Rèn luyện văn hoá đọc

Headspace: bộ não của chúng ta có thể bị đầy không?

Headspace: can our brains get full?

Michelle Spear, Professor of Anatomy, University of Bristol

Show

Hide

EN – VI

VI – EN

My husband was recently describing something that happened on a past holiday. It wasn’t a significant event, but it sounded pleasant. I, however, had no recollection of what he was telling me. He couldn’t quite believe it.

Chồng tôi gần đây có kể lại một chuyện xảy ra trong một chuyến du lịch trước đây. Đó không phải là một sự kiện lớn lao gì, nhưng nghe có vẻ dễ chịu. Tuy nhiên, tôi lại hoàn toàn không nhớ gì về những gì anh ấy đang kể. Anh ấy thực sự khó tin nổi điều đó.

We know that “recollections may differ”, but how can it be so different? And why do I not have this memory? I’m busy at work – have I simply run out of space?

Chúng ta đều biết rằng “ký ức của mỗi người có thể khác nhau”, nhưng sao lại có thể khác biệt đến thế? Và tại sao tôi lại không có ký ức này? Tôi đang bận rộn với công việc – phải chăng tôi đơn giản là đã hết dung lượng rồi?

It’s a tempting explanation. We talk about “full heads”, “information overload”, and “too much to take in” as though the brain were a container that eventually reaches capacity. But the brain does not fill up. Instead, it filters.

Đó là một lời giải thích rất dễ nghe. Chúng ta thường nói về việc “đầu óc quá tải”, “quá nhiều thông tin”, và “có quá nhiều thứ phải tiếp nhận” cứ như thể bộ não là một chiếc hộp cuối cùng cũng sẽ đầy đến miệng. Nhưng bộ não không hề bị đầy lên. Thay vào đó, nó chọn lọc.

At any given moment, far more information is available to us than we could ever realistically store. The sights, sounds and conversations of even a single day would overwhelm any system that attempted to record them in full. Instead, the brain relies on selection. Attention determines what is noticed. Emotion helps determine what matters. Then, structures such as the hippocampus decide what is worth committing to longer–term memory.

Vào bất kỳ thời điểm nào, lượng thông tin đến với chúng ta luôn vượt xa mức mà chúng ta có thể thực sự lưu trữ. Cảnh vật, âm thanh và các cuộc trò chuyện dù chỉ trong một ngày cũng sẽ làm quá tải bất kỳ hệ thống nào cố gắng ghi lại chúng một cách đầy đủ. Thay vào đó, bộ não dựa vào sự chọn lọc. Sự chú ý quyết định điều gì được chú ý đến. Cảm xúc giúp quyết định điều gì là quan trọng. Sau đó, các cấu trúc như hồi hải mã (hippocampus) sẽ quyết định điều gì đáng được đưa vào bộ nhớ dài hạn.

If your attention is elsewhere, the process falters at the first step.

Nếu sự chú ý của bạn đang đặt ở nơi khác, quá trình này sẽ chững lại ngay từ bước đầu tiên.

On that holiday, my husband may have paused long enough to register the moment. I may have been thinking about where we were going next, checking timings, or simply moving through the day without stopping to take it in. The difference is subtle, but it matters. Without focused attention, experiences are only weakly encoded, if at all. In that sense, the memory was not lost. It was never fully formed.

Trong chuyến đi đó, chồng tôi có thể đã dừng lại đủ lâu để ghi nhận khoảnh khắc ấy. Còn tôi có thể đang nghĩ về điểm đến tiếp theo của mình, kiểm tra thời gian, hoặc đơn giản là trôi qua ngày mới mà không dừng lại để cảm nhận nó. Sự khác biệt rất nhỏ bé, nhưng nó lại mang ý nghĩa quan trọng. Nếu không có sự chú ý tập trung, các trải nghiệm chỉ được mã hóa một cách mờ nhạt, hoặc thậm chí là không hề có. Theo nghĩa đó, ký ức không hề bị mất đi. Nó vốn chưa bao giờ được hình thành đầy đủ cả.

