Đồng hồ sinh học có thể giúp cá nhân hóa việc điều trị trầm cảm như thế nào
How the body clock could help personalise depression treatment

Một người bị trầm cảm có thể ngủ nhiều hơn bình thường rất nhiều nhưng khi thức dậy vẫn cảm thấy kiệt sức. Vào tối muộn hôm đó, khi muốn đi ngủ, họ lại thấy mình tỉnh như sáo. Các nhà nghiên cứu đang tìm hiểu xem những mô hình như vậy có thể giúp giải thích lý do tại sao thuốc chống trầm cảm lại mang lại hiệu quả tốt hơn cho một số người so với những người khác hay không.
Manh mối có thể nằm ở đồng hồ sinh học bên trong cơ thể, giúp điều hòa thời điểm một người ngủ, thức và cảm thấy tỉnh táo.
Một nghiên cứu của Úc đã khảo sát 11.380 người, chủ yếu mắc chứng trầm cảm nặng hoặc tái phát. Khoảng 23% đáp ứng các tiêu chí của nhà nghiên cứu đối với một phân nhóm được đề xuất gọi là “trầm cảm theo nhịp sinh học”, được đặt tên theo đồng hồ sinh học kéo dài khoảng 24 giờ của cơ thể.
Những người tham gia cần có ít nhất ba trong số sáu đặc điểm, bao gồm việc là “cú đêm”, ngủ nhiều hơn trong thời kỳ trầm cảm, mệt mỏi vào buổi sáng và các thay đổi theo mùa về tâm trạng hoặc hành vi. Các đặc điểm khác liên quan đến thói quen đi ngủ và thức dậy muộn hơn, và có lịch trình giấc ngủ khác nhau giữa ngày làm việc và ngày nghỉ.
So với những người tham gia khác, nhóm này báo cáo ít có lợi ích hơn và gặp nhiều tác dụng phụ hơn từ hai loại thuốc chống trầm cảm phổ biến, SSRI và SNRI, vốn ảnh hưởng đến cách các tế bào não giao tiếp thông qua các chất truyền tin hóa học. Tuy nhiên, một số người có những kiểu giấc ngủ này vẫn báo cáo nhận được lợi ích từ những loại thuốc này.
Các nhà nghiên cứu cũng tìm thấy mối liên hệ di truyền với thời gian ngủ muộn hơn, độ nhạy cảm giảm với insulin (hormone giúp điều hòa lượng đường trong máu) , và một loại protein liên quan đến tình trạng viêm (phản ứng của hệ thống miễn dịch đối với chấn thương hoặc nhiễm trùng) . Những mối liên hệ này phản ánh các xu hướng di truyền, chứ không phải là bằng chứng cho thấy những người tham gia thực sự gặp vấn đề về đường huyết hay tình trạng viêm.
Các phát hiện này mới chỉ là sơ bộ. Những người tham gia đã hồi tưởng lại các triệu chứng và trải nghiệm dùng thuốc của họ, và những người thuộc nhóm đề xuất thường bị trầm cảm nặng hơn. Các nhà nghiên cứu không đo lường đồng hồ sinh học của họ hoặc thiết lập mối quan hệ nhân quả.
Một số đặc điểm trùng lặp với các dạng trầm cảm đã được công nhận, do đó vẫn chưa rõ liệu đây có phải là một phân nhóm riêng biệt hay không. Tất cả những người tham gia đều có tổ tiên di truyền châu Âu, làm hạn chế mức độ áp dụng rộng rãi của các phát hiện này. Do đó, con số 23% không thể được coi là đại diện cho tất cả mọi người bị trầm cảm.
How the body clock affects mood
Đồng hồ sinh học ảnh hưởng đến tâm trạng như thế nào
Đồng hồ sinh học điều phối các chu kỳ kéo dài khoảng 24 giờ, được gọi là nhịp sinh học, ảnh hưởng đến cơn buồn ngủ, nhiệt độ cơ thể và các hormone (những chất truyền tin hóa học giúp điều hòa cơ thể) . Ánh sáng chiếu vào mắt giúp giữ cho đồng hồ này đồng bộ với ban ngày và ban đêm. Các bữa ăn và hoạt động thể chất cũng cung cấp tín hiệu về thời gian.
Khi thời gian bên trong cơ thể xung đột với các nhu cầu hàng ngày, giấc ngủ có thể bị ảnh hưởng xấu. Một người có đồng hồ sinh học chạy muộn có thể cảm thấy tỉnh táo vào lúc nửa đêm nhưng lại phải thức dậy đi làm trong khi cơ thể họ vẫn đang mong muốn được ngủ. Trở thành một cú đêm không hẳn là một vấn đề. Sự gián đoạn liên tục mới là điều đáng lo ngại.
Giấc ngủ và sức khỏe tâm thần có thể củng cố lẫn nhau. Giấc ngủ bị gián đoạn có thể làm trầm trọng thêm chứng trầm cảm, trong khi trầm cảm và căng thẳng có thể làm xáo trộn giấc ngủ và thói quen sinh hoạt hàng ngày.
Một mối liên hệ khả dĩ liên quan đến các hệ thống não bộ điều hòa cảm xúc và phần thưởng, bao gồm khả năng tận hưởng các trải nghiệm dễ chịu. Các thí nghiệm trên động vật cho thấy việc làm gián đoạn đồng hồ sinh học có thể ảnh hưởng đến các hệ thống này và tạo ra hành vi giống như trầm cảm.
Trong các thí nghiệm trong phòng thí nghiệm quy mô nhỏ, các nhà nghiên cứu đã thay đổi lịch trình giấc ngủ của công nhân làm ca và những người không làm việc theo ca. Khi thời gian ngủ và thức của họ không đồng bộ với đồng hồ sinh học, những người tham gia báo cáo tâm trạng tồi tệ hơn. Họ không được tuyển dụng vì bị trầm cảm, và tâm trạng chán nản tạm thời khác với chứng trầm cảm lâm sàng.
