ricding

Rèn luyện văn hoá đọc

Lý thuyết tự quyết: Cách ứng dụng để nâng cao sự thịnh vượng tinh thần

Self determination theory: how to use it to boost wellbeing

Lý thuyết tự quyết: Cách ứng dụng để nâng cao sự thịnh vượng tinh thần
Mark Fabian, Reader of Public Policy, University of Warwick
Show
Hide
EN – VI
VI – EN
3000-5000 ▼
0-3000
3000-5000
5000-7000
7000-10000

Self–determination theory (SDT) is one of the most well established and powerful approaches to wellbeing in psychological research literature. Yet it doesn’t seem to have broken through into popular discussions about wellbeing, happiness and self–help. That’s a shame, because it has so much to contribute.

Lý thuyết tự quyết (SDT) là một trong những cách tiếp cận lâu đời và mạnh mẽ nhất đối với sự thịnh vượng tinh thần trong tài liệu nghiên cứu tâm lý học. Thế nhưng, nó dường như chưa thu hút được sự chú ý trong các cuộc thảo luận phổ biến về hạnh phúc, sự an lạc và kỹ năng tự hoàn thiện bản thân. Thật là một điều đáng tiếc, bởi lý thuyết này đóng góp rất nhiều giá trị.

A foundational idea in self–determination theory is that we have three basic psychological needs: for autonomy, competence and relatedness.

Một ý tưởng nền tảng trong lý thuyết tự quyết là chúng ta có ba nhu cầu tâm lý cơ bản: quyền tự chủ, năng lực và sự gắn kết.

Autonomy is the need to be in control of your own life rather than being controlled by others. Competence is the need to feel skilful at the tasks one values or needs to thrive. Relatedness refers to feeling loved and cared for, and a sense of belonging to a group that provides social support.

Quyền tự chủ là nhu cầu làm chủ cuộc sống của chính mình thay vì bị người khác kiểm soát. Năng lực là nhu cầu cảm thấy có kỹ năng trong các nhiệm vụ mà một người coi trọng hoặc cần thiết để phát triển. Sự gắn kết đề cập đến cảm giác được yêu thương, quan tâm, và cảm giác thuộc về một nhóm cung cấp sự hỗ trợ xã hội.

If our basic psychological needs are met, then we are more likely to experience wellbeing. Symptoms include emotions such as joy, vitality and excitement because we’re doing the things we love, for example. We’ll probably have a sense of meaning and purpose because we live within a community whose culture we value.

Nếu các nhu cầu tâm lý cơ bản của chúng ta được đáp ứng, chúng ta sẽ có nhiều khả năng trải nghiệm sự thịnh vượng tinh thần hơn. Các triệu chứng bao gồm những cảm xúc như niềm vui, sự tràn đầy sức sống và sự hứng khởi vì chúng ta đang làm những điều mình yêu thích, chẳng hạn. Chúng ta có lẽ sẽ có một cảm giác ý nghĩa và mục đích bởi vì chúng ta sống trong một cộng đồng mà văn hóa của họ được chúng ta trân trọng.

Get your news from actual experts, straight to your inbox. Sign up to our daily newsletter to receive all The Conversation UK’s latest coverage of news and research, from politics and business to the arts and sciences.

Nhận thông tin cập nhật từ các chuyên gia thực thụ, gửi thẳng đến hộp thư đến của bạn. Đăng ký nhận bản tin hàng ngày của chúng tôi để nhận tất cả các thông tin đưa tin mới nhất của The Conversation UK về tin tức và nghiên cứu, từ chính trị, kinh doanh cho đến nghệ thuật và khoa học.

Conversely, when our basic needs are thwarted we should see symptoms of illbeing. Anger, frustration and boredom grow when our behaviour is controlled by parents, bureaucrats, bosses or other forces that press our energies towards their ends instead of ours.

