Ngừng phán xét rập khuôn “tốt” và “xấu” để thấy thế giới xung quanh trở nên thú vị hơn

Stop the ‘good’ vs ‘bad’ snap judgments and watch your world become more interesting

Ngừng phán xét rập khuôn “tốt” và “xấu” để thấy thế giới xung quanh trở nên thú vị hơn
Lorraine Besser, Professor of Philosophy, Middlebury College
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

How many times have you used the words “good” or “bad” today?

Hôm nay bạn đã dùng từ “tốt” hoặc “xấu” bao nhiêu lần?

From checking your weather app to monitoring the progress you’ve made on your to–do list, to scrolling through social media, opportunities to make snap evaluations abound. And the more you sort things into these categories, the more instinctive making these judgments becomes. You may find yourself filtering everything that comes your way in terms of “good” or “bad.”

Từ việc kiểm tra ứng dụng thời tiết, theo dõi tiến độ công việc trong danh sách cần làm cho đến việc lướt mạng xã hội, các cơ hội để đưa ra những đánh giá chớp nhoáng luôn xuất hiện vô số. Và càng phân loại mọi thứ vào các danh mục này, việc đưa ra những phán xét đó càng trở thành bản năng. Bạn có thể thấy mình đang lọc mọi thứ đến với mình qua lăng kính “tốt” hay “xấu”.

A dark cloud triggers “bad,” a social media post of baby animals triggers “good,” a news story about a political scuffle triggers “bad.” Whether you think something is good or bad, or worthy of a like or not, is an important piece of information. But if that categorization is the only thing that’s on your mind, the only lens through which you interpret the world, you’ll miss out on a lot.

Một đám mây đen kích hoạt nhãn “xấu”, một bài đăng trên mạng xã hội về những chú thú con kích hoạt nhãn “tốt”, một bản tin về cuộc ẩu đả chính trị kích hoạt nhãn “xấu”. Việc bạn nghĩ một thứ gì đó là tốt hay xấu, có đáng để thích hay không, là một thông tin quan trọng. Nhưng nếu việc phân loại đó là điều duy nhất trong tâm trí bạn, là lăng kính duy nhất để bạn diễn giải thế giới, bạn sẽ bỏ lỡ rất nhiều điều.

I’m a philosopher who specializes in happiness, well–being and the good life. I study how one’s state of mind influences one’s experiences of the world.

Tôi là một nhà triết học chuyên nghiên cứu về hạnh phúc, sự an lạc và cuộc sống tốt đẹp. Tôi nghiên cứu cách trạng thái tâm trí ảnh hưởng đến trải nghiệm của một người về thế giới.

In my recent book “The Art of the Interesting,” I explore the ways the evaluative perspective squashes your ability to experience psychological richness and other positive dimensions of life. The more you instinctively react with a “good” or a “bad,” the less of the world you take in. You’ll be less likely to engage your mind, exercise curiosity and have interesting experiences.

Trong cuốn sách gần đây của tôi “The Art of the Interesting” (Nghệ thuật của sự thú vị) , tôi khám phá những cách mà góc nhìn đánh giá bóp nghẹt khả năng trải nghiệm sự phong phú về tâm lý và các chiều kích tích cực khác trong cuộc sống. Càng phản ứng theo bản năng bằng chữ “tốt” hay “xấu”, bạn càng tiếp nhận thế giới ít đi. Bạn sẽ ít có khả năng huy động tâm trí, rèn luyện sự tò mò và có những trải nghiệm thú vị.

Evaluation narrows your mind

Sự đánh giá làm thu hẹp tâm trí bạn

When you instinctively label something as good or bad, you focus only on the features that make that thing good or bad.

Khi bạn vô thức dán nhãn cho một thứ gì đó là tốt hay xấu, bạn chỉ tập trung vào những đặc điểm khiến thứ đó trở thành tốt hoặc xấu.

Figure
A storm cloud has so much more to it than a simple ‘good’ or ‘bad’ label allows for. Pobytov/E+ via Getty Images
Một đám mây giông ẩn chứa nhiều điều hơn rất nhiều so với những gì chiếc nhãn đơn giản ‘tốt’ hay ‘xấu’ có thể chứa đựng. Pobytov/E+ qua Getty Images

You look outside, and all you see is the darkness of the clouds, threatening your plans for the day. You don’t notice the cooling shade those clouds create, nor the dramatic ways the wind makes them morph. You don’t notice the flowers unfurling, nor the child walking by who is also looking up at the clouds, but with a wide–eyed look of wonder.

Bạn nhìn ra ngoài, và tất cả những gì bạn thấy là bóng tối của những đám mây, đe dọa kế hoạch trong ngày của bạn. Bạn không nhận thấy bóng râm mát mẻ mà những đám mây đó tạo ra, cũng không thấy cách gió thổi làm chúng biến đổi đầy kịch tính. Bạn không nhận thấy những bông hoa đang nở hé, hay đứa trẻ đang đi ngang qua cũng ngước nhìn lên những đám mây, nhưng với ánh mắt mở tròn đầy kinh ngạc.

