Tại sao một số người tị nạn Ukraine gặp khó khăn trong việc khôi phục sự nghiệp sau khi đến Canada

Why some Ukrainian refugees struggle to rebuild their careers after arriving in Canada

Tại sao một số người tị nạn Ukraine gặp khó khăn trong việc khôi phục sự nghiệp sau khi đến Canada
Nita Chhinzer, Associate Professor, Human Resource Management and Business Consulting, University of Guelph
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

The Russian invasion of Ukraine continues into 2026, with millions of Ukrainians displaced around the world. Many arrived in host countries with professional experience, degrees and specialized skills. Yet displacement often leaves highly educated refugees unable to continue their previous careers.

Cuộc xâm lược Ukraine của Nga vẫn tiếp diễn sang năm 2026, khiến hàng triệu người Ukraine phải di dời trên khắp thế giới. Nhiều người đến các quốc gia sở tại mang theo kinh nghiệm chuyên môn, bằng cấp và các kỹ năng chuyên biệt. Thế nhưng, tình trạng di tản thường khiến những người tị nạn có trình độ học vấn cao không thể tiếp tục sự nghiệp trước đây của họ.

In Canada, the federal government has extended temporary measures for displaced Ukrainians, allowing for work permit extensions of up to three years.

Tại Canada, chính quyền liên bang đã gia hạn các biện pháp tạm thời dành cho những người Ukraine phải di tản, cho phép gia hạn giấy phép lao động lên đến ba năm.

But what happens to refugees’ employment after the first year, when they have moved beyond the immediate crisis of arrival, acclimatized and learned how a new country works?

Nhưng điều gì sẽ xảy ra với việc làm của những người tị nạn sau năm đầu tiên, khi họ đã vượt qua giai đoạn khủng hoảng ban đầu lúc mới đến, đã thích nghi và hiểu cách thức hoạt động của một đất nước mới?

New research by my colleagues and me — a team consisting of both Canadian and Ukrainian researchers — looks at how Ukrainian refugees’ employment changed after leaving Ukraine.

Nghiên cứu mới do các đồng nghiệp của tôi và tôi — một nhóm gồm các nhà nghiên cứu cả người Canada lẫn người Ukraine — thực hiện, xem xét việc làm của những người tị nạn Ukraine đã thay đổi như thế nào sau khi rời khỏi Ukraine.

Our findings, published in the International Journal of Manpower, reveal a complex picture. While some refugees successfully rebuilt their careers, others experienced significant employment setbacks.

Những phát hiện của chúng tôi, được công bố trên Tạp chí Nhân lực Quốc tế (International Journal of Manpower) , cho thấy một bức tranh phức tạp. Trong khi một số người tị nạn thành công trong việc xây dựng lại sự nghiệp, thì những người khác lại gặp phải những bước thụt lùi đáng kể về việc làm.

The qualification paradox

Nghịch lý về văn bằng

We analyzed data from the United Nations High Commissioner for Refugees on 1,429 Ukrainian refugees who were living and working outside Ukraine. We compared their employment before and after fleeing Ukraine.

Chúng tôi đã phân tích dữ liệu từ Cao ủy Liên hợp quốc về Người tị nạn đối với 1.429 người tị nạn Ukraine đang sinh sống và làm việc bên ngoài Ukraine. Chúng tôi đã so sánh tình trạng việc làm của họ trước và sau khi chạy trốn khỏi Ukraine.

We found three different outcomes: 58 per cent had employment declines, 34 per cent secured employment at the same level as before, and eight per cent had employment improvements.

Chúng tôi tìm thấy ba kết quả khác nhau: 58 phần trăm bị suy giảm việc làm, 34 phần trăm có được việc làm ở mức tương đương như trước đây, và 8 phần trăm có sự cải thiện về việc làm.

A year after displacement, some refugees were succeeding while others were not. Why? The answer partly lies in what researchers have called the “qualifications paradox” — the idea that more education hurts rather than helps refugee employment outcomes.

Một năm sau khi di tản, một số người tị nạn đã thành công trong khi những người khác thì không. Tại sao vậy? Câu trả lời một phần nằm ở điều mà các nhà nghiên cứu gọi là “nghịch lý văn bằng” — quan điểm cho rằng học vấn cao lại cản trở chứ không giúp ích cho kết quả việc làm của người tị nạn.