Ngược lại, khi các nhu cầu cơ bản của chúng ta bị cản trở, chúng ta sẽ thấy các triệu chứng của sự kém phát triển tinh thần. Sự giận dữ, thất vọng và chán nản gia tăng khi hành vi của chúng ta bị kiểm soát bởi cha mẹ, quan chức, sếp hoặc các thế lực khác nhằm ép buộc năng lượng của chúng ta phục vụ cho mục đích của họ thay vì của chúng ta.

Depression is liable when we our competence is overwhelmed by failure. And anxiety is often a social emotion that arises when we’re worried about whether our group cares for us.

Trầm cảm rất dễ xảy ra khi năng lực của chúng ta bị quá tải trước thất bại. Và lo âu thường là một cảm xúc xã hội phát sinh khi chúng ta lo lắng về việc liệu nhóm của mình có quan tâm đến chúng ta hay không.

So we should cultivate our basic psychological needs – but how? You need to discover what you want to do with your life, what skills to become competent in, who to relate to and what communities to contribute to.

Vì vậy, chúng ta nên nuôi dưỡng các nhu cầu tâm lý cơ bản của mình – nhưng bằng cách nào? Bạn cần khám phá xem mình muốn làm gì với cuộc đời mình, cần thành thạo những kỹ năng nào, nên kết nối với ai và nên đóng góp cho những cộng đồng nào.

Using motivation to find your way

Sử dụng động lực để tìm ra con đường của bạn

Here’s where the second foundational idea in SDT can be super helpful, as I explain in my new book, Beyond Happy: How to rethink happiness and find fulfilment. SDT proposes a motivational spectrum running from extrinsic at one end to intrinsic at the other. Finding out where you are on the spectrum for a certain activity or task can help you work out how to be happier.

Đây là lúc ý tưởng nền tảng thứ hai trong SDT có thể cực kỳ hữu ích, như tôi đã giải thích trong cuốn sách mới của mình, Beyond Happy: How to rethink happiness and find fulfilment (Tạm dịch: Vượt qua hạnh phúc: Cách tư duy lại về hạnh phúc và tìm kiếm sự trọn vẹn) . SDT đề xuất một phổ động lực kéo dài từ ngoại tại ở đầu này đến nội tại ở đầu kia. Tìm hiểu xem bạn đang đứng ở đâu trên phổ động lực đối với một hoạt động hoặc nhiệm vụ nhất định có thể giúp bạn tìm ra cách để hạnh phúc hơn.

The more extrinsically motivated something is, the more self–regulation it requires. For example, when refugees flee their homes due to encroaching war, there is often a large part of them that wants to stay. Willpower is required to act. In contrast, intrinsically motivated behaviour springs spontaneously from us. You don’t need willpower to get stuck into your hobbies.

Một việc càng có động lực ngoại tại, thì càng đòi hỏi nhiều sự tự điều tiết. Ví dụ, khi người tị nạn chạy trốn khỏi quê hương do chiến tranh lan rộng, thường có một phần lớn trong họ muốn ở lại. Ý chí là cần thiết để hành động. Ngược lại, hành vi có động lực nội tại xuất phát một cách tự phát từ chúng ta. Bạn không cần ý chí để đắm chìm vào các sở thích của mình.

Each type of motivation comes with different emotional signals and deciphering them can help us find what values, behaviour and groups suit us.

Mỗi loại động lực đi kèm với các tín hiệu cảm xúc khác nhau và việc giải mã chúng có thể giúp chúng ta tìm ra giá trị, hành vi và nhóm nào phù hợp với mình.

Figure
The spectrum of motivation according to self–determination theory. CC BY-NC
Phổ động lực theo lý thuyết tự quyết. CC BY-NC

“Identified” motivation, for example, sits between extrinsic and intrinsic motivation. It occurs when we value an activity but don’t inherently enjoy it. That’s why success in identified behaviour is usually met with a feeling of accomplishment or the warm and fuzzy feeling you get when you do the right thing, like going a bit out of your way to put your rubbish in a bin.