When snap evaluations reign, you effectively shut yourself off from a wide range of possible experiences. When everything around you is just good or bad, nothing can be perplexing, mysterious or intriguing. Nothing can be simply new, or simply challenging, or simply stimulating. Nothing is interesting, for your mind has filtered out these possible sources of cognitive engagement. It sees what it expects, and nothing else.

Khi các đánh giá chớp nhoáng lên ngôi, bạn tự tách mình ra khỏi một loạt các trải nghiệm có thể có. Khi mọi thứ xung quanh bạn chỉ là tốt hoặc xấu, không gì có thể gây khó hiểu, huyền bí hay hấp dẫn. Không gì có thể đơn giản là mới mẻ, đơn giản là thử thách, hay đơn giản là kích thích. Không có gì là thú vị, bởi vì tâm trí bạn đã lọc bỏ những nguồn tương tác nhận thức tiềm năng này. Nó chỉ nhìn thấy những gì nó mong đợi, và không gì khác nữa.

Open your mind for more psychological richness

Hãy mở rộng tâm trí để có được sự phong phú hơn về mặt tâm lý

Snap evaluations narrow your perspective and limit your mind’s potential to connect and engage with other aspects of your experiences. But you can unlock this potential simply by resisting any instinct to judge and instead viewing the world without trying to evaluate what you see.

Những đánh giá chớp nhoáng làm thu hẹp góc nhìn của bạn và hạn chế tiềm năng kết nối và tương tác của tâm trí với các khía cạnh khác trong trải nghiệm của bạn. Nhưng bạn có thể giải phóng tiềm năng này chỉ đơn giản bằng cách chống lại bất kỳ bản năng phán xét nào và thay vào đó hãy quan sát thế giới mà không cố gắng đánh giá những gì bạn nhìn thấy.

Right away, you’ll start to notice more, and you’ll activate your mind’s internal drives for curiosity and exploration.

Ngay lập tức, bạn sẽ bắt đầu nhận thấy nhiều hơn, và bạn sẽ kích hoạt động lực bên trong của tâm trí đối với sự tò mò và khám phá.

Freed from the dead–end judgments of good/bad, you can explore what is novel, allow yourself to be challenged, and tackle the complexities inherent to human experiences. Traffic jams can become sources of intrigue, rather than just a bad way to start your day. Delicious meals won’t just taste good − they spark your curiosity and stimulate your creativity. You’ll go from seeing a co-worker as difficult and irritating to recognizing them as an individual with human imperfections who’s deserving of your compassion.

Thoát khỏi những phán xét cụt ngủn kiểu tốt/xấu, bạn có thể khám phá những điều mới lạ, cho phép bản thân đối mặt với thử thách và giải quyết những sự phức tạp vốn có trong trải nghiệm của con người. Những vụ tắc đường có thể trở thành nguồn gốc của sự tò mò, thay vì chỉ là một khởi đầu tồi tệ cho ngày mới. Những bữa ăn ngon sẽ không chỉ có vị ngon mà còn khơi dậy sự tò mò và kích thích sự sáng tạo của bạn. Bạn sẽ chuyển từ việc coi một đồng nghiệp là khó tính và khó chịu sang việc công nhận họ là một cá nhân có những khiếm khuyết mang tính con người, rất đáng để bạn thấu cảm.

You’ll also feel the pains, struggles and rewards that arise through these mental engagements. You’ll experience rich, intense moments and a greater range of emotions. You’ll find your life chock-full of unusual and unique experiences with very few instances of boredom and monotony.

Bạn cũng sẽ cảm nhận được những nỗi đau, sự đấu tranh và phần thưởng phát sinh thông qua những tương tác tinh thần này. Bạn sẽ trải nghiệm những khoảnh khắc phong phú, mãnh liệt và một loạt cảm xúc đa dạng hơn. Bạn sẽ thấy cuộc sống của mình tràn ngập những trải nghiệm khác thường và độc đáo với rất ít khoảnh khắc nhàm chán và đơn điệu.

Over time, your mind will become more adept at finding connections, exercising creativity and operating from a place of cognitive complexity. You’ll start to view the world more holistically, as full of connections waiting to be discovered.

Theo thời gian, tâm trí bạn sẽ trở nên thành thạo hơn trong việc tìm kiếm các kết nối, rèn luyện sự sáng tạo và hoạt động từ một nền tảng phức hợp nhận thức. Bạn sẽ bắt đầu nhìn nhận thế giới một cách toàn diện hơn, như một thế giới chứa đầy những mối liên hệ đang chờ được khám phá.

All of these are signs that your life has become more psychologically rich.

Tất cả những điều này là dấu hiệu cho thấy cuộc sống của bạn đã trở nên phong phú hơn về mặt tâm lý.