Those with specialized or graduate degrees had nearly twice the odds of working below their previous employment level compared with those with high school education or less. This resulted in lost value for refugees.

Những người có bằng cấp chuyên môn hoặc sau đại học có tỷ lệ làm việc dưới mức việc làm trước đây cao gấp gần hai lần so với những người có trình độ trung học phổ thông trở xuống. Điều này dẫn đến sự sụt giảm giá trị đối với người tị nạn.

Anna Didenko, a study co-author from the University of Kyiv-Mohyla Academy in Ukraine, said this to me about the phenomenon:

Anna Didenko, một đồng tác giả nghiên cứu đến từ Đại học Quốc gia Kyiv-Mohyla ở Ukraine, đã chia sẻ với tôi về hiện tượng này:

“I have seen highly educated Ukrainians experience some of the steepest professional setbacks after leaving Ukraine. Doctors who spent six or more years studying and years of clinical practice sometimes are forced into mismatched jobs because their qualifications don’t transfer easily.”
“Tôi đã chứng kiến những người Ukraine có trình độ học vấn cao phải chịu đựng một số bước thụt lùi nghề nghiệp trầm trọng nhất sau khi rời khỏi Ukraine. Các bác sĩ đã dành từ sáu năm học tập trở trở lên và nhiều năm hành nghề đôi khi bị ép làm những công việc không phù hợp vì bằng cấp của họ không dễ dàng được công nhận tương đương.”

Who pays the steepest price

Ai là người phải trả giá đắt nhất

Nearly 90 per cent of respondents were women, reflecting Ukraine’s martial law, which prevents most military–age men from leaving the country.

Gần 90 phần trăm người trả lời là phụ nữ, phản ánh luật thiết quân luật của Ukraine, vốn ngăn cản hầu hết nam giới trong độ tuổi nhập ngũ rời khỏi đất nước.

Yet men were far less likely to experience employment downgrading. The difference was not simply about skills; caregiving responsibilities played an important role.

Tuy nhiên, nam giới ít có khả năng bị giảm cấp bậc việc làm hơn nhiều. Sự khác biệt không chỉ đơn thuần nằm ở kỹ năng; trách nhiệm chăm sóc gia đình đóng một vai trò quan trọng.

Child care and caring for household members were strongly linked to employment declines. A single parent may not be able to take on a retraining course, attend evening language classes or accept a shift that begins before a daycare opens.

Việc chăm sóc con cái và chăm sóc các thành viên trong hộ gia đình có liên quan chặt chẽ đến sự sụt giảm việc làm. Một người cha hoặc mẹ đơn lẻ có thể không thể tham gia một khóa đào tạo lại, tham dự các lớp học ngôn ngữ buổi tối hoặc nhận một ca làm việc bắt đầu trước khi nhà trẻ mở cửa.

Age also shaped employment outcomes. People under 35 were far more likely to recover or improve their employment level than older workers. One possible explanation is that older workers often have workplace– or industry–specific skills that are more specialized and harder to transfer to new workplaces.

Tuổi tác cũng định hình kết quả việc làm. Những người dưới 35 tuổi có khả năng phục hồi hoặc cải thiện mức độ việc làm cao hơn nhiều so với những lao động lớn tuổi. Một lời giải thích có thể là những lao động lớn tuổi thường có các kỹ năng đặc thù theo nơi làm việc hoặc ngành nghề, vốn mang tính chuyên môn cao hơn và khó chuyển sang môi trường làm việc mới hơn.

For an aging Canadian workforce where employers frequently say they want experienced workers, this presents a challenge because experienced newcomers may still struggle to access jobs that match their expertise.

Đối với một lực lượng lao động đang già đi ở Canada, nơi các nhà tuyển dụng thường xuyên bày tỏ mong muốn tìm kiếm những lao động có kinh nghiệm, điều này đặt ra một thách thức vì những người mới đến có kinh nghiệm vẫn có thể gặp khó khăn trong việc tiếp cận các công việc phù hợp với chuyên môn của họ.

The barriers refugees face

Những rào cản mà người tị nạn phải đối mặt

Aside from having skills, refugees must also navigate systems that determine whether those skills are recognized and rewarded. The two biggest barriers identified by refugees were familiar ones: credential recognition and language.