Ví dụ, động lực “được xác định” nằm giữa động lực ngoại tại và động lực nội tại. Nó xảy ra khi chúng ta coi trọng một hoạt động nhưng không thực sự tận hưởng nó. Đó là lý do tại sao thành công trong các hành vi được xác định thường đi kèm với cảm giác thành tựu hoặc cảm giác ấm áp, dễ chịu khi bạn làm điều đúng đắn, chẳng hạn như đi lệch đường một chút để bỏ rác đúng thùng.

In contrast, “introjected” motivation is where you value something contingent to the behaviour itself. Many of us loathe the gym, for example, but we want to be healthy. A child might not want to practice the cello, but they do want their parent’s approval.

Ngược lại, động lực “hướng nội” là khi bạn coi trọng một thứ gắn liền với chính hành vi đó. Ví dụ, nhiều người trong chúng ta ghét phòng tập gym, nhưng chúng ta muốn khỏe mạnh. Một đứa trẻ có thể không muốn tập đàn cello, nhưng chúng muốn sự chấp thuận từ cha mẹ.

Because introjection is relatively extrinsic, it requires willpower, and probably a bit more of it than for identified behaviour. Completion of an introjected activity is often met with relief rather than accomplishment and little desire to keep going.

Bởi vì sự hướng nội mang tính chất ngoại tại tương đối, nó đòi hỏi ý chí, và có lẽ đòi hỏi nhiều hơn một chút so với hành vi được xác định. Việc hoàn thành một hoạt động mang tính hướng nội thường mang lại cảm giác nhẹ nhõm hơn là thành tựu và có rất ít mong muốn được tiếp tục.

Sometimes things that are dependent on introjected behaviour can make us unhappy. In teen dramas, for example, the protagonist often does something because they want to be popular, but when they win the approval of the cool kids they realise those kids are mean and lame.

Đôi khi những thứ phụ thuộc vào hành vi hướng nội có thể khiến chúng ta bất hạnh. Ví dụ, trong các bộ phim truyền hình tuổi teen, nhân vật chính thường làm điều gì đó vì họ muốn nổi tiếng, nhưng khi họ giành được sự công nhận từ nhóm học sinh “cool ngầu”, họ nhận ra rằng những đứa trẻ đó thật ích kỷ và tẻ nhạt.

Why money, power and status won’t make you happy

Tại sao tiền bạc, quyền lực và địa vị không mang lại cho bạn hạnh phúc

If that’s how you feel, you’ve found something inauthentic to you. Then there’s very little chance the introjected activity will lead to your wellbeing. In fact, SDT has identified some common values. You’ll recognise them immediately: popularity, fame, status, power, wealth and success.

Nếu đó là cảm giác của bạn, bạn đã tìm thấy một thứ không chân thực đối với chính mình. Khi đó, rất ít khả năng hoạt động hướng nội đó sẽ dẫn đến sự thịnh vượng tinh thần của bạn. Trên thực tế, SDT đã xác định một số giá trị phổ biến. Bạn sẽ nhận ra chúng ngay lập tức: sự nổi tiếng, danh vọng, địa vị, quyền lực, sự giàu có và thành công.

They’re extrinsic because they’re not peculiar to you. If you get rich doing the thing you love, that’s great, but many of us never even think about what we love because we’re too busy thinking about how to get rich.

Chúng mang tính ngoại tại vì chúng không phải là nét đặc trưng của riêng bạn. Nếu bạn trở nên giàu có nhờ làm công việc mình yêu thích, điều đó thật tuyệt, nhưng nhiều người trong chúng ta thậm chí không bao giờ nghĩ về những gì mình yêu thích vì quá bận nghĩ về cách làm sao để trở nên giàu có.

Extrinsic pursuits are ultimately bad for our wellbeing because they’re all poor substitutes for basic psychological needs. When our autonomy is thwarted by strict parents or disciplinarian teachers, we crave power. When we don’t know what sort of life to build and thus what skills we need competence in, we adopt other people’s notions of success instead.

