Tại sao lịch sử đen tối của việc kiểm tra IQ lại quan trọng đối với AI và giáo dục
Why the ugly history of IQ testing matters for AI and education

OpenAI CEO Sam Altman
Giám đốc điều hành OpenAI, Sam Altman, gần đây đã thảo luận về “trí tuệ nhân tạo tổng quát” (AGI) có khả năng sánh ngang hoặc vượt qua năng lực của con người. Điều này xuất phát từ chính người từng nói rằng những đứa trẻ sinh ra trong thời điểm hiện tại (bao gồm cả con của ông) sẽ “không bao giờ thông minh hơn AI, xét từ góc độ ‘IQ thô’” (thương số trí tuệ) .
Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump gần đây cũng đã suy ngẫm về việc ai là người có hoặc không có “chỉ số IQ cao”.
Là một học giả có nền tảng nghiên cứu về lịch sử giáo dục đại học Canada và sự giao thoa của nó với diễn ngôn xung quanh vấn đề khuyết tật và chủng tộc, mỗi khi nghe thấy từ “trí tuệ”, kể cả dưới dạng “IQ”, tôi lại cảm thấy bất an. “Trí tuệ” rõ ràng mang một tương lai đầy rủi ro và đáng lo ngại, nhưng đồng thời cũng ẩn chứa một lịch sử đen tối.
Để tìm hiểu xem AI có thể đang thay thế cái gì, chúng ta cần hiểu rõ hơn về trí tuệ như một khái niệm gắn liền với lịch sử — và là một khái niệm nguy hiểm — thay vì xem nó như một dạng sự thật sinh học nào đó.
Đối với các trường đại học, sự suy ngẫm này rất quan trọng khi các tổ chức này phải đối mặt với các câu hỏi về việc làm sao để phản ứng của họ đối với AI phù hợp với sứ mệnh của mình.
‘Intelligence ’ and eugenics
‘Trí tuệ’ và phong trào ưu sinh
Vào đầu thế kỷ 20, các trường đại học, các ngành học và sự nghiệp học thuật đã được xây dựng bằng cách tạo ra các định nghĩa và thước đo mang vẻ ngoài khoa học về “trí tuệ” và “IQ”.
Như sử gia Gerald Thompson lưu ý, người sáng lập kiêm trưởng khoa nghiên cứu giáo dục của Đại học Toronto, Peter Sandiford, đã kiểm tra “trí tuệ” của các học sinh gốc Hoa và gốc Nhật tại British Columbia trong những năm 1920. Việc này được thực hiện dưới sự chỉ đạo của giáo sư giáo dục học chính thức đầu tiên tại Đại học British Columbia, George Moir Weir.
Thompson viết rằng nghiên cứu này “nhằm mục đích củng cố” những quan niệm phân biệt chủng tộc lâu đời về sự bề trên của người Anglo-da trắng và sự thua kém của người châu Á.
Như các sử gia như Angus McLaren đã chứng minh, những dự án như vậy là sản phẩm của phong trào ưu sinh. Những tư tưởng này định nghĩa trí tuệ là một đặc điểm di truyền có thể đo lường được nhưng không phải lúc nào cũng dễ dàng phát triển ở các cá nhân, đồng thời giả định một hệ thống phân cấp di truyền mang tính kỳ thị chủng tộc trá hình khoa học.
Colonial educational legacies of eugenics
Di sản giáo dục thực dân của phong trào ưu sinh
Researchers
Các nhà nghiên cứu tham gia vào các dự án này đã xếp hạng người Canada, và những bảng xếp hạng đó đã quyết định tương lai giáo dục và xã hội của họ. Các tư tưởng ưu sinh về trí tuệ đã tác động sâu sắc đến các trường nội trú người bản địa (residential schools) và di sản thực dân của chúng.
Sociologist Alexandra Giancarlo
Nhà xã hội học Alexandra Giancarlo đã ghi lại cách mà vào những năm 1930, Kenneth E. Kidd – người sau này thành lập chương trình “Nghiên cứu Người da đỏ- Eskimo” tại Đại học Trent – đã tiến hành một loạt bài kiểm tra IQ tại Học viện Mohawk, một trường nội trú ở miền nam Ontario.
Điều này đã dẫn đến việc xuất bản hai cuốn sách nhằm thúc đẩy các tư tưởng phân biệt chủng tộc xung quanh vấn đề trí tuệ và định hình chính sách của Bộ Các vấn đề Bản địa (Department of Indian Affairs) không chỉ đối với trẻ em tại Học viện Mohawk mà còn ở các trường nội trú trên toàn quốc.
Một số nhà nghiên cứu – chẳng hạn như Weir, Kidd và Sandiford, những người góp phần phổ biến các tư tưởng này – sau đó tiếp tục xây dựng các chương trình và ngành học tại các trường đại học.
Kết quả chung là các trường đại học và giới học thuật đã chiếm vai trò chủ chốt trong việc đo lường trí tuệ. Điều này trùng hợp với việc gia tăng sự phụ thuộc vào các bài kiểm tra, kỳ thi, hệ thống chấm điểm tại các trường đại học Canada cũng như các bảng xếp hạng học thuật.
Giờ đây, vì nỗi sợ gian lận do AI, các nhà giáo dục đang phải chật vật tìm kiếm các hình thức đánh giá. Trong một số trường hợp, điều này có nghĩa là phải dùng nhiều bài kiểm tra viết tay hoặc vấn đáp hơn, điều lại dấy lên những lo ngại về sự phân biệt đối xử với người khuyết tật (ableism) .