Ngoài việc có kỹ năng, người tị nạn cũng phải điều hướng các hệ thống quyết định xem liệu các kỹ năng đó có được công nhận và đền đáp hay không. Hai rào cản lớn nhất được người tị nạn xác định là những điều quen thuộc: công nhận văn bằng chứng chỉ và ngôn ngữ.

Less obvious barriers mattered, too, including a lack of registered address, difficulty understanding the local labour market and child–care responsibilities.

Những rào cản ít hiển hiện hơn cũng rất quan trọng, bao gồm việc thiếu địa chỉ đăng ký thường trú, khó khăn trong việc hiểu thị trường lao động địa phương và trách nhiệm chăm sóc con cái.

“Refugees are rebuilding their lives in a completely new country without knowing how its systems work,” said Didenko. “Things like administrative documents or procedures can work completely differently, turning seemingly simple requirements into real barriers.”

“Người tị nạn đang xây dựng lại cuộc sống của họ ở một đất nước hoàn toàn mới mà không biết hệ thống của nước đó hoạt động như thế nào,” Didenko cho biết. “Những thứ như tài liệu hoặc thủ tục hành chính có thể hoạt động hoàn toàn khác biệt, biến những yêu cầu thoạt nhìn có vẻ đơn giản thành những rào cản thực sự.”

Employment integration is therefore not only about whether refugees have the right skills, but whether they can navigate the systems that allow those skills to be recognized and used.

Do đó, sự hòa nhập việc làm không chỉ phụ thuộc vào việc người tị nạn có các kỹ năng phù hợp hay không, mà còn phụ thuộc vào việc họ có thể điều hướng các hệ thống cho phép các kỹ năng đó được công nhận và sử dụng hay không.

The refugees most likely to experience employment declines were those who were highly educated, female, mid–career and caring for children — characteristics shared by many Ukrainians currently in Canada.

Những người tị nạn có nhiều khả năng bị giảm sút việc làm nhất là những người có trình độ học vấn cao, là phụ nữ, đang ở độ tuổi giữa sự nghiệp và đang chăm sóc con cái — những đặc điểm chung của nhiều người Ukraine hiện đang ở Canada.

However, the refugees who achieved the strongest employment outcomes were not necessarily those with the most credentials; they were those whose barriers were reduced and whose skills could be transferred most easily into the new labour market.

Tuy nhiên, những người tị nạn đạt được kết quả việc làm tốt nhất không nhất thiết là những người có nhiều bằng cấp nhất; họ là những người có các rào cản được giảm bớt và các kỹ năng của họ có thể được chuyển giao dễ dàng nhất vào thị trường lao động mới.

What this means for Canada

Điều này có ý nghĩa gì đối với Canada

Canada’s current refugee policies place significant emphasis on the early stages of settlement: the emergency visa, the first job and the first year. But a year later, a refugee who starts in a survival job does not automatically move upward into employment that matches their skills and experience.

Các chính sách tị nạn hiện tại của Canada đặt trọng tâm đáng kể vào các giai đoạn đầu của quá trình định cư: thị thực khẩn cấp, công việc đầu tiên và năm đầu tiên. Nhưng một năm sau, một người tị nạn bắt đầu bằng một công việc để mưu sinh sẽ không tự động thăng tiến lên những công việc phù hợp với kỹ năng và kinh nghiệm của họ.

Employers can look inwards for talent, helping under–employed refugees secure professional licenses or build bridges to better integration. Small and inexpensive changes can remove major barriers, including plain–language job postings, flexible shifts, eliminating unnecessary permanent address requirements on applications or providing language support.

Các nhà tuyển dụng có thể nhìn vào nội bộ để tìm kiếm nhân tài, giúp những người tị nạn làm việc dưới mức năng lực có được giấy phép hành nghề hoặc xây dựng cầu nối để hòa nhập tốt hơn. Những thay đổi nhỏ và không tốn kém có thể loại bỏ các rào cản lớn, bao gồm các thông báo tuyển dụng bằng ngôn ngữ đơn giản, ca làm việc linh hoạt, loại bỏ các yêu cầu về địa chỉ thường trú không cần thiết trên đơn xin việc hoặc cung cấp hỗ trợ ngôn ngữ.

