy việc đạo đức hóa động lực nội tại rõ nét hơn ở một số nền văn hóa so với những nền văn hóa khác. Nơi nào công việc được xem là phương tiện để phụng sự, làm tròn bổn phận hoặc tạo sự cân bằng, chứ không phải là nguồn thỏa mãn cá nhân, thì việc yêu công việc có thể được trân trọng nhưng không bị đối xử như một kỳ vọng đạo đức.
Tôi muốn kêu gọi các nhà lãnh đạo công sở nhận thức rõ bản chất hai mặt của việc đạo đức hóa động lực nội tại. Việc thể hiện tình yêu thực sự đối với công việc có thể truyền cảm hứng cho người khác, nhưng việc áp đặt nó như một chuẩn mực đạo đức có thể làm câm lặng hoặc khiến những người có giá trị hoặc ưu tiên khác cảm thấy xấu hổ. Các nhà lãnh đạo nên cẩn trọng để không đánh đồng sự nhiệt tình với đức tính tốt, hoặc mặc định rằng đam mê luôn báo hiệu sự chính trực hay năng lực.
Đối với nhân viên, có lẽ chúng ta nên suy ngẫm về cách mình nói về động lực của chính mình. Yêu công việc là một điều tuyệt vời, nhưng việc coi trọng sự ổn định, sự công nhận hay nhu cầu gia đình cũng là điều hoàn toàn mang tính con người. Trong một nền văn hóa nơi câu khẩu hiệu “lãy làm điều bạn yêu thích” đã trở thành một điều răn đạo đức, việc ghi nhớ rằng đó không phải là lý do duy nhất và tối thượng để làm việc có lẽ là lập trường đạo đức nhất trong tất cả.
Mijeong Kwon
Mijeong Kwon không làm việc cho, không tư vấn, không sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hay tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bài viết này, đồng thời không công bố mối liên hệ nào khác ngoài học hàm học vị của mình.
có thể bạn cũng quan tâm
-

Bạn vừa tham gia ứng dụng hẹn hò? Đây là cách chăm sóc bản thân và đối mặt với sự từ chối
Just joined a dating app? Here’s how to look after yourself and handle rejection
-

Tại sao việc cùng nhau ăn uống có thể khiến con người hạnh phúc hơn – bằng chứng từ 142 quốc gia cho thấy điều gì
Why sharing meals can make people happier – what evidence from 142 countries shows