Even when memories are successfully encoded, they are not stored as fixed records. Each time we recall an event, we reconstruct it, drawing on fragments of sensory detail, prior knowledge and expectation. With repetition – through conversation, reflection or retelling – those reconstructions become stronger and more coherent. Over time, they can feel increasingly vivid and certain.

Ngay cả khi ký ức được mã hóa thành công, chúng cũng không được lưu trữ như những hồ sơ cố định. Mỗi khi hồi tưởng lại một sự kiện, chúng ta tái tạo lại nó, dựa trên các mảnh ghép chi tiết giác quan, kiến thức trước đó và sự kỳ vọng. Qua sự lặp lại – thông qua trò chuyện, chiêm nghiệm hoặc kể lại – những bản tái tạo đó trở nên mạnh mẽ và mạch lạc hơn. Theo thời gian, chúng có thể trở nên sống động và chắc chắn hơn.

This helps explain why shared experiences can diverge so dramatically. We assume that living through the same moment should produce the same memory, but the brain does not work that way. It does not passively record experience. It actively selects, prioritises and, just as importantly, discards.

Điều này giúp giải thích tại sao những trải nghiệm chung có thể khác biệt nhau đến vậy. Chúng ta mặc định rằng việc cùng trải qua một khoảnh khắc sẽ tạo ra cùng một ký ức, nhưng bộ não không hoạt động theo cách đó. Nó không thụ động ghi lại trải nghiệm. Nó chủ động chọn lọc, ưu tiên và, điều quan trọng không kém, là loại bỏ bớt.

The feeling that our brains are “full” arises not because we have run out of storage, but because we have reached the limits of what we can process at once. Attention is finite. Working memory – the small amount of information we can actively hold in mind – is even more limited. When these systems are saturated, new information struggles to gain a foothold. This is the mental equivalent of too many tabs open: nothing has been permanently lost, but everything becomes harder to manage.

Cảm giác bộ não của chúng ta bị “đầy” xuất hiện không phải vì chúng ta đã hết dung lượng lưu trữ, mà vì chúng ta đã chạm đến giới hạn của những gì có thể xử lý cùng một lúc. Sự chú ý là có hạn. Bộ nhớ làm việc (working memory) – lượng thông tin nhỏ mà chúng ta có thể chủ động giữ trong tâm trí – lại càng hạn chế hơn. Khi các hệ thống này bị bão hòa, thông tin mới sẽ khó lòng bám trụ lại được. Điều này tương đương về mặt tinh thần với việc mở quá nhiều thẻ (tab) trình duyệt: không có gì bị mất đi vĩnh viễn, nhưng mọi thứ trở nên khó quản lý hơn.

Where the computer analogy breaks down

Khi phép ẩn dụ về máy tính không còn chính xác

Computing analogies are useful up to a point. If working memory resembles RAM – fast, temporary, limited – then long–term memory is often compared to a hard drive. But this is where the parallel breaks down. A hard drive stores files in fixed locations, retrievable in exactly the same form in which they were saved. The brain does not work this way.

Các phép ẩn dụ về máy tính chỉ hữu ích đến một mức độ nào đó. Nếu bộ nhớ làm việc giống như RAM – nhanh, tạm thời, có giới hạn – thì bộ nhớ dài hạn thường được so sánh với ổ cứng. Nhưng đây chính là điểm mà sự so sánh trở nên khập khiễng. Một ổ cứng lưu trữ các tệp ở các vị trí cố định, có thể truy xuất lại ở chính xác dạng mà chúng đã được lưu. Bộ não không hoạt động theo cách này.

Memories are not stored as discrete files. They are distributed across networks of neurons, overlapping, reshaped, and reassembled each time they are recalled. New experiences do not simply add to what is already there – they interact with it, altering both the new and the old.

Ký ức không được lưu trữ dưới dạng các tệp riêng biệt. Chúng được phân phối trên các mạng lưới tế bào thần kinh, chồng chéo, được định hình lại và lắp ráp lại mỗi khi được hồi tưởng. Các trải nghiệm mới không chỉ đơn thuần cộng dồn vào những gì đã có sẵn – chúng tương tác với những thứ đó, làm thay đổi cả cái mới lẫn cái cũ.