Figure
Your same old world opens up around you when you stop judging it. LeoPatrizi/E+ via Getty Images
Thế giới cũ kỹ quen thuộc của bạn sẽ rộng mở xung quanh bạn khi bạn ngừng phán xét nó. LeoPatrizi/E+ qua Getty Images

Expand your mind, expand your sense of self

Mở rộng tâm trí, mở rộng ý thức về bản thân

Psychological richness and, more generally, experiences of novelty and interestingness are valuable on their own. But there’s evidence that they’re also important due to their effects on your sense of self. When you engage in new, interesting activities, you not only broaden your horizons and develop fresh perspectives, but you also become more confident in your ability to do whatever comes next. In these ways, you expand your very sense of self.

Sự phong phú về tâm lý và, rộng hơn là những trải nghiệm về sự mới mẻ và thú vị, có giá trị tự thân của chúng. Nhưng có bằng chứng cho thấy chúng cũng rất quan trọng do những tác động của chúng đối với ý thức về bản thân của bạn. Khi bạn tham gia vào các hoạt động mới, thú vị, bạn không chỉ mở rộng tầm nhìn và phát triển những góc nhìn tươi mới, mà bạn còn trở nên tự tin hơn vào khả năng làm bất cứ điều gì tiếp theo. Bằng những cách này, bạn mở rộng chính ý thức về bản thân mình.

The connection between psychological richness and self–expansion is intuitive. Novel, interesting activities stimulate the mind, challenging it to engage and explore. This process can expand your confidence in your abilities and provide you with a greater sense of control over your environment. As one’s sense of self expands, one’s very presence within the world shifts.

Mối liên hệ giữa sự phong phú về tâm lý và việc mở rộng bản thân mang tính trực giác. Các hoạt động mới lạ, thú vị kích thích tâm trí, thách thức tâm trí tương tác và khám phá. Quá trình này có thể mở rộng sự tự tin vào khả năng của bạn và mang lại cho bạn cảm giác kiểm soát tốt hơn đối với môi trường xung quanh. Khi ý thức về bản thân của một người mở rộng, sự hiện diện của chính người đó trong thế giới cũng thay đổi.

One recent study explored the influence of psychological richness on pro–environmental behavior. While it’s common to feel sad, anxious, angry, powerless and helpless in the face of climate change, developing psychological richness can transform these negative attitudes.

Một nghiên cứu gần đây đã khám phá ảnh hưởng của sự phong phú tâm lý đối với hành vi thân thiện với môi trường. Mặc dù việc cảm thấy buồn, lo lắng, tức giận, bất lực và tuyệt vọng khi đối mặt với biến đổi khí hậu là điều phổ biến, nhưng việc phát triển sự phong phú tâm lý có thể chuyển hóa những thái độ tiêu cực này.

Researchers found that people who experience psychological richness were more willing to engage in sustainable activities. They believe this correlation is mediated by self–expansion, which helps subjects feel more confident that their actions would have an impact on the daunting problem of climate change.

Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng những người trải nghiệm sự phong phú tâm lý thì sẵn sàng tham gia vào các hoạt động bền vững hơn. Họ tin rằng mối tương quan này được làm trung gian bởi việc mở rộng bản thân, điều giúp các đối tượng cảm thấy tự tin hơn rằng hành động của họ sẽ có tác động đến vấn đề biến đổi khí hậu đáng sợ.

Cut out good and bad, go for interesting instead

Gạt bỏ tốt và xấu, hãy hướng tới sự thú vị

Everyone has the capacity to develop a sense of presence and agency in the world that enhances the very experience of life. A habit of snap evaluations inhibits this capacity, but you can train your mind to be more apt to engage and explore.

Mọi người đều có khả năng phát triển ý thức hiện diện và quyền tự chủ trong thế giới, điều này giúp nâng cao chính trải nghiệm sống. Thói quen đánh giá chớp nhoáng cản trở năng lực này, nhưng bạn có thể huấn luyện tâm trí mình trở nên khéo léo hơn trong việc tương tác và khám phá.

The easiest way to do this?

Cách dễ nhất để làm điều này?

Stop saying, or thinking, “good” and “bad.” When you find yourself inclined to do so, force yourself to say something else. Start right now and begin your journey to engage with the world in a more rewarding way.

Hãy ngừng nói, hoặc suy nghĩ, là “tốt” và “xấu”. Khi bạn thấy mình có xu hướng làm như vậy, hãy ép bản thân nói điều gì khác. Hãy bắt đầu ngay bây giờ và bắt đầu hành trình tương tác với thế giới theo một cách ý nghĩa hơn.

Lorraine Besser does not work for, consult, own shares in or receive funding from any company or organization that would benefit from this article, and has disclosed no relevant affiliations beyond their academic appointment.

Lorraine Besser không làm việc cho, tư vấn, nắm giữ cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hoặc tổ chức nào có thể được hưởng lợi từ bài viết này, và không tiết lộ bất kỳ mối liên hệ nào có liên quan ngoài học hàm học vị của cô ấy.