Trong quá khứ, việc đo lường trí tuệ là một cách để tước đoạt cơ hội của toàn bộ các nhóm người. Trí tuệ sẽ được sử dụng và bị lạm dụng như thế nào trong tương lai?
Teaching , learning and AI
Giảng dạy, học tập và AI
Những lịch sử này chi phối cách chúng ta nói về trí tuệ nhân tạo, và cũng nên định hình cách chúng ta định vị việc dạy và học ngày nay.
Sự giao thoa giữa AI và phong trào ưu sinh đang bắt đầu được nghiên cứu sâu hơn, chẳng hạn bởi Phòng thí nghiệm AI Rutgers. Phòng thí nghiệm này lưu ý rằng công nghệ này có thể đang “định hình con người để phù hợp với một tiêu chuẩn hẹp hòi về trí tuệ, sức khỏe, năng lực hoặc giá trị xã hội” thường “thông qua dữ liệu, thuật toán hoặc hệ thống đánh giá chứa đựng các ý tưởng thiên vị về việc ai là người có tiềm năng và ai không”.
Tương tự, tác động của việc sử dụng AI đối với việc học tập và hiện tượng “giảm sút kỹ năng” (de-skilling) đã được nghiên cứu rộng rãi, với một số người gọi việc giảm sút kỹ năng này là “sự suy nhược” (enfeeblement) , có lẽ mà không nhận thức được lịch sử ưu sinh của thuật ngữ này: “tâm thần suy yếu” (feeble-mindedness) từng là một thuật ngữ giả khoa học mang tư tưởng ưu sinh.
Như nhà nghiên cứu về nghiên cứu khuyết tật Rua Williams lập luận, “do sự thiếu hiểu biết về bối cảnh lịch sử”, dự án trí tuệ nhân tạo hiện tại có thể đang “tái tạo lại các dự án lịch sử và chính trị vốn hạ thấp giá trị con người dựa trên các khái niệm trừu tượng hoặc bịa đặt” về trí tuệ.
Những người khác bày tỏ lo ngại rằng việc thiếu các quy định quản lý xung quanh AI đang diễn ra song song với các chính sách và tư tưởng độc đoán.
Role of schooling, education
Vai trò của trường học và giáo dục
Một mặt, chúng ta được bảo rằng công nghệ đã “thông minh” hơn chúng ta, thông minh hơn mức chúng ta có thể dạy dỗ giới trẻ. Mặt khác, chúng ta lại được yêu cầu phải tin tưởng những người như Altman trong việc đào tạo hoặc quản lý AI này.
Vậy vai trò của giáo dục và các nhà giáo dục nằm ở đâu?
Suy ngẫm về lịch sử kiểm tra IQ sẽ thúc đẩy các trường đại học đặt câu hỏi về giá trị mà chúng ta đã từng đặt lên chỉ số IQ ngay từ ban đầu.
IQ
IQ ban đầu là một công cụ giáo dục; nó dần dần bị biến thành một vũ khí dùng để nhận diện và phân tách toàn bộ các cộng đồng dựa trên nền khoa học tồi tệ.
Educators
Các nhà giáo dục sẽ phải đối mặt với thực tế là rất nhiều cách thức chúng ta xây dựng hiệu quả và uy tín cũng đồng thời tìm cách hợp thức hóa chuyên môn của mình trong việc kiểm tra và xếp hạng, đôi khi được hiểu là việc định lượng hóa trí tuệ.
Ironically,
Trớ trêu thay, nỗi ám ảnh của các tổ chức giáo dục đối với việc chuẩn hóa giáo dục và việc quá coi trọng việc chấm điểm và đánh giá học sinh đã khiến công việc của chúng ta trở nên quá dễ bị tự động hóa.
Nó cũng có thể đã góp phần vào tình trạng lạm phát điểm số và các xu hướng khác làm mất giá trị công việc quan trọng của chúng ta.
Focus on connection , critical thinking
Tập trung vào sự kết nối và tư duy phản biện
Vậy các nhà giáo dục nên làm gì? Chúng ta nên tập trung, hơn bao giờ hết, vào sự hợp tác và tư duy phản biện của học sinh, cũng như cách các em kết nối thông qua các mối quan hệ và học cách liên kết các ý tưởng. Chúng ta nên chuyển dịch khỏi các bài kiểm tra, đo lường và chấm điểm có rủi ro cao.
“
Bản thân “Trí tuệ” từng là một cấu trúc mang tính kỳ thị người khuyết tật, thậm chí mang đậm chất ưu sinh — chắc chắn là trong cách thức và lý do tại sao nó được đo lường.
Việc dạy và học trong các trường đại học đương đại có thể năng động, mang tính tương tác giữa các cá nhân và đậm chất con người hơn rất nhiều. Các thực tiễn đổi mới trong lớp học của chúng ta có thể dẫn dắt các nhà giáo dục khác chống lại kiểu giảng dạy mang tính giao dịch (thuận mua vừa bán) .
Chúng ta cần tiếp tục đặt câu hỏi: “Trí tuệ là gì?” Và chúng ta cần đưa ra những câu trả lời cho câu hỏi này khác biệt hơn so với bất kỳ thời điểm nào trong lịch sử giáo dục đại học trước đây.
Jay Timothy Dolmage nhận được tài trợ từ Hội đồng Nghiên cứu Khoa học Xã hội và Nhân văn Canada.
có thể bạn cũng quan tâm
-

Sa tạng chậu rất phổ biến sau khi mang thai và ở giai đoạn sau của cuộc đời. Dưới đây là những dấu hiệu cần lưu ý
Prolapse is common after pregnancy and later in life. Here’s what to look out for
-

Giới trẻ Úc đang tin tưởng AI để nhận lời khuyên tài chính. Nhưng chatbot có thể thất bại theo 3 cách
Young Australians are trusting AI for financial advice. But chatbots can fail in 3 ways