Các mưu cầu ngoại tại cuối cùng đều có hại cho sự thịnh vượng tinh thần của chúng ta bởi vì tất cả chúng chỉ là những sự thay thế kém cỏi cho các nhu cầu tâm lý cơ bản. Khi quyền tự chủ của chúng ta bị cản trở bởi những bậc cha mẹ nghiêm khắc hay những giáo viên độc đoán, chúng ta khao khát quyền lực. Khi chúng ta không biết mình nên xây dựng cuộc sống như thế nào và do đó cần có năng lực ở những kỹ năng nào, thay vào đó, chúng ta lại tiếp nhận các quan niệm về thành công của người khác.

Extrinsic pursuits often emerge from a wounded place and a defensive reaction. When we’re lonely or feel unloved for who we are, for example, we might compensate by seeking fame or popularity. We’ll start talking about our accomplishments on LinkedIn, for example.

Các mưu cầu ngoại tại thường xuất phát từ một tổn thương và một phản ứng mang tính phòng thủ. Ví dụ, khi chúng ta cô đơn hoặc cảm thấy không được yêu thương vì chính con người mình, chúng ta có thể bù đắp bằng cách tìm kiếm danh tiếng hoặc sự nổi tiếng. Chẳng hạn, chúng ta sẽ bắt đầu khoe khoang về các thành tích của mình trên LinkedIn.

The problem is that the people this attracts don’t value you specifically, only your power, status or money. You sense that if you ever lost those things, you would lose these people too.

Vấn đề là những người bị thu hút bởi điều này không coi trọng con người cụ thể của bạn, mà chỉ coi trọng quyền lực, địa vị hay tiền bạc của bạn. Bạn cảm thấy rằng nếu mình mất đi những thứ đó, bạn cũng sẽ mất đi những con người này.

SDT can help you learn to listen to your emotions and interpret your motivations instead, and use them to guide you towards the values, activities and people that are right for you.

Thay vào đó, SDT có thể giúp bạn học cách lắng nghe cảm xúc và giải mã động lực của mình, đồng thời sử dụng chúng để định hướng bản thân đến các giá trị, hoạt động và con người thực sự phù hợp với bạn.

For example, if you feel joyful and fulfilled when you solve a complex puzzle, perhaps consider a career that involves that activity, such as law or engineering. If such puzzles feel like torture, that’s a signal too. Perhaps something more relational or intuitive, like social work, would work better.

Ví dụ, nếu bạn cảm thấy vui sướng và trọn vẹn khi giải quyết một câu đố phức tạp, có lẽ hãy cân nhắc một sự nghiệp liên quan đến hoạt động đó, chẳng hạn như luật pháp hoặc kỹ thuật. Nếu những câu đố đó mang lại cảm giác như cực hình, đó cũng là một tín hiệu. Có lẽ một công việc mang tính kết nối hoặc trực giác nhiều hơn, chẳng hạn như công tác xã hội, sẽ phù hợp hơn.

When you pursue things that are authentic to you it will nourish your sense of autonomy. You’ll build competence in those activities because they’re intrinsically motivated. And you’ll form deep relationships with the people you encounter because you genuinely like each other. Wellbeing will follow.

Khi bạn theo đuổi những điều chân thực với chính mình, nó sẽ nuôi dưỡng ý thức tự chủ của bạn. Bạn sẽ xây dựng được năng lực trong các hoạt động đó bởi vì chúng được thúc đẩy bởi động lực nội tại. Và bạn sẽ hình thành những mối quan hệ sâu sắc với những người bạn gặp bởi vì các bạn thực sự quý mến nhau. Sự thịnh vượng tinh thần sẽ theo đó mà đến.

Mark Fabian does not work for, consult, own shares in or receive funding from any company or organisation that would benefit from this article, and has disclosed no relevant affiliations beyond their academic appointment.

Mark Fabian không làm việc cho, tư vấn, sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hay tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bàiความ này, đồng thời không tiết lộ bất kỳ mối liên hệ nào có liên quan ngoài học hàm học vị của mình.

có thể bạn cũng quan tâm