Thuốc chống trầm cảm thông thường có thể bỏ ngỏ vấn đề về thời gian mà không điều trị, nhưng đó vẫn chỉ là một giả thuyết. Nghiên cứu ở Úc không thử nghiệm các phương pháp điều trị theo đồng hồ sinh học, và các phát hiện của nghiên cứu không thể xác định liệu một người bị rối loạn nhịp sinh học có nhận được nhiều lợi ích hơn từ một loại thuốc thay thế hay không.
Could light therapy help ?
Liệu pháp ánh sáng có thể giúp ích không?
Liệu pháp ánh sáng liên quan đến việc ngồi gần một hộp đèn sáng được thiết kế đặc biệt vào một thời điểm đã định, thường là vào buổi sáng. Ánh sáng buổi sáng có thể làm dịch chuyển đồng hồ sinh học chạy muộn lên sớm hơn, giúp một người cảm thấy buồn ngủ và thức dậy sớm hơn.
Phương pháp điều trị này được sử dụng cho chứng rối loạn cảm xúc theo mùa, một dạng trầm cảm diễn theo chu kỳ mùa, thường xảy ra trong những tháng tối tăm hơn. Bằng chứng cho thấy nó cũng có thể giúp ích cho chứng trầm cảm không có chu kỳ theo mùa.
Một tổng quan gồm 11 thử nghiệm lâm sàng liên quan đến 858 người đã xem xét liệu pháp ánh sáng cường độ cao đối với chứng trầm cảm không theo mùa, bao gồm cả trầm cảm lưỡng cực. Rối loạn lưỡng cực liên quan đến trầm cảm song song với các giai đoạn tâm trạng hưng phấn hoặc cáu kỉnh bất thường và tăng năng lượng.
Trong các thử nghiệm báo cáo sự thuyên giảm, khoảng 41% số người tiếp nhận ánh sáng cường độ cao đã cải thiện đủ để rơi xuống dưới ngưỡng trầm cảm, so với 24% nhận được ánh sáng mờ hoặc điều trị không có ánh sáng cường độ cao.
Nhưng các thử nghiệm này không chọn những người có phân nhóm nhịp sinh học được đề xuất, vì vậy chúng không thể cho chúng ta biết liệu nhóm đó có nhận được nhiều lợi ích hơn hay không. Ánh sáng cũng có thể ảnh hưởng đến tâm trạng thông qua các con đường não bộ tách biệt với đồng hồ sinh học.
Thời gian và hướng dẫn y tế rất quan trọng. Ánh sáng có thể dịch chuyển đồng hồ sớm hơn hoặc muộn hơn tùy thuộc vào thời điểm nó được sử dụng. Những người mắc chứng rối loạn lưỡng cực cần sự giám sát đặc biệt vì liệu pháp ánh sáng đôi khi có thể kích hoạt tâm trạng hưng phấn hoặc cáu kỉnh bất thường.
Thời gian thức dậy đều đặn, hoạt động ban ngày và các bữa ăn cũng có thể hỗ trợ nhịp sinh học hàng ngày. Melatonin, một loại hormone tăng lên vào buổi tối và báo hiệu ban đêm sinh học, có thể giúp dịch chuyển đồng hồ bị trì hoãn khi được định thời gian cẩn thận. Tuy nhiên, các nghiên cứu vẫn chưa chứng minh các chất bổ sung melatonin là một phương pháp điều trị trầm cảm hiệu quả.
Towards more personalised treatment
Hướng tới việc điều trị mang tính cá nhân hóa cao hơn
Việc đo lường đồng hồ sinh học của một người có thể giúp các bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị hay không? Các thiết bị theo dõi hoạt động đeo cổ tay có thể ước tính các kiểu giấc ngủ, trong khi các mẫu nước bọt lấy suốt buổi tối có thể cho biết thời điểm melatonin bắt đầu tăng, cung cấp một thước đo trực tiếp hơn về thời gian bên trong cơ thể.
Researchers
Các nhà nghiên cứu cần xác định xem nhóm được đề xuất có thực sự có nhịp sinh học riêng biệt hay không, sau đó kiểm tra xem việc lựa chọn điều trị dựa trên các phép đo đó có giúp mọi người phục hồi nhanh hơn hay không.
Hiện tại, các kiểu giấc ngủ không thể dự đoán một cách đáng tin cậy loại thuốc chống trầm cảm nào sẽ hoạt động tốt nhất, và các phát hiện không đưa ra lý do gì để thay đổi thuốc được kê đơn mà không có lời khuyên y tế.
Nếu các thử nghiệm trong tương lai xác nhận được lợi ích, một toa thuốc điều trị trầm cảm vào một ngày nào đó có thể quy định chính xác thời điểm nhận ánh sáng giống như việc chọn loại thuốc nào để uống.
Timothy Hearn
Timothy Hearn không làm việc cho, tư vấn cho, sở hữu cổ phần trong hoặc nhận tài trợ từ bất kỳ công ty hoặc tổ chức nào có thể hưởng lợi từ bài viết này, và chưa tiết lộ bất kỳ mối liên hệ nào có liên quan ngoài học hàm học vị của mình.
có thể bạn cũng quan tâm
-

Bốn cách giúp cơ thể thích nghi với việc đổi giờ mùa thu
Four ways to help your body adjust to the autumn time change
-

Khí hậu chính trị hiện nay có đang khiến việc hẹn hò trở nên khó khăn hơn đối với giới trẻ?
Is today’s political climate making dating harder for young people?