Working memory is a bit like RAM. Lushchikov Valeriy/Shutterstock.com

Bộ nhớ làm việc giống như RAM một cách tương đối. Lushchikov Valeriy/Shutterstock.com

Attempts have been made to estimate how much the brain could theoretically hold. One widely cited figure from the Salk Institute puts it at around a petabyte – roughly equivalent to hundreds of years of continuous video. It is an impressive number, but also a somewhat misleading one. It implies a storage system that fills up over time, when in reality the brain is constantly reorganising itself. Capacity is not fixed, and information is not stored in isolation. It is integrated, modified, and, when no longer useful, allowed to fade.

Đã có những nỗ lực nhằm ước tính dung lượng mà bộ não có thể chứa về mặt lý thuyết. Một con số được trích dẫn rộng rãi từ Viện Salk ước tính nó ở mức khoảng một petabyte – tương đương với hàng trăm năm video liên tục. Đó là một con số ấn tượng, nhưng cũng có phần gây hiểu lầm. Nó ám chỉ một hệ thống lưu trữ sẽ đầy dần theo thời gian, trong khi trên thực tế, bộ não liên tục tự tái tổ chức. Dung lượng không phải là cố định, và thông tin không được lưu trữ một cách cô lập. Chúng được tích hợp, sửa đổi và, khi không còn hữu ích, sẽ được để cho phai mờ đi.

Which raises a slightly uncomfortable question: what happens to the memories we would like to keep?

Điều đó đặt ra một câu hỏi có phần hơi khó chịu: chuyện gì xảy ra với những ký ức mà chúng ta muốn giữ lại?

Some of them will fade – not because the brain has run out of space, but because they are not continually reinforced. Memory is not preserved simply because it matters to us. It is preserved when it is revisited, retold, or reconnected to other experiences. Without that reinforcement, even meaningful moments can become harder to access over time.

Một số trong số chúng sẽ phai mờ – không phải vì bộ não hết không gian, mà vì chúng không được củng cố liên tục. Ký ức không được gìn giữ chỉ vì nó quan trọng đối với chúng ta. Nó được bảo tồn khi được nhìn lại, kể lại, hoặc kết nối lại với những trải nghiệm khác. Nếu không có sự củng cố đó, ngay cả những khoảnh khắc ý nghĩa cũng có thể trở nên khó tiếp cận hơn theo thời gian.

What is lost, in most cases, is not the memory itself but our ability to retrieve it. A familiar smell, a piece of music, or an unexpected detail can bring something back that seemed entirely gone. The trace remains, but it has slipped out of reach. And the absence of a memory is rarely evidence of a system at capacity – more often, it is the trace of a moment that was never fully stored, or one that has simply not been called upon.

Trong hầu hết các trường hợp, thứ bị mất đi không phải là bản thân ký ức mà là khả năng truy xuất nó. Một mùi hương quen thuộc, một khúc nhạc, hay một chi tiết bất ngờ nào đó có thể mang trở lại thứ dường như đã biến mất hoàn toàn. Dấu vết vẫn còn đó, nhưng nó đã tuột khỏi tầm với. Và sự vắng bóng của một ký ức hiếm khi là bằng chứng cho thấy hệ thống đã chạm ngưỡng dung lượng – thường thì đó chỉ là dấu vết của một khoảnh khắc chưa bao giờ được lưu trữ trọn vẹn, hoặc một khoảnh khắc đơn giản là chưa từng được gọi nhắc đến.

Michelle Spear does not work for, consult, own shares in or receive funding from any company or organisation that would benefit from this article, and has disclosed no relevant affiliations beyond their academic appointment.

Michelle Spear không làm việc cho, tư vấn cho, sở hữu cổ phần hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hay tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bài viết này, và không tiết lộ bất kỳ mối liên hệ nào có liên quan ngoài học hàm học vị của cô ấy.