Governments and regulators can also target credential–bridging programs toward the groups most at risk, particularly professionals with graduate credentials, rather than relying only on broad newcomer programs.

Chính phủ và các cơ quan quản lý cũng có thể hướng các chương trình bắc cầu văn bằng đến các nhóm có nguy cơ cao nhất, đặc biệt là các chuyên gia có bằng sau đại học, thay vì chỉ dựa vào các chương trình dành cho người mới đến nói chung.

Regulators, especially for professions that have certifications like accountants, nurses and lawyers, can build credential and experience bridges and find paths for professional recognition. This can include provisional or supervised licences.

Các cơ quan quản lý, đặc biệt là đối với các ngành nghề có chứng chỉ như kế toán, y tá và luật sư, có thể xây dựng cầu nối về bằng cấp và kinh nghiệm, đồng thời tìm ra con đường để được công nhận nghề nghiệp. Điều này có thể bao gồm giấy phép tạm thời hoặc có giám sát.

Removing barriers benefits everyone

Loại bỏ rào cản mang lại lợi ích cho tất cả mọi người

Employment downgrading represents lost value for Canada as well, particularly in sectors facing labour shortages, including health care and skilled professions.

Sự suy giảm việc làm cũng thể hiện sự lãng phí giá trị đối với Canada, đặc biệt là trong các lĩnh vực đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt lao động, bao gồm y tế và các ngành nghề có tay nghề.

Akierah Binns, a study co-author and a board member at the Toronto Centre for Learning & Development, says programs focused on bridging skills and experience can help newcomers find pathways back into employment.

Akierah Binns, một đồng tác giả nghiên cứu và là thành viên hội đồng quản trị tại Trung tâm Học tập & Phát triển Toronto, cho biết các chương trình tập trung vào việc bắc cầu kỹ năng và kinh nghiệm có thể giúp những người mới đến tìm ra con đường quay lại với thị trường việc làm.

“Programs like the Immigrant Women Integration Program show what bridging done right looks like. Newcomers are given practical skills, mentoring, and community placements that build confidence while opening real pathways into work and study.”
“Các chương trình như Chương trình Hòa nhập Phụ nữ Nhập cư cho thấy công tác bắc cầu được thực hiện đúng đắn trông như thế nào. Những người mới đến được cung cấp các kỹ năng thực tế, sự cố vấn và các vị trí thực tập cộng đồng giúp xây dựng sự tự tin đồng thời mở ra những con đường thực sự vào công việc và học tập.”

Innovative ideas can stem from these findings. For example, refugee-specific localized child care could address several barriers at once by creating employment opportunities for refugee women (especially trained teachers and educators) , freeing up Ukrainian refugees to find employment, and providing language and cultural continuity for children.

Các ý tưởng đổi mới có thể bắt nguồn từ những phát hiện này. Ví dụ, dịch vụ chăm sóc trẻ em bản địa hóa dành riêng cho người tị nạn có thể giải quyết đồng thời một số rào cản bằng cách tạo cơ hội việc làm cho phụ nữ tị nạn (đặc biệt là các giáo viên và nhà giáo dục được đào tạo) , giải phóng thời gian cho những người tị nạn Ukraine tìm kiếm việc làm, đồng thời mang lại sự tiếp nối về ngôn ngữ và văn hóa cho trẻ em.

Such an approach would require provincial regulators to create faster pathways for foreign–trained educators, but addressing one barrier could unlock several others.

Một cách tiếp cận như vậy sẽ đòi hỏi các cơ quan quản lý cấp tỉnh phải tạo ra các con đường nhanh hơn cho các nhà giáo dục được đào tạo ở nước ngoài, nhưng việc giải quyết một rào cản có thể mở ra một số rào cản khác.

Anna Didenko (study co-author) received funding to participate on the research team via a Mitacs Globalink Research Internships (Mitacs Canada) . Mitacs takes no position and claims no intellectual property from the research projects it funds.

Anna Didenko (đồng tác giả nghiên cứu) đã nhận được tài trợ để tham gia nhóm nghiên cứu thông qua Chương trình Thực tập Nghiên cứu Toàn cầu Mitacs (Mitacs Canada) . Mitacs không đưa ra lập trường nào và không tuyên bố quyền sở hữu trí tuệ đối với các dự án nghiên cứu mà tổ chức này